- Context
- Erdoğan addressed a 2019 Evaluation Meeting in January 2020, presenting a comprehensive review of government achievements and outlining priorities for the year ahead.
- Main themes
- 2019 annual performance review, Presidential Government System, Turkey's 2023 goals, national unity and solidarity, counter-terrorism efforts, economic resilience, governance accountability, development planning, Mediterranean rights, quarterly monitoring system
- Duration
- ~102 min
- Words
- 12,275
- Sentences
- 677
- Readability
- 51
- Grade
- 10.5
- Syntax
- 2.87
- Vocabulary
- 2.25
Translated from Turkish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other677 sentences in 214 paragraphs
My esteemed nation,
Dear members of the press,
I greet you with my heartfelt feelings and affection. After transitioning to the Presidential Government System, we began to monitor the activities of the executive in 100-day periods. We shared our first and second 100-day action programs with our nation. We continued to monitor the activities of our ministries and institutions in quarterly segments through our Vice President. We had announced to the public that we would personally share this evaluation with our nation twice a year.
Today, we are here to make a comprehensive assessment of the year 2019 and to share our work for 2020.
As a Government that derives its authority directly from the nation, it is our foremost duty to account for what we have done to our people. As is known, the new administration enables the rapid and effective implementation of regulations that prevent energy loss. With the understanding that trust does not hinder monitoring and control, we closely monitor the activities of our ministries and institutions. This way, we have the opportunity to identify shortcomings and deficiencies in a timely manner, find solutions, and implement them quickly. In the upcoming period, we will continue to monitor in quarterly segments and share the results with our nation every six months.
Dear friends,
About 9 years ago, in 2011, we presented our 2023 goals to the appreciation of our nation. These goals have served as a roadmap and a compass for us since that day. Turkey's 2023 journey has disturbed many factions both domestically and abroad. If you pay attention, the attacks against our country have increased and diversified in an unprecedented manner during this process. It is clear that the purpose of this uninterrupted period of attacks we are experiencing is to prevent our country from reaching its 2023 goals. Thanks to God's help and the support of our nation, we have thwarted all these attacks and did not surrender our streets to chaos. We did not bow to terrorist organizations, nor did we leave the field to coup plotters. We did not consent to the encirclement of our country along its southern borders. We did not yield to economic provocateurs either. Yes, we paid very high prices, suffered great losses, and faced many insidious traps, but we managed to overcome all of them.
The year 2019 was a year in which we felt the weight of these difficulties in full. It was foreseen as a year of collapse and surrender in the scenarios written for Turkey. Thanks to God, we transformed the year 2019 into a year of resurgence. We further strengthened our national unity and solidarity. We pushed terrorist organizations away from our borders. We made the world a prison for coup plotters. We shattered the terrorist corridor that was attempted to be established along our borders. By thwarting the traps set for our economy, we refocused on our goals. Now, we are opening the doors to a new period of resurgence by strengthening growth, production, exports, and employment, while also defending our rights in the international arena, especially in the Mediterranean. In this respect, the results of the 2019 actions are a success story that demonstrates what Turkey can achieve even under the most difficult conditions.
Inshallah, in 2020, we will strive to achieve much more in every field, trying to repay our debt to our nation for the sincere support and sacrifices it has made. We are entering a year in which we will show everyone, both domestically and abroad, that this great nation will continue to write epics for its independence and future, regardless of the circumstances. We will continue to frustrate those who expect Turkey to stumble and fall. While doing this, we do not neglect to constantly hold ourselves accountable. With this understanding, we conducted a comprehensive evaluation of the new management system on the occasion of the first year of the Presidential Government System. As a result, we found that 98% of the expressed problems stemmed not from the new management system but from the tendency to operate with the habits of the old system. In light of this finding, we began to develop a series of measures to resolve the bottlenecks and implement them step by step. Similarly, we have prepared our medium and long-term plans for the upcoming period. Our 11th Development Plan, which was also approved by our Parliament, is our medium-term roadmap covering the 2019-2023 period. We will implement this plan, which we prepared with the motto of producing more value, sharing more equitably, and building a stronger and prosperous Turkey, step by step through annual programs and quarterly monitoring.
Dear friends,
We closed the past year with difficult but equally productive efforts. When we look at the overall picture, we see that we completed 1,161 of the 1,451 actions included in the 2019 action programs. Despite all the budgetary difficulties, we achieved a realization rate of 98% in the actions of the first year of 2019 and 89% in the actions of the second half. We used approximately 68 billion lira of the budget for the implementation of these actions.
As you know, when we first came to the Government, we promised to elevate Turkey on four pillars. We specified these as education, health, justice, and security. We have always preferred to explain the actions we have implemented both nationwide and in our provinces according to these priorities.
Now, we will evaluate the year 2019 in the same way. For this, we will start with education.
Education;
Dear friends,
In the past 17 years, we have primarily focused on addressing the deficiencies related to infrastructure in education. We rolled up our sleeves to free our children from classrooms of 70-80 students and to prevent the congestion at university doors. We increased the number of teachers by an additional 652,000 to 947,000. We raised the number of classrooms by an additional 316,000 to 589,000. We increased the number of universities by an additional 131 to 207, and the number of academic staff by an additional 98,000 to 169,000. The number of students in our universities climbed from 1.6 million to 8 million.
Regarding our universities, some may say: These figures are good, but what about quality? Their assessment may also be correct. Currently, in our university candidate admissions, 1 out of 10 students used to enter university, but thankfully now almost 10 out of 10 can enter university. What does this mean? This may indicate a quality issue at the moment, but hopefully, with these steps, we will also achieve quality, and by achieving quality, these students will definitely be able to compete with the West.
We provide all kinds of support to our young people so that they can complete their university education without being a burden on their families. For example, we abolished university tuition fees, which had been the subject of protests for years. Our youth used to demonstrate and protest regarding these fees; is there any fee left now? It is the AK Party government that abolished this.
Look, we have raised the credit scholarship support for our undergraduate students to 550 lira as of the beginning of the year, to 1,100 lira for graduate students, and to 1,650 lira for doctoral students; we are the ones who did this.
We also provide a monthly support of 420 lira for students staying in dormitories.
To solve the accommodation problem of our students, we increased the number of beds in dormitories from 182,000 to 677,000, and our rooms look quite nice. In the first half of this year, we will open 21 more dormitories with a capacity of 13,750 beds. Inshallah, as you can see on the screen, with these kinds of luxury dormitories, we will largely solve the accommodation problem of our students.
We provide free textbooks to all our students in primary and secondary education without any discrimination. Oh, the hardships we went through; we would go to the stationery shop, and they would give us a date for a week later, and that was not even the books we distribute now, unfortunately, with their prints and qualities that are not suitable for use. We even used to read from notes made of mimeograph paper, and our older brothers in higher classes would not even sell us those mimeograph notes; we experienced all of this. But now, look at the beauty of the books on this screen! And from first-class paper to coated paper, our children now see these on their desks and walk confidently into the future. We created a school profile evaluation system in 2019 to show which areas our schools need support, and we will implement it within three months.
In 2019, we opened more than 5,000 design skill workshops in our schools that encourage designing, analytical thinking, and productivity rather than rote learning. In the first six months of this year, we plan to establish 2,000 skill workshops at the primary, secondary, and high school levels, and an additional 10,000 in the following period.
We are strengthening vocational education and training centers. By providing the necessary courses for young people receiving apprenticeship, journeyman, and master training in these schools, we are paving the way for them to obtain a high school diploma. In 2019, we prioritized the training of technical workforce in fields such as defense industry, automotive, biotechnology, and aerospace.
We do not neglect the in-service training of our teachers, who will shape the professions of the future. We cover the expenses of our children with special needs regardless of whether they have social security. For our students with mental or physical disabilities, speech disorders, or learning difficulties, we developed 143,000 quality educational materials and made 6,000 special education classrooms available for use. We initiated efforts to create digital content special education materials in 2019, and we will make them accessible this year. In the upcoming period, we will continue to overcome barriers through education by increasing our inclusive education, special education classrooms, and home or hospital education services. Now, I will move on to health.
Dear friends,
Health is one of the areas where we have implemented the greatest reforms. We have tried to establish a system that will relieve our citizens from suffering at hospital doors and provide humane services to everyone. The general health insurance and quality of health services implemented in our country have reached a level that will serve as an example to the whole world.
In the past 17 years, we have increased the number of our hospitals and other inpatient treatment institutions from 2,600 to 5,500. As you can see on the screen, from the quality of beds to the quality of rooms; we have come from a period where we suffered with a dormitory system, unfortunately, looking at the toilets and everything else inside, where all kinds of filth existed. I am not here to criticize anyone; our nation knows this very well. However, we have made investments in this area without holding back, as Kanuni said, "There is no object more respected among the people than the state, and there is no state without a breath of health."
Dear brothers and sisters,
We have increased the total number of beds in our hospitals to 240,000 and the number of qualified beds to 145,000. We have increased the number of doctors from 92,000 to 161,000, and the total number of health workers from 378,000 to 1,025,000. The per capita health expenditure in our country; Look, I am also addressing my nation watching us on the screens, we have increased the per capita health expenditure from 19 lira to 140 lira while reducing the proportion of expenditures made by our citizens from 20% to 17%.
So far, we have made the city hospitals in Adana, Isparta, Mersin, Yozgat, Kayseri, Elazığ, Eskişehir, Manisa, Bursa, and Ankara Bilkent available to our nation. This year, we will also inaugurate the city hospitals in Konya Karatay, Istanbul İkitelli, Tekirdağ, Kocaeli, and İzmir Bayraklı. Additionally, we will complete the construction of 64 health facilities that are currently under construction and open them for service, and we will start the construction of 19 more health facilities. We have included many services, from in vitro fertilization to the treatment of hereditary diseases, psychosocial and mental problems, under social security coverage.
We have prevented additional fees from being charged for procedures that are quite expensive in cancer treatment. As of 2019, we started producing antiserum. The number of patients coming to our country through health tourism reached 470,000 by the end of November 2019. We aim to first raise this number to 750,000 and then to 1.5 million. Additionally, we will establish 20 diagnostic centers abroad to follow up on patients before and after treatment.
In the fight against tobacco products, especially cigarettes, we became the 7th country with the implementation of a standardized cigarette application that we started in 2019. Now, I call out to my entire nation from here; Do not be your own enemy. Now, take these cigarettes under your feet, do not smoke, and walk into the future more dynamically and healthily. We have completely banned the sale of cigarettes in places that provide health, sports, and education services. We have prevented the use of images that promote smoking everywhere, including the internet. We will conduct a more effective struggle by eliminating the gaps in the legislation regarding smoke-free airspace. I love my nation; I am not the enemy of my nation, and that is why we are banning cigarettes. That is why I try to take away any cigarette packets I find, as I want to save them from this scourge. In Turkey, while the average death rate per million due to substance addiction was 11.4, it dropped to 3.3 in 2019.
We will continue to keep the safety of our doctors, nurses, and other health personnel at the highest level. For this, we have prepared a comprehensive action plan to prevent violence in healthcare.
Domestic drug production and the production of blood products from domestic plasma will also be among our top agenda items in 2020. Those who obstruct domestic drug and plasma production and the development of domestic devices are equivalent to treason against the homeland. We will not show any tolerance in this regard.
Justice;
Dear friends,
We have made significant progress in justice services, from legislation to infrastructure, from penal institutions to judicial independence and impartiality. We increased the number of judges and prosecutors from 9,349 to 20,629 by the end of 2019, and the number of support staff from 51,000 to 138,000. We facilitated the functioning of the judiciary by increasing the number of courts by 82% and constructing 256 justice palaces. We have implemented many historic reforms, from specialization in appeals to the restructuring of the Judges and Prosecutors Council and the abolition of military courts.
We see the strengthening of judicial independence and impartiality as a fundamental requirement of the rule of law. We shared our judicial reform strategy document with our nation in May 2019. The first judicial package prepared to achieve the goals in the document was accepted by the Parliament last year and became law. With this regulation, we introduced two new practices to the criminal justice system under the names of expedited trial procedure and simple trial. We are also working on a proportional and fair execution regime that will not disturb the public conscience and is in line with the purpose of the criminal justice system, where offenders serve their sentences. Similarly, we plan to complete the important work of the human rights action plan within a few months. We have completed the preparations for the second judicial package, which includes the execution regulation, and we will bring it to the Parliament's agenda in a few weeks.
Another important reform is the regulation that includes the resolution of legal disputes between our citizens and the state through an administrative settlement system similar to mediation, without going to court. With this, we aim to resolve disputes between our citizens and the administration or among public institutions quickly and effortlessly. We completed the preparations for this in 2019, and God willing, the issue will soon be on the Parliament's agenda.
In addition to transitioning to a duty notary system, we have ensured that documents related to transactions made at one notary can be obtained from another notary through digital connection. Another innovation in this regard will be the introduction of an examination system for entering the notary profession and the establishment of the notary assistant institution.
The notarization of certain uncontested judicial matters, such as inheritance certificates and evidence collection at the stage where a lawsuit has not yet been filed, will reduce the workload of the judiciary. We have prevented errors and delays that occur during the judicial process with the electronic notification system. With this system, more than 17 million electronic notifications have been sent so far, resulting in savings of over 210 million lira. As we entered the new judicial year in 2019, we established 4 new regional courts, increasing the number from 11 to 15.
With the approach that delayed justice is not justice, we initiated the target duration application in trials last year. It has been observed that target durations are adhered to in investigations at a rate of 74% and in trials at over 80%. In the coming days, we will implement this application in the Forensic Medicine Institution as well.
With the mandatory mediation application in commercial cases, more than half of the approximately 150,000 files assigned to mediators have been resolved. Of the 270,000 files discussed in reconciliation offices in 2019, 231 were concluded with reconciliation.
One of the important innovations we aim to introduce to our judicial system is the position of judge and prosecutor assistant.
We stated that we would carry out a broad reform of legal education in our judicial reform strategy. The Ministry of Justice and YÖK are continuing their work in this regard.
As for security;
Dear Friends,
Turkey has achieved the most successful results in its history in the fight against terrorist organizations and all kinds of actions aimed at disturbing public order during our term. We have crushed all the organizations that have been nurtured and grown to attack our country, from the PKK and YPG to ISIS and FETÖ. Similarly, we do not allow organized crime groups to operate. In operations against the PKK last year, 1,250 terrorists were neutralized, preventing many actions. The number of armed elements of the terrorist organization within our country has fallen below even the founding period by the end of 2019.
My brothers;
The resolute stance of the Diyarbakır mothers has increased the disintegration within the organization. However, there is something interesting; while the Diyarbakır mothers have been standing in front of the known political party for months, maintaining their stance with the pictures of their children who were abducted to the mountains, you see that the head of the main opposition and his delegation are watching a play staged with a book written by a terrorist alongside that party.
Dear Brothers,
This is very interesting in terms of showing how our country has come from where to where through whom. I believe that my esteemed nation will give them the necessary lesson when the time comes. The participation in the organization has almost come to a standstill. As the climate of peace and security in our region becomes entrenched, there is a visible positive movement in every field, especially in tourism. Our struggle will continue until we completely cleanse FETÖ, which shot bullets at our nation on July 15, from state institutions and our country.
In operations against ISIS, Al-Qaeda, and other terrorist organizations, 388 terrorists have been neutralized. Our goal is to ensure that our people live safely, peacefully, and confidently in every inch of our 780,000 square kilometers of homeland. Indeed, theft incidents have decreased from 78 per day in Istanbul to 34, to 4 in Ankara, and to 6 in Izmir over the past three years. Especially with the cleansing of FETÖ from our institutions, our successes in the field of security have started to come one after another. Our security bureaucracy has gained the ability to combat threats to our country as a unified body. Right now, our police, gendarmerie, and village guards are working hand in hand, shoulder to shoulder in their fight against terrorism.
Recently, we inaugurated the new service building of our National Intelligence Organization, which has become a source of pride for our country with its achievements in its field.
We are further developing the coordination among our security institutions led by the Ministries of National Defense, Interior, and Foreign Affairs, along with our National Intelligence Organization. God willing, we will soon inaugurate the Istanbul branch of our National Intelligence Organization, which will also be a strong foothold for our intelligence organization with all its equipment in every aspect. We will soon activate the National Intelligence Coordination Council. As part of the border physical security systems project, we have built a security wall along 825 kilometers of our 911-kilometer border with Syria. You can see the security wall now, and how it has been strengthened with all its electronic components; these opportunities did not exist before, but we have accomplished all of them now.
What can we do to prevent terrorist organizations from infiltrating our lands? We will prevent it. We have also started the installation of 211 electro-optical towers. This year, we will activate 117 electro-optical towers on our eastern border and 42 on our western border. Thus, we will have the capability to monitor 740 kilometers of our 1,182-kilometer eastern border and 350 kilometers of our 472-kilometer western border.
As for transportation;
Dear Friends,
Transportation and Infrastructure have truly been one of the most successful service areas of our governments. To ensure that our citizens can access every corner of our country quickly, comfortably, and safely, we have made over 250 billion lira in transportation investments in 17 years. We have increased the length of our divided roads to 27,165 kilometers with an additional 21,064 kilometers, and our highway length to 3,060 kilometers with an additional 1,346 kilometers. You see these roads, right? Look at these beauties; there is nothing like this. Think about the state of our roads in the past; during the entire history of the Republic, only 6,000 kilometers of divided roads were built, and the rest is entirely ours, and we are not just leaving it as double roads; in some places, there are three lanes in each direction, and in some places, four lanes in each direction. And as I mentioned earlier, we are strengthening some of them even more with highways. In fact, I told my friends yesterday that we will make the visuals much more beautiful by also doing landscaping at the base of the viaducts in some places. Because Turkey is a different country, our roads are different roads, and we will show this to the world.
These roads serve approximately 82% of the traffic in our country as of the end of 2019.
Dear Friends,
Let us not forget that roads are civilization, and water is civilization. If you are civilized, you will have roads; if you are civilized, you will have water. If these do not exist, no one should talk about civilization. Despite the high increase in the number of vehicles and traffic mobility, the number of fatalities in traffic accidents has decreased by 71% thanks to divided roads. We are taking all necessary measures to further reduce this number. The number of trees planted as part of our road projects has exceeded 68 million; hey environmentalists, we have planted over 68 million trees. Recently, you know, we planted 11 million saplings together with the Ministry of Agriculture and Forestry; I personally participated, and all our people, our students participated together, and we planted these saplings and trees across Turkey, 11 million. We opened the 426-kilometer Istanbul-İzmir Highway, which connects the tourism centers of our country, last year; how? This is the Istanbul-İzmir Highway. Thus, the travel time between Istanbul and Izmir has decreased from 8 hours to 3.5 hours, to 1 hour for Bursa, and to 2-2.5 hours for Eskişehir. And here, by quickly doing the landscaping at the viaducts I mentioned earlier, we are transforming this route into something very different.
We had opened 90.5 kilometers of the approximately 96-kilometer highway connecting Izmir to Çandarlı Port last October, and we will open the remaining part to traffic in the coming days, God willing. We will also open the remaining sections of the North Marmara Highway in the Kınalı Odayeri and Kurtköy Akyazı sections in the coming months. The number of tunnels on our highways has increased to 381 with an additional 298. We have increased the tunnel length from 50 kilometers to 500 kilometers. I always say that we will continue on our way by drilling through these mountains, and we cannot achieve our goal without doing these.
In 2019, we aimed to complete a total of 92 bridges, viaducts, and intersections with a total length of 23 kilometers, and with the instructions we gave to our friends, we will now make this much different.
Going beyond these targets, we have completed and opened 171 bridges, viaducts, and intersections with a total length of 40 kilometers. We are adding new mega projects such as Marmaray, the Eurasia Tunnel, the Yavuz Sultan Selim Bridge, the Osman Gazi Bridge, the Nissibi Bridge, the Ovit Tunnel, and the Black Sea Coastal Road. In this context, we will soon launch the Kanal Istanbul Project, which will enhance our country's economic and strategic power.
The mentality that said the Bosphorus Bridge was the greatest disaster that happened to Istanbul half a century ago is now running the biggest disaster campaign against Kanal Istanbul; the same mentality has not changed. Moreover, none of those opposing Kanal Istanbul have the slightest knowledge about what this project actually is. Neither the figures we presented are correct, nor the places they showed are correct, nor the past experiences here are correct. You just saw on the screen how a ship ran aground on the shores. Similarly, you know, a Romanian tanker ran aground off Selimiye before and burned there for 7.5 months. This is another incident that happened just a few months ago. We have experienced many similar incidents, especially because we are also from Istanbul. The Bosphorus has turned into a place where an average of 45,000 ships pass annually, and 500,000 people are transported between the two shores daily, with the pressure of cargo and human traffic constantly increasing.
It is not legally, economically, or socially possible to obstruct maritime traffic in the Bosphorus. The only solution is to build an alternative waterway. Moreover, this project did not emerge suddenly; this canal is a project we have advocated since our Metropolitan Municipality Presidency, which we presented to our nation in 2011 and promised. All geological, geotechnical, and hydrological research for the project has been completed. We have already completed processes such as wave and earthquake analyses, traffic studies, project preparation, infrastructure displacement needs, and environmental impact studies during this process. Did they not carry out similar campaigns for Marmaray? Look, do you know how many passengers have used Marmaray since that day? 440 million. Everything is clear, evident, and obvious. More than 200 scientists from 34 different fields from 11 different universities and various public institutions participated in these studies. The construction cost of Kanal Istanbul is estimated to be 75 billion lira, and it will include two ports, a marina, a logistics center, 7 bridges, 2 railway lines, 2 light rail systems, and residential areas for 500,000 people. There will be no issues with financing and construction of the project.
In the field of railways, we are equipping our country with high-speed and fast train lines that have no previous examples, and we are modernizing existing lines. The Ankara-Istanbul-Konya-Eskişehir high-speed train lines are currently in service. To date, more than 53 million citizens have traveled on the Ankara-Eskişehir-Istanbul and Ankara-Konya-Istanbul routes. If there is peace here, if the journey is safe here, and thank God, the feedback we have received so far has been very accurate and positive.
In 2019, we transported nearly 245 million passengers on all our railways. We are the 8th country in the world and the 6th in Europe in high-speed train operations. We are nearing the completion of the construction of a total of 1,889 kilometers of high-speed train lines between Ankara-İzmir and Ankara-Sivas. We will begin test drives at the Balışeyh-Yerköy-Akdağmadeni section of the Ankara-Sivas line at the end of March. In addition to high-speed trains, we are also constructing fast train lines that can carry both freight and passengers. The construction of 1,626 kilometers of high-speed railway lines, including Bursa-Bilecik, Konya-Karaman, Niğde-Mersin, Adana-Osmaniye, Gaziantep-Çerkezköy, Kapıkule, and Sivas-Zara, is ongoing.
We are developing our domestic industry to produce railway vehicles in our country. We have established facilities that produce high-speed train and metro vehicles in Sakarya, high-speed train switches in Çankırı, high-speed train sleepers in Sivas, Sakarya, Afyon, Konya, and Ankara, and domestic rail connection materials in Erzincan. We are the 4th country in the world that can produce a hybrid locomotive that can operate on diesel and battery power as a prototype. To date, we have put 150 new generation national freight wagons into service. Starting from the first half of this year, we will produce 100 more domestic, national freight wagons.
Since its opening in 2017, the Baku-Tbilisi-Kars railway has transported 326,000 tons of cargo to date. Last November, the first train from China reached the capital of the Czech Republic, Prague, in 18 days using the Marmaray connection. By adding passenger transportation to this line, we are further strengthening our ties.
We have increased the number of our airports to 56 with an additional 30, and our passenger capacity to 317 million. We fully opened the first phase of Istanbul Airport, the victory monument of Turkey, in 2019, and our airport reached a total of over 51 million passenger traffic in 2019, with nearly 12.5 million on domestic flights and nearly 39.5 million on international flights. We plan to open the second phase of the first stage of Istanbul Airport in June.
Last year, we completed the construction of new terminal buildings at Kahramanmaraş and Balıkesir airports. After the Ordu-Giresun Airport, which is rarely seen in the world as an airport built on the sea, we are now constructing the Rize-Artvin Airport. This is not over; the constructions of Gümüşhane-Bayburt, Yozgat, and Tokat airports are also ongoing. We have increased the number of our international flight destinations from 60 to 326 by the end of 2019, our number of large-bodied aircraft from 162 to 540, and the sector's revenue from 2.2 billion dollars to 25 billion dollars.
We have started new satellite projects to particularly increase our satellite communication capacity and protect our orbital rights, and we have begun the production of Türksat-5A and 5B satellites. We will launch the Türksat-5A satellite in the third quarter of 2020.
We will also complete our first domestic communication satellite, Türksat-6A, this year and launch it into space in 2021. With this project, Turkey will become one of the 10 countries that can produce communication satellites.
Through the Digital Turkey platform, an increasing number of services are being delivered to our citizens with a single click every day. Today, 45 million users have fast and secure access to 5,181 public services offered by 641 institutions thanks to e-government. Just last year, 1,015 more public services were digitized. We continue to integrate all public services, especially local government services, into the Digital Turkey platform.
For our citizens who prefer to receive services in the digital environment from public institutions, one-stop service points will be activated in our provinces.
Now I come to the activities of our Ministry of Environment and Urbanization;
Dear Friends,
We aim to transform all our settlements in construction into a modern urbanization approach suitable for the needs of our people. Last year, we imposed approximately 16 billion lira in penalties for all construction projects, including urban transformation and social housing.
By transforming 1,330,000 houses across our country, we have provided safety and security for more than 5 million of our citizens. Work is ongoing in 240 risky areas we declared in 53 different provinces. We have 1.5 million houses that urgently need to be transformed within a maximum of 5 years. Our goal is to ensure the transformation of 300,000 houses each year, including 100,000 in Istanbul. For the first time in our country, we have started to create a systematic and widespread earthquake-resistant building stock. Through TOKİ, we have completed and delivered 725,000 safe houses for nearly 4 million citizens. Last year, we initiated the construction of 50,000 social housing units.
In 2020, applications were completed within the framework of the 100,000 social housing campaign. Look, it’s very interesting, there were over 1 million requests for this campaign. What do they say? Housing sales have stopped. Here, I am stating the demand; there were over 1 million requests. Trust is trust; if our people trust, no one should worry. We will continue to produce healthy and identity-based social housing until there are no citizens with low and middle incomes who do not own a home in our country.
The national gardens are one of our most important projects in recent times. We are conducting land and project work for the construction of 81 million square meters of national gardens in all 81 provinces. To date, we have inaugurated 13 national gardens with an area of approximately 5 million square meters in 6 provinces. This year, we are opening our national gardens in 38 more provinces for the service of our citizens. Here is the Meram National Garden; you can see it.
The zero waste project, which we implemented for the first time at the Presidential Complex, is now being applied in 25,000 institutional buildings. I would like to thank my wife in your presence for initiating such a campaign. Thanks to the project, we have collected and recycled over 4 million tons of recyclable waste. With the implementation we started at the beginning of last year within the scope of the zero waste project, there was a 78% reduction in the use of plastic bags. We will also start the mandatory deposit application this year. We have launched our marine cleaning mobilization within the scope of the zero waste blue movement and collected 163,000 cubic meters of marine waste.
As of the end of last year, the İller Bankası completed a total of 465 projects in drinking water, wastewater, road, and solid waste areas. In the first 6 months of this year, 37 wastewater and 15 drinking water construction works will be completed.
Now I come to energy;
Dear Friends,
Of course, I will also distribute the book of this speech to each of you, but no scattering, okay? Hopefully, you will have these books as a memory of today.
Dear Friends,
In the field of energy, which is a fundamental element of development, we have achieved successes that far exceed all that has been done in the history of the Republic over the past 17 years. We have increased our installed capacity to 91,267 megawatts with an additional 56,421 megawatts by the end of 2019, from where we started. 73% of the installed capacity we have put into use in the last 2 years is based on renewable energy. We have exceeded 56,000 megawatts in installed capacity for electricity generation based on domestic resources. Our electricity generation from domestic and renewable energy sources reached 62% last year.
We have reached an installed capacity of 5,894 megawatts for solar power plants, which did not exist in our country before us. We have increased our installed capacity in wind energy from 19 megawatts to 7,591 megawatts, which is a complete explosion.
Only 25% of global electricity generation comes from renewable energy sources. The 44% renewable electricity generation that our country has achieved is a significant expression of success.
In 2002, there was natural gas in only 5 of our provinces; that is, when we came to power, there was natural gas in 5 of our provinces. As of 2019, we have provided natural gas supply to all 81 provinces. However, our work on our districts is still ongoing. We have reached more than half of our districts in Turkey, but our goal is to reach all of them. We have increased our natural gas storage capacity to approximately 4 billion cubic meters. Now we are increasing this to 11 billion cubic meters by 2023.
The natural gas coming from Russia… You see it, right? Look at its arrival from the sea to Kıyıköy. We opened the valves of the TurkStream Project, which brings natural gas from Russia under the Black Sea to our country and will deliver it to Europe. Of course, I think it is my duty to say this: The patent right of the name TurkStream belongs to Mr. Putin; he said let’s name it TurkStream, and I said it would be good.
Another important natural gas project of ours is TANAP. With the Trans-Anatolian Natural Gas Pipeline, we have taken an important step towards transforming Turkey into the energy trade center of three continents. Despite regional tensions and the many difficulties we have overcome, we completed TANAP as planned and put it into service in 2019.
The construction of the Akkuyu Nuclear Power Plant is also progressing rapidly. Among the 244 Turkish students we sent for specialized training in nuclear engineering, 88 completed their education last year and started working.
We place great importance on processing and evaluating our boron ore, in which we rank first in the world in terms of reserves, with advanced technology. In 2002, we generated 201 million dollars in revenue from 813,000 tons of boron products, and this year we aim to achieve nearly 820 million dollars in revenue from boron products sales. Of course, we do not find this sufficient; we must now reach billions of dollars. Therefore, I believe that by diversifying the processed boron ore, we will significantly increase our revenue. Last year, we laid the foundation of our Boron Carbide Facility, which will process boron with high technology, in Bandırma, Balıkesir. Boron carbide can be used intensively in materials where high hardness and strength ratios are critical, such as tactical vehicles, helicopters, airplanes, artillery barrels, and personnel protective vests.
We are following hydrocarbon exploration activities in the Eastern Mediterranean with diplomacy that will contribute to both peace and prosperity. We did not allow attempts to exclude Turkey and the Turkish Republic of Northern Cyprus from the energy equation in the region. We are determined to protect both our interests in our continental shelf and the rights of our compatriots in Northern Cyprus. Our state-of-the-art drilling ships, which you see on the screen, Fatih and Yavuz, continued their activities in the fields of our country and the Turkish Republic of Northern Cyprus in 2019.
The safety of our ships and crew is ensured at the highest level by our Naval Forces. Hopefully, we believe that we will soon receive good news from these operations. Of course, we have two drilling ships, as well as two seismic research vessels, which are our own property. We could not even find such ships for rent before. Now, hopefully, we are also striving to acquire a third one—let’s not let anyone hear this. We are proud of you. As long as you stand tall, do not worry; we will continue on this path.
Agriculture and forestry;
Dear Friends,
In the last 17 years, we have introduced our country to firsts in agriculture, forestry, and animal husbandry, just as we have in the economy, tourism, health, and defense. The agriculture and forestry sector grew by 3.6% in the first three quarters of 2019, surpassing other sectors.
To date, we have provided a total of 138 billion lira in agricultural support to our farmers. Ziraat Bank is restructuring debts for farmers facing repayment difficulties under favorable conditions for up to 5 years. We have increased our agricultural product exports from 3.7 billion dollars to 17.7 billion dollars.
We export 1,690 agricultural products to 195 different countries around the world. Our agricultural trade surplus has reached a significant figure of 4.8 billion dollars. The number of technological greenhouses where soilless agriculture is practiced has reached 1,532 by the end of 2019.
Our seed production, which is a strategic product, has exceeded 1 million tons from 145,000 tons. Today, we meet 96% of our seed needs domestically.
We do not neglect our forests either. While forest resources are decreasing worldwide, we have increased our forest area by 1.8 million hectares. Thus, we have reduced the amount of soil lost to erosion from 500 million tons annually to 154 million tons. In 17 years, we have accomplished 1.5 times the afforestation done throughout the entire Republican period. In just 2019, we brought 280 million saplings together with the soil. Taking another step, we declared November 11 as "National Afforestation Day." Together with 1.2 million citizens who supported the "Breath for the Future" campaign, we brought 13.8 million saplings together with the soil. We will increase our forest area to 22.9 million hectares by the end of 2020.
We have increased the number of our dams from 276 to 861, the number of our hydroelectric power plants from 105 to 681, and the number of our drinking water facilities from 84 to 331.
We plan to increase our plant production by 5% next year to 123 million tons. We also plan to increase our certified seed production by 5% to 1.2 million tons and the market size of our seed sector to 1.4 billion dollars.
In the last 17 years, our livestock support has reached 33 billion lira with a 60-fold increase. This year, we will provide 6.6 billion lira in livestock support. We provide an additional 100 lira support per animal added to the flock under the small ruminant herd growth project. This year, we will further reduce meat imports and hopefully eliminate them completely by 2022. We aim to increase the small ruminant population to 56 million.
We are ensuring the production of 220,000 domestic meat and egg breeding chicks annually with a system that will guarantee our country's poultry production. Using these breeding chicks, 30 million chickens can be produced annually. Under the Rural Development Support Program, we will provide a total of 4.1 billion lira in support and create 16,000 additional jobs.
Dear Friends,
Now I come to our Ministry of Family, Labor, and Social Services. We see social assistance as one of the most important values of our state tradition and civilization. To date, we have provided approximately 339 billion lira in social assistance to those in need. Just last year, we made social assistance payments of 55 billion lira.
According to the United Nations Human Development Report, as of 2019, Turkey has entered the category of countries with very high human development.
Under the Family Social Support Program, we reached 4.7 million citizens in 2.1 million households. With the Vefa Project, we are meeting the daily care and basic needs of 21,000 elderly citizens.
We are working to empower women by protecting them in all areas, including from violence. With the courses and programs under active labor force programs, we will reach at least 261,000 women this year.
With the foster family model, we have provided a warm family environment for over 7,000 children with nearly 6,000 families. We have fought against the employment of children as workers on the streets and reached 18,516 children.
We have increased the number of day care centers for the disabled from 7 to 69.
With the appointments of 2,845 people made last year, we have ensured the employment of a total of 26,684 relatives of martyrs, veterans, and veteran relatives in public institutions and organizations. In the first half of this year, we will employ 600 more people. The number of disabled civil servants in our country has reached 56,500, which is approximately a tenfold increase compared to the previous period.
Among the young people raised under state protection, the number of those placed in public institutions has reached 29,000 since 2002. Last week, we appointed 1,304 disabled citizens and 1,561 young people raised under state protection from all education levels here in this hall.
We have made significant improvements in our working life as well. Our workforce, which was 21.7 million in 2005, has now exceeded 33 million. Turkey is the country with the highest increase in labor force participation rate among OECD countries in the last 12 years. While 24,000 people were placed in jobs through İŞKUR in 2002, this figure reached 1 million 325 thousand between 2009 and 2019.
Last year, a total of 568,000 people benefited from the courses and training programs conducted through İŞKUR, especially for our young, female, and disabled brothers and sisters. In the first half of 2020, we aim for 125,000 more citizens to benefit from İŞKUR's courses and programs. In the first 8 months of last year, we provided a total of 38.5 billion lira in employment support to 1.6 million workplaces and 11 million insured individuals.
We will continue the minimum wage support we have been implementing since 2016 to ease the burden on our employers this year as well. We increased the incentive period for the employment of women, youth, and the disabled to 18 months in 2019. We provided a premium support of 2,558 lira per person for those working in the manufacturing and information sectors, and 959 lira for those working in other sectors.
Dear Brothers and Sisters,
According to the New Economic Program, we aim to increase employment by 3.2 million people over the next 3 years and reduce unemployment to 9.8% by 2022. We have increased the minimum wage nominally tenfold and in real terms by 154% since 2002. We have raised pensions to levels that can sustain a humane life. We ensured that no pension is below 1,000 lira, regardless of the payment and year. We first reduced the deduction rate from the monthly payments of retirees who continue to work after retirement, and then completely abolished it.
Youth and Sports;
Dear Friends,
We attach great importance to supporting the personal development of our youth, who are the guarantee of our future, in every field. We are mobilizing all resources to connect young people with more libraries, more sports facilities, and more cultural centers. Our number of youth centers, which was only 9 in 2002, has increased to 321, and the number of sports facilities, which was 1,575 at the end of 2019, has reached 3,708.
In the first half of this year, we are opening 15 new sports facilities. Additionally, we are renovating 330 youth and sports facilities. In addition to the existing ones, we are providing 10 youth centers and a youth complex for the use of our young people.
In 2019, 125,000 of our youth benefited from our 39 youth camps located across Turkey. In 2020, we will double this number by supporting transportation opportunities to the camps.
We made arrangements last month that open the way for all young people who want to become coaches, especially those studying in sports schools. Our efforts to empower our athletes have increased the number of medals won in international competitions from 1,481 to 6,256.
By giving more responsibilities to our youth in politics and bureaucracy, we have shown that our trust in young people is not just words. Today, our youth are taking on very important responsibilities in the Parliament, in our Party, in our Cabinet, and among our close colleagues. We declared 2019 as the Year of Volunteering and encouraged our youth in all our provinces to participate in civil society activities.
Culture and Tourism, dear friends, we closed the year 2019 with records in the field of culture and tourism. The number of visitors to our country in 2019 increased by 12% compared to the same period of the previous year, reaching 51.5 million. We increased the number of facilities with investment and operation certificates from 3,262 to 4,761. We increased the number of tourism regions from 143 to 237. We provided approximately 2 billion lira in support to our municipalities for their environmental arrangement and infrastructure works in 2019.
In the Blue Flag ranking, we ranked third in the world with 463 beaches, 22 marinas, and 15 marine tourism vehicles. By establishing the Turkey Tourism Promotion and Development Agency, we created a structure where promotion is carried out by the private sector with the support of the state. We believe that by spreading cultural and tourism activities to all regions of our country and extending the season to 12 months, we will reach the target of 75 million tourists and 65 billion dollars in revenue.
Last year, we transformed 30 libraries into public reading houses for our citizens. We will soon present to you the library in our Presidential Complex, which is a prestigious work that will serve 24 hours a day. Now let’s take a look, our Presidential Library is here, it would be beneficial for us to watch a bit. Of course, when you visit and see it inside, you will see that the situation is much different, I hope. May it be beneficial for all our youth, our nation, and our country. By the end of 2020, 10 more of our libraries will be serving in the public reading house format.
We opened the Şanlıurfa Göbeklitepe archaeological site, which fundamentally changed the history of humanity, for visits and declared 2019 as the year of Göbeklitepe in tourism. I would like to thank everyone who contributed, especially the Doğuş Group, on behalf of myself and my nation.
With the addition of traditional Turkish archery, the number of elements registered in UNESCO's intangible cultural heritage list has reached 18. With our values registered on this list, we rank among the top 5 out of 178 countries.
In the past 17 years, we have renovated 154 museums and opened a total of 57 museums that have made an international impact. We opened the July 15 Martyrs and Democracy Museum in Kahramankazan, Ankara, and the Muhsin Yazıcıoğlu Cultural Center in Sivas. We are rapidly continuing the construction of the new Atatürk Cultural Center, which we hope to complete by the end of 2020. This Istanbul Atatürk Cultural Center is under rapid construction, and similarly, the one in Ankara is also progressing quickly. Last year, we completed the renovation of 18 cultural heritage sites and the construction and repair of 6 mosques abroad.
Our television series sector ranks second in the world after America with an export volume of 350 million dollars in 2019. Today, 500 million people in 156 countries watch our series and films. With our new Cinema Law, we have diversified the support we provide to this sector.
Now I come to the economy;
Dear Brothers and Sisters,
The economy has always been at the top of our priorities. We have elevated Turkey to a higher level within the group of developing countries. We have increased our national income from 236 billion dollars to nearly 950 billion dollars, a fourfold increase. Although the indicators have slightly declined due to the exchange rate effects caused by the global attacks we have faced in recent years, we have never given up on our economic targets.
By demonstrating a determined and strong stance against global uncertainties and speculative attacks, we have put our country back on the rise in 2019. First, we stabilized the exchange rate, which was the first leg of the wave of attacks. We took the necessary steps for interest rates to gradually decrease. We said they need to go down, and thank God they have gone down, and today another announcement will be made.
In September of last year, our New Economic Program covering the period 2020-2022 came into effect. The main objectives of the program are to maintain and develop the gains achieved in price stability, financial stability, and the current account balance.
In fact, the overall picture of the past 17 years indicates that we have not fallen too far behind our economic targets. For example, while the average annual inflation rate in the 16 years before 2003 was 68.7%, the average annual inflation rate since 2003 has been 10.3%. Despite all the difficulties, the inflation rate for 2019 was also 11.8%, which did not deviate much from this general picture.
We are strengthening monetary and fiscal policies with strong coordination and structural reforms. In the New Economic Program, we aim to reduce inflation to 8.5% this year and, God willing, to 4.9% by the end of the program period.
As part of the momentum financing package, we provided approximately 48 billion lira in credit opportunities to firms in 2019. In this context, we reached over 56,000 credit transactions, with more than 29 billion lira in credit allocation.
With the positive growth of 0.9% in the third quarter of 2019, our country entered a growth period again. We aim to achieve a growth rate of 5% this year, exceeding the global growth expectation of 3.4%.
The total reserves of our Central Bank, including gold, have exceeded 105 billion dollars. The closing index of Borsa Istanbul, which was 10,600 in 2003, when we took office, reached 121,000 yesterday, marking its highest level in history. Some people talk, anyone can talk, we focus on our work, everything is clear.
Almost all economic indicators point to positive developments for the upcoming period. For the current account balance, which is often cited as the biggest weakness of our economy, we have recorded a surplus of 5.4 billion dollars for the first time in our history as of September.
We never compromise on fiscal discipline. Both benchmark interest rates and market interest rates have been reduced consecutively. Compared to the end of the previous year, interest rates have decreased by 15 points for commercial loans, 15 points for housing loans, and 18 points for personal loans.
The economic confidence index, which was 91.3 in November, rose to 93.8 in December, closing the year at its peak. In November 2019, the capital adequacy ratio in the banking sector was at 18.6%. This shows where we have come from and where we are now. This level is well above the minimum level of 8% set by international standards.
Turkey's credit risk score, which has been positively differentiated from developing economies, has started to improve. By creating a new market structure in Borsa Istanbul, we have developed interest-free financing instruments.
While international investments are declining worldwide, our country continues to maintain a very good position in this regard. The total amount of direct investments in our country between 2003 and 2019 has exceeded 217 billion dollars. Our Investment Environment Improvement High Council, which we restructured last April, is effectively implementing its action plans.
Our Presidential Investment Office provides entrepreneurs with all the necessary support before, during, and after their investments.
Turkey, which ranked 43rd in the ease of doing business index prepared by the World Bank, has risen 10 places this year to 33rd.
With the steps we will take in the upcoming period, we aim to elevate our country among the best investable countries.
Trade;
Dear Friends,
Last year, our exports increased by 2% to 180.5 billion dollars. Our foreign trade deficit, which was 54 billion 323 million dollars in 2018, decreased to 29 billion 926 million dollars by the end of 2019. In other words, our foreign trade deficit decreased by 44.9%. In the 2019 list announced by the World Trade Organization, we ranked 7th in export growth rate among the top 50 exporting countries and 5th in absolute export value increase.
In the first three quarters of 2019, the contribution of exports to the growth achieved was 4.7 points. This is the highest contribution trade has made to economic growth in 18 years. In 2020, we will continue to support our business people to carry our flag to every corner of the world and strive for a Turkey that generates a foreign trade surplus. Last year, we provided our exporters with 3.2 billion lira, the highest support in the history of the Republic. We increased the number of Eximbank branches to 20 and liaison offices to 12, bringing us closer to our exporters. We covered 53% of the banking sector's export-oriented loans through Eximbank. Through credit and insurance programs, we provided a total of 44 billion dollars in export financing to 12,500 firms. With Eximbank resources, we aim to finance 50 billion dollars in exports in 2020. We provided green passports to 14,315 exporters to facilitate their access to foreign markets.
With the paperless export project, we have transitioned all export declarations and other documents to electronic format, implementing digital customs practices. We established 67 export support offices in 56 provinces. The number of QR-coded checks has exceeded 115 million, and we will soon launch QR-coded promissory notes and electronic check applications.
To reduce vehicle traffic at border gates, we will implement an appointment-based virtual queue system in the coming days.
The low-interest financing support we provide through the Tradesmen and Craftsmen Credit Guarantee Cooperative has exceeded 40 billion lira. Just last year, we provided 25.2 billion lira in interest-reduced loans. By managing bulk purchases and procurement, we are reducing the input costs of our tradesmen and craftsmen, thereby increasing their competitiveness.
Now I come to our Ministry of Industry and Technology;
Dear Friends,
Last September, we accelerated our national technology initiative by sharing our 2023 industrial and technology strategy with the public. At the end of 2019, we presented the prototype of Turkey's first domestic and national car, which will enter mass production in 2022, to the appreciation of our nation. They said, look, it can't be driven outside. We took another step closer to turning Turkey's 60-year dream into reality. The prototypes that were introduced were well received by our nation and the sector in terms of both design and technical specifications. God willing, we will continue to closely follow and support this process, and we will definitely present Turkey's car to the service of our nation.
Dear Brothers,
With the factory to be established on an initial area of 1 million square meters in our Gemlik district, production will take place there. Since the sub-industry is very strong in our Bursa province, we wanted to establish the factory on this land owned by our Armed Forces. We launched a technology-focused industrial initiative program for the localization of high value-added products. In April, we will announce those deserving support in the machinery sector. Last year, we issued 5,691 incentive certificates for fixed investments amounting to approximately 136 billion lira. Thanks to investment incentives, we will create over 212,000 additional jobs in total. Through KOSGEB, we provided 2.3 billion lira in support to our SMEs, which form the backbone of our economy, in 2019.
Through development agencies and development administrations, we allocated 1 billion 49 million lira to 2,087 projects just last year. The 7 projects we included in the project-based support program, with an investment amount of 36.5 billion lira, will provide over 7,000 additional jobs and will also make significant contributions to reducing the current account deficit.
In the last 17 years, we increased the number of organized industrial zones by 122 to 315, the number of businesses in these zones by 42,000 to 53,000, and employment by nearly 1.5 million to 1.9 million. This year, we will create employment opportunities for 25,000 people by opening 7 new organized industrial zones and 5 industrial sites.
In 2019, we completed the infrastructure of 7 separate organized industrial zones in various regions of our country.
In the 12 industrial zones we announced in Istanbul, Balıkesir, Izmir, Bursa, Mardin, Çanakkale, Trabzon, Adana, and Ankara, we aim to achieve an additional employment of 62,000 with approximately 45 billion lira in new investments. In the first half of 2020, we will initiate the first private sector investments in the Adana Ceyhan Energy Specialized Industrial Zone. With the program, we brought 127 senior researchers to our country, 98 of whom are Turkish and 29 are foreign.
We established the Turkey Space Agency in December 2018, which has been our dream for 20 years, and we will announce the national space program in the first half of this year. In the past 17 years, we have established 1,229 R&D centers and 361 design centers.
We increased the number of technoparks from 5 to 85. We will activate Muğla Technopark and Health Sciences Technopark in the first half of this year.
Last year, we provided nearly 700 million lira in grant support to 3,427 R&D projects in the private sector through TÜBİTAK.
The second Teknofest we organized became the world's largest aerospace, space, and technology festival in 2019 with 1 million 720 thousand visitors. Do you know where we are holding Teknofest this year, which has excited our entire nation, especially? God willing, we will hold it in Gaziantep. Our Mayor of Gaziantep is very excited; he says we will surpass Istanbul, and he says we will reach 2 million. We said okay, find it, if you find it, we will also make the gift.
To process the big data we possess and convert it into information and economic value, we established the Artificial Intelligence Institute within TÜBİTAK. This year, we are starting the system acceptance tests of Turkey's first artificial intelligence-supported signal intelligence platform.
In 2019, we carried out our third scientific expedition and established our temporary science base in Antarctica, and we launched our Polar Research Institute. We will conduct the fourth national Antarctic scientific expedition within this year.
I am coming to the defense industry;
Dear Friends,
In the defense industry, we have increased the domestic production rate from 20% to around 70% in 17 years to free our country from foreign dependency; look at where we started and where we are now. While there were only 62 defense industry projects in 2002, today our number of projects has reached 700. As the annual defense industry and aerospace turnover approaches 9 billion dollars, our exports have also risen to 2.7 billion dollars. Last year, we delivered over 800 armored vehicles with various features to our security forces. We have added our new armored vehicle, Vuran, to our inventory.
We successfully completed the firing tests of our national torpedo, Akya. We proudly observe the success of our Atak helicopters in operations. Last year, we completed the delivery of 14 more Atak helicopters, bringing the total number to… This is the Atak helicopter you see; we are producing these in collaboration with the Italians, and we continue. Just the other day, the Prime Minister was here; we talked again about how to take this further, and we had discussions about that. We are also continuing the test flights of our national design, the Gökbey helicopter. How is it, do we like it? Media, do we like it? The applause is not coming.
We delivered the fourth ship of the MİLGEM Project, Kınalıada - look at this beauty - to our Naval Forces, congratulations.
Now there is one more thing; we have also placed our national anti-ship missile, Atmaca, on our Kınalıada corvette, we have taken this step as well. There are not only air defense systems, but also ship defense systems. In case there is an attack on them, what will our ships do? They will defend themselves.
We recently launched the Piri Reis, the first of our submarines equipped with an air-independent propulsion system. God willing, we will add our Anadolu landing ship, which we launched into the sea, to the inventory of our Naval Forces this year.
We take pride in exporting our warships. We have begun to reach an advanced technology level in electronic warfare and radar systems. With the KORAL Project, we have gained significant capabilities in blinding electronic communication lines and radar systems of the enemy; this is very important, very important. Look, an interesting thing; with the HAVA SOJ Project, we will reach a capability that only a few countries in the world possess in this field.
Unmanned ground and naval vehicles, laser weapon systems, electromagnetic launch systems, swarm unmanned aerial vehicle technology, autonomous systems, and rocket projects are progressing rapidly. We are carrying out these studies simultaneously with a few countries in the world. They can do it, but we can't? We will do it too. We are doing it. Sooner or later, we succeeded.
Our unmanned aerial vehicles, we were going to their doors asking for unmanned aerial vehicles. The Congress does not allow it. Not one, not two. In the end, we had to buy from Israel. When we got them, when it came to repair and maintenance, where were those that needed repair and maintenance? In Turkey. They didn't look at it, we gave up. Now, do we have all of them? Yes; we have UAVs, we have armed UAVs, and now what is coming? Akıncı is coming, Akıncı. Is there anything else? With its equipment, it is very different; it is also an armed unmanned aerial vehicle. Altitude, flight, ammunition, all very powerful, God willing, it will also be our wealth in the air. We have become one of the three countries in the world that produce the best vehicle in this class. We have started exporting our Bayraktar armed UAV. Our other UAV, ANKA-S, has solidified its place in the skies with its new domestic engine. The delivery of our Korkut Air Defense System to our security forces has begun. We have reached the mass production stage of the Hisar-A low-altitude air defense system, and we will add it to the inventory this year.
We will complete the tests of the air-portable 105 mm light towed howitzer, Bora, this year and add it to the inventory. We have made significant progress in the development of our long-range air defense missile system, Siper. In the first half of 2020, we will also complete the integration of the high-powered national laser into the Kirpi vehicle. We are getting closer to being able to produce all our defense industry needs, from fighter jets to all kinds of engines, with our own capabilities.
I am coming to foreign policy;
Dear Friends,
Thanks to our entrepreneurial and humanitarian foreign policy approach, we have reached the position of the 5th country in the world with the widest representation network. We increased the number of our foreign missions from 163 to 246 and the number of our embassies from 93 to 142.
With the Asia Initiative we announced this year, we are further strengthening our relations with the Asia-Pacific Region. A historic step was taken towards ensuring the unity of the Turkic world under the roof of the Turkic Council with the participation of Uzbekistan.
We have made great strides in revitalizing our deep historical and cultural relations with the African continent. We will hold the Third Partnership Summit with the African Union, with which we established a "Strategic Partnership" relationship in 2008, in our country in the first half of 2020.
We continue to fight to protect the honor of Jerusalem and Palestine against the lawless harassment of the Israeli administration. The 54th Meeting of the Partnership Council, which is the highest decision-making body of Turkey-European Union relations, was held in Brussels on March 15, 2019, after a 4-year hiatus.
We held the last meeting of the Reform Monitoring Group on May 9, European Day, in Ankara. We hope to gain new momentum in our relations with the European Union in the upcoming period.
The issue of Syria remains at the top of our foreign policy agenda as the most vital topic. We opened our doors to all the oppressed and victims in the Syrian and Iraqi crises without discrimination. By hosting a Quad Summit on Syria with the participation of Russia, France, and Germany, we contributed to the search for solutions.
We also held another Quad Summit on Syria in London within the framework of the NATO Leaders Summit with France, Germany, and the United Kingdom. The efforts to export the Syrian crisis to our country through terrorist organizations that are based on our borders have led us to be physically present in the field. With the Euphrates Shield and Olive Branch operations we conducted in the west of the Euphrates, we deflated the ISIS balloon and disrupted the games established through the PYD. With the Peace Spring Operation, we also dismantled the terrorist corridor that was being attempted to be established in the east of the Euphrates. With the Peace Spring Operation we launched on October 9, we cleared an area 145 kilometers wide and 30 kilometers deep of terrorist elements along our Syrian border.
With the Sochi Agreement, we prevented a major humanitarian tragedy that would affect approximately 4 million people in Idlib. We have increased our efforts to restore calm in Idlib.
The Constitutional Committee, which we believe will bring a permanent solution to the problem in Syria, has finally been established after long efforts. We have started work on the construction of settlement areas where we can accommodate hundreds of thousands of people in the first phase between Ras al-Ayn and Tal Abyad, along with other places on the border, totaling one million people. So far, 373,000 Syrians have voluntarily returned to the areas secured by our country. The Global Refugee Forum, organized for the first time by the United Nations, has confirmed Turkey's pioneering position in this field. We also attach importance to the territorial integrity of our neighbor Iraq, and we especially protect the rights and interests of our Turkmen brothers in this country.
In the first 6 months of 2020, we aim to reactivate our Consulates General in Basra and Mosul. We also plan to open new consulates in Najaf and Kirkuk.
They tried to implement a scenario aimed at trapping our country within its own shores in the Mediterranean. We disrupted this game with the agreements we made first with the Turkish Republic of Northern Cyprus and then with Libya. We signed a memorandum of understanding with Libya regarding the delimitation of maritime jurisdiction areas. It is now legally impossible to conduct exploration and drilling activities or to lay pipelines in the area between the coastlines of Turkey and Libya without the approval of both countries.
In 2020, we will license these areas and start exploration and drilling activities as quickly as possible. After the licensing work, the Oruç Reis Seismic Research Vessel will first conduct seismic studies in the region. We are sending our soldiers to this country to ensure the survival of the legitimate government in Libya and to provide stability. With the awareness that Turkey's security begins outside its borders, we will continue to mobilize all our political, commercial, humanitarian, diplomatic, and military resources for the stability of the geography to our south. By bringing this to our Parliament, as you know, we passed it in our Parliament.
Our official development aid organization, TİKA, has reached an operational scope covering 170 countries across 5 continents. The number of students studying in our country with Turkish scholarships has reached 17,000. Our 6.5 million citizens who have built their lives in nearly 100 countries around the world have created solid bridges among our 82 million people living in 81 provinces.
With 58 centers operating worldwide, our Yunus Emre Institute promotes our language, civilization, history, and culture around the world. Our Turkey Maarif Foundation invests in the youth, who are the guarantee of our future, with 324 educational institutions in 42 countries around the world.
As part of international humanitarian aid activities, we have been active in over 60 countries across 5 continents. We will continue to elevate the honor of our flag, the value of our passport and currency, and the reputation of our country to the place it deserves in foreign policy.
Dear Friends,
I know I have tired you, but I have come to the end of my words. We have tried to summarize both a general evaluation of the past 17 years, what we did in 2019, and what we will do in 2020. Of course, these are not the entirety of what we have done and what we will do; otherwise, it would take hours. As a country and a nation, we will continue our struggle with determination in 2020, aware of the historical process we are going through. We have also implemented our 180-day action program, which includes 537 actions and has a budget of 34 billion lira, starting from January 1.
Dear Brothers,
We will continue to walk the path we believe in. We wholeheartedly believe that the help of our Lord and the support of our nation will always be with us.
With these feelings, I once again greet my esteemed nation with love and respect. I wish God's mercy upon our martyrs who sacrificed their lives for our independence and future, and I wish health and well-being to our veterans. I pray that the endeavors of all our heroes serving both within and outside our country be blessed.
I would like to express my gratitude to you for your interest and attention.
Stay healthy.
The original Turkish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Aziz Milletim,
Değerli Basın Mensupları,
Sizleri en kalbi duygularımla, muhabbetle selamlıyorum. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’ne geçtikten sonra yürütmenin faaliyetlerini 100 günlük periyotlar halinde takip etmeye başladık. Birinci ve ikinci 100 günlük icraat programlarımızı milletimizle paylaştık. Bakanlıklarımızın ve kurumlarımızın icraatlarının takibini Cumhurbaşkanı Yardımcımız vasıtasıyla çeyrek dilimler halinde sürdürdük. Yılda iki defa da bu değerlendirmeyi şahsen milletimizle paylaşacağımızı kamuoyuna açıklamıştık.
Bugün 2019 yılının toplu değerlendirmesini yapmak ve 2020 çalışmalarımızı paylaşmak için sizlerle birlikteyiz.
Yetkiyi doğrudan milletten alan bir Hükümet olarak yaptıklarımızın hesabını milletimize vermek en başta gelen görevimizdir. Bilindiği gibi yeni yönetim, enerji kaybına yol açan düzenlemelerin hızlı ve etkin şekilde yapılabilmesine imkân sağlamasıdır. İtimadın takip ve kontrole mani olmadığı anlayışıyla bakanlıklarımızın ve kurumlarımızın faaliyetlerini yakından izliyoruz. Böylece aksaklıkları ve eksiklikleri vakitlice belirleyerek çözüm yolları bulma ve hızlıca hayata geçirme imkânı elde ediyoruz. Önümüzdeki dönemde de çeyrek dilimler halinde takibi, her 6 ayda bir de sonuçları milletimizle paylaşmayı sürdüreceğiz.
Değerli arkadaşlar,
Bundan yaklaşık 9 yıl önce 2011 yılında 2023 hedeflerimizi milletimizin takdirine sunmuştuk. Bu hedefler, o günden bugüne bizim için yol haritası, bir pusula görevi görmüştür. Türkiye’nin 2023 yürüyüşü içeride ve dışarıda pek çok kesimi rahatsız etmiştir. Dikkat ederseniz ülkemize yönelik saldırılar bu süreçte tarihte eşi benzeri görülmemiş bir şekilde artmış ve çeşitlenmiştir. Yaşadığımız bu kesintisiz saldırı döneminin amacının ülkemizi 2023 hedeflerine ulaşmaktan alıkoymak olduğu açıkça ortadadır. Hamdolsun Allah’ın yardımı ve milletimizin desteğiyle bu saldırıların hepsini de boşa çıkardık, sokaklarımızı kaosa teslim etmedik. Terör örgütlerine boyun eğmedik, meydanı darbecilere bırakmadık. Ülkemizin güney sınırları boyunca kuşatılmasına rıza göstermedik. Ekonomik tetikçilere de teslim olmadık. Evet, çok büyük bedeller ödedik, çok acı kayıplar verdik, çok sinsi tuzaklarla karşılaştık, ama hepsinin de üstesinden gelmeyi başardık.
2019 yılı işte bu sıkıntıları tüm ağırlığıyla hissettiğimiz bir yıl oldu. Türkiye için yazılan senaryolarda bir yıkılış ve teslim oluş yılı olarak öngörülmüştü. Rabbimize binlerce şükürler olsun ki biz 2019 yılını yeniden yükseliş yılı haline dönüştürdük. Milli birlik ve beraberliğimizi daha da güçlendirdik. Terör örgütlerini sınırlarımızdan uzaklaştırdık. Darbecilere dünyayı zindan ettik. Sınırlarımız boyunca kurulmaya çalışılan terör koridorunu parçaladık. Ekonomimize kurulan tuzakları bozarak yeniden hedeflerimize odaklandık. Şimdi de hem büyümeyi, üretimi, ihracatı, istihdamı güçlendirerek, hem Akdeniz başta olmak üzere uluslararası alandaki haklarımıza sahip çıkarak, yeni bir şahlanış döneminin kapılarını açıyoruz. Bu bakımdan 2019 yılı icraat sonuçları Türkiye’nin en zor şartlarda bile neler yapabileceğini gösteren bir başarı hikayesidir.
İnşallah 2020 yılında her alanda çok daha fazlasını gerçekleştirerek, milletimize bize verdiği hasbi destek ve yaptığı fedakârlıklar için borcumuzu ödemeye çalışacağız. Bu büyük milletin şartlar ne olursa olsun istiklali ve istikbali için destan yazmaya devam edeceğini içeride ve dışarıda herkese göstereceğimiz bir yıla giriyoruz. Türkiye’nin tökezlemesini ve yere kapaklanmasını bekleyenleri hüsrana uğratmayı sürdüreceğiz. Bunu yaparken kendimizi sürekli muhasebeye çekmeyi ihmal etmiyoruz. Bu anlayışla Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi’nin birinci yılı vesilesiyle yeni yönetim sistemiyle ilgili kapsamlı bir değerlendirme yaptık. Sonuçta ifade edilen sorunların yüzde 98’inin yeni yönetim sisteminden değil eski sistemin alışkanlıklarıyla iş yapma eğiliminden kaynaklandığını gördük. Bu tespit ışığında tıkanıklık noktalarını çözecek bir dizi tedbir geliştirerek, adım-adım hayata geçirmeye başladık. Aynı şekilde önümüzdeki dönemle ilgili orta ve uzun vadeli planlarımızı hazırladık. Meclisimiz tarafından da kabul edilen 11. Kalkınma Planımız 2019-2023 dönemini kapsayan orta vadeli yol haritamızdır. Daha fazla değer üreten, daha adil paylaşan, daha güçlü ve müreffeh Türkiye şiarıyla hazırladığımız bu planı yıllık programlar ve çeyrek dönemlik izlemeler vasıtasıyla adım-adım uygulayacağız.
Değerli Arkadaşlar,
Geçtiğimiz yılı zor, ama bir o kadar da verimli çalışmalarla kapattık. Şöyle bir genel tabloya baktığımızda, 2019 yılı icraat programlarında yer alan 1451 eylemin bin 161’ini tamamladığımızı görüyoruz. Bütçe konusundaki tüm sıkıntılara rağmen 2019’un birinci yılındaki eylemlerde yüzde 98, ikinci yarısındaki eylemlerde ise yüzde 89 gerçekleşme oranı yakaladık. Bu eylemlerin hayata geçmesi için yaklaşık 68 milyar lira bütçe kullandık.
Biliyorsunuz Hükümete ilk geldiğimizde Türkiye’yi dört sütun üzerinde yükselteceğimizin sözünü vermiştik. Bunları da eğitim, sağlık, adalet ve emniyet olarak belirtmiştik. Gerek Türkiye genelinde, gerekse illerimizde hayata geçirdiğimiz icraatları da hep bu önceliklere göre anlatmayı tercih ettik.
Şimdi de 2019 yılı değerlendirmesini aynı şekilde yapacağız. Bunun için eğitimle başlıyoruz.
Eğitim-öğretim;
Değerli Arkadaşlar,
Geçtiğimiz 17 yılda eğitim-öğretimde öncelikle altyapıyla ilgili eksikleri gidermenin gayreti içinde olduk. Çocuklarımızı 70-80 kişilik sınıflardan kurtarmak ve üniversite kapılarında yaşanan yığılmaları önlemek için kolları sıvadık. Öğretmen sayısını 652 bin ilaveyle 947 bine çıkardık. Derslik sayısını 316 bin ilaveyle 589 bine yükselttik. Üniversite sayısını 131 ilaveyle 207’ye, akademik personel sayısını 98 bin ilaveyle 169 bine ulaştırdık. Üniversitelerimizdeki öğrenci sayısı ise 1,6 milyondan 8 milyona tırmandı.
Üniversitelerimizle alakalı olarak birileri şunu söyleyebilir: Bu rakamlar iyi de, kalite? Onların tespiti de doğru olabilir. Şu anda biz, bizim üniversite öğrenci adaylığımızda 10 öğrenciden 1 kişi üniversiteye girerken, hamdolsun şimdi neredeyse 10’da 10 üniversiteye girer duruma geldi. Ha, bu nedir? Bu, şu anda keyfiyet itibarıyla sıkıntımız olabilir, ama inşallah biz bu adımlarla beraber keyfiyeti de yakalayacağız ve keyfiyeti de yakalamak suretiyle bu öğrencilerimiz Batıyla kesinlikle yarışır hale gelecektir.
Gençlerimize ailelerine yük olmadan üniversite eğitimlerini tamamlayabilmeleri için her türlü desteği veriyoruz. Örneğin, yıllarca protestolara konu olan üniversite harçlarını kaldırdık. Gençlerimiz hep bu harçlarla ilgili gösteriler yapıyorlardı, protestolar yapıyorlardı, şimdi harç diye bir şey kaldı mı? Bunu kaldıran AK Parti iktidarıdır.
Bakınız, lisans öğrencilerimizin kredi burs desteğini yılbaşı itibarıyla 550 liraya, yüksek lisansta 1100 liraya, doktora ise 1650 liraya yükselttik; bunu da yapan biziz.
Yurtlarda kalan öğrencilere aylık 420 lira da destek beslenme yardımı yapıyoruz.
Öğrencilerimizin barınma sorununu çözmek için yurtlardaki yatak sayısını 182 binden 677 bine ulaştırdık, odalarımız gayet güzel görüyorsunuz. Bu yılın ilk yarısında 13 bin 750 yatak kapasiteli 21 adet yurdu daha hizmete açıyoruz. İnşallah, ekranda da şu anda gördüğünüz gibi, bu tür lüks yurtlarımızla beraber inşallah öğrencilerimizin artık barınma sorununu da büyük oranda çözeceğiz.
İlk ve ortaöğretimde hiçbir ayrım gözetmeksizin tüm öğrencilerimize ders kitaplarını ücretsiz olarak veriyoruz. Ne çileler çektik ya biz, kırtasiyeci dükkânına giderdik, bir hafta sonraya gün verirlerdi, o da şu anda bizim dağıttığımız kitaplar değil, ne yazık ki baskılarıyla, kaliteleriyle ele alınacak gibi olmayan. Hatta biz teksir kağıdından yapılmış notlarla okurduk, üst sınıflardaki ağabeylerimiz bize o teksir notlarını bile satmazlardı; bunları yaşadık. Ama şimdi bakın şu perdedeki kitapların güzelliğini görüyor musunuz? Ve birinci sınıf hamur kâğıttan, kuşe kâğıda varıncaya kadar işte bunları şimdi sıralarının üzerinde yavrularımız görüyor ve özgüveniyle de geleceğe yürüyor. Okullarımızın hangi alanda desteklenmesi gerektiğini gösterecek okul profili değerlendirme sistemini 2019 yılında oluşturdu ve üç ay içinde hayata geçiriyoruz.
2019 yılında ezberlemeyi değil, tasarlamayı, analitik düşünmeyi ve üretkenliği teşvik eden beş binden fazla tasarım beceri atölyesini okullarımızda hizmete açtık. İlkokul, ortaokul ve lise düzeyinde bu yılın ilk altı ayında iki bin adet ve izleyen dönemde 10 bin adet daha beceri atölyesi kurmayı planlıyoruz.
Mesleki eğitim-öğretim merkezlerini güçlendiriyoruz. Bu okullarda çıraklık, kalfalık ve ustalık eğitim-öğretimi alan gençlerimizin fark derslerini yine aynı yerlerde vererek, lise diplomasına sahip olabilmelerinin önünü açıyoruz. Savunma sanayi, otomotiv, biyoteknoloji ve uzay havacılık gibi alanlarda teknik iş gücü yetiştirilmesine 2019 yılında daha çok öncelik verdik.
Geleceğin mesleklerini şekillendirecek olan öğretmenlerimizin hizmet içi eğitimlerini de ihmal etmiyoruz. Özel eğitime ihtiyacı olan çocuklarımızın giderlerini sosyal güvencesi olup-olmadığına bakmaksızın karşılıyoruz. Zihinsel ya da bedensel engelli, konuşma bozukluğu ya da öğrenme güçlüğü olan öğrencilerimiz için geçtiğimiz sürede 143 bin nitelikli eğitim materyali geliştirerek altı bin özel eğitim sınıfını kullanıma sunduk. Dijital içerikli özel eğitim materyallerinin oluşturulmasına yönelik çalışmaları 2019 yılında başlattık, bu yıl erişime açıyoruz. Önümüzdeki dönemde kaynaştırma eğitimi, özel eğitim sınıfları, evde veya hastanede eğitim hizmetlerimizi artırarak, engelleri eğitimle aşmaya devam edeceğiz. Şimdi sağlığa geçiyorum.
Değerli Arkadaşlar,
Sağlık en büyük reformları gerçekleştirdiğimiz alanların başında geliyor. Vatandaşlarımızı hastane kapılarında eziyet çekmekten kurtaracak ve herkese insanca hizmet verecek bir sistem kurmaya çalıştık. Ülkemizde uygulanan genel sağlık sigortası ve sağlık hizmetleri kalitesi tüm dünyaya örnek olacak düzeye geldi.
Geçtiğimiz 17 yılda hastane ve diğer yataklı tedavi kurumlarımızın sayısını 2 bin 600’den 5 bin 500’e yükselttik. Şu anda perdede görüyorsunuz, yatak kalitesinden odaların kalitelerine varıncaya kadar; buralarda da neler çektik, adeta koğuş sistemiyle maalesef içerideki tuvaleti vesairesine baktığınızda her türlü pisliğin olduğu dönemlerden geliyoruz. Ben birilerini şu anda eleştirecek değilim, onu zaten milletimiz gayet iyi biliyor. Fakat biz Kanuni’nin halk içinde muteber bir nesne yok devlet gibi, olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi, diyerek yatırımları hiç esirgemeden bu alana yaptık.
Değerli Kardeşlerim,
Hastanelerimizin toplam yatak sayısını 240 bine, nitelikli yatak sayısını 145 bine çıkarttık. Doktor sayımızı 92 binden 161 bine, toplam sağlık çalışanı sayımızı ise 378 binden 1 milyon 25 bine çıkarttık. Ülkemizde kişi başına yapılan sağlık harcaması; Bakınız, ekranları başında bizi izleyen milletime de sesleniyorum, kişi başına sağlık harcamasını 19 liradan 140 liraya çıkartırken vatandaşlarımızın ceplerinden yaptıkları harcama oranını yüzde 20’den yüzde 17’ye gerilettik.
Şu ana kadar, Adana, Isparta, Mersin, Yozgat, Kayseri, Elazığ, Eskişehir, Manisa, Bursa ve Ankara Bilkent şehir hastanelerini milletimizin hizmetine sunduk. Bu yıl Konya Karatay, İstanbul İkitelli, Tekirdağ, Kocaeli ve İzmir Bayraklı şehir hastanelerinin açılışlarını da yapacağız. Ayrıca, inşaatı devam eden 64 adet sağlık tesisini tamamlayarak, hizmete açacak, 19 adet sağlık tesisinin daha inşaatına başlayacağız. Tüp bebekten irsi hastalıkların tedavisine, psikososyal ve ruhsal problemlere kadar pek çok hizmeti sosyal güvenlik kapsamına aldık.
Kanser tedavisinde oldukça yüksek bedeli olan işlemlerde ilave ücret alınmasının önüne geçtik. 2019 yılı itibarıyla antiserum üretimine başladık. Sağlık turizmi yoluyla ülkemize gelen hasta sayısı 2019 yılı Kasım sonu itibarıyla yıllık 470 bine ulaştı. Bu sayıyı önce 750 bine, ardından 1,5 milyona yükseltmeyi hedefliyoruz. Ayrıca, bu kapsamda tedavi öncesinde ve tedavi sonrasında hastaları takip etmek üzere yurt dışında 20 teşhis merkezi kuracağız.
Sigara başta olmak üzere tütün mamulleriyle mücadele kapsamında 2019 yılında başlattığımız tek tip sigara uygulaması ile bu alanda 7’nci ülke olduk. Şimdi buradan tüm milletime sesleniyorum; Gelin kendi kendinizin düşmanı olmayın. Artık bu sigaraları ayaklarınızın altına alın, içmeyin, daha dinamik, daha sağlıklı olarak geleceğe yürüyün. Sağlık, spor ve eğitim hizmeti veren yerlerde sigara satışını tümüyle yasakladık. İnternet dâhil her yerde sigarayı özendirecek görüntülerin kullanılmasının önüne geçtik. Dumansız hava sahası uygulamasında mevzuattaki boşlukları ortadan kaldırarak daha etkin bir mücadele yürüteceğiz. Ben milletimi seviyorum, milletimin düşmanı değilim, onun için biz sigarayı yasaklıyoruz. Onun için de kimde sigara paketi yakalarsam almaya çalışıyorum, zira onları bu beladan kurtaralım istiyorum. Türkiye’de madde bağımlılığı nedeniyle 1 milyon kişi başına düşen ölüm ortalaması 11,4 düzeyindeyken 2019 yılında 3,3’e düştü.
Doktorlarımızın, hemşerilerimizin ve diğer sağlık personelimizin güvenliğini en üst seviyede tutmaya devam edeceğiz. Bunun için kapsamlı bir sağlıkta şiddeti önleme eylem planı hazırladık.
Yerli ilaç üretimi ve yerli plazmadan kan ürünleri üretimi 2020’de de gündemimizin ilk sıralarında yer alacak. Yerli ilaç ve plazma üretimiyle yerli cihaz geliştirilmesi konusunda engel çıkartanların yaptıkları vatana ihanetle eşdeğerdir. Bu konuda kimseye müsamaha göstermeyeceğiz.
Adalet;
Değerli Arkadaşlar,
Adalet hizmetlerinde mevzuattan altyapıya, ceza infaz kurumlarından yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığına kadar önemli gelişmeler kat ettik. Hâkim, savcı sayımızı 9 bin 349’dan 2019 yılı sonu itibarıyla 20 bin 629’a, yardımcı personel sayısını 51 binden 138 bine çıkardık. Mahkeme sayılarını yüzde 82 artırarak ve 256 adet bu noktada adalet sarayı inşa ederek yargının işleyişini kolaylaştırdık. İstinaftan ihtisaslaşmaya, ombudsmanlıktan Hâkim Savcılar Kurulunun yeniden yapılandırılmasına ve askeri mahkemelerin kaldırılmasına kadar pek çok tarihi reform yaptık.
Yargı bağımsızlığı ve tarafsızlığının güçlendirilmesini hukukun üstünlüğünün temel şartı olarak görüyoruz. Yargı reformu strateji belgemizi 2019 yılı Mayıs ayında milletimizle paylaşmıştık. Belgedeki hedeflerin gerçekleştirilmesi amacıyla hazırlanan birinci yargı paketi yine geçtiğimiz yıl Meclis’te kabul edilerek kanunlaştı. Bu düzenleme ile ceza adaleti sistemine seri muhakeme usulü ve basit yargılama adı altında iki yeni uygulama da kazandırdık. Kamu vicdanını rahatsız etmeyecek, suçluların cezalarını çektiği ceza adaleti sisteminin amacına uygun ölçülü ve adaletli bir infaz rejimi üzerinde ayrıca çalışıyoruz. Aynı şekilde önemli bir çalışma olan insan hakları eylem planını da birkaç ay içerisinde tamamlamayı planlıyoruz. İnfaz düzenlemesini de içeren ikinci yargı paketinin hazırlıklarını tamamladık, birkaç hafta içinde Meclis gündemine getiriyoruz.
Bir başka önemli reform da, vatandaşlarımızın devletle olan hukuki ihtilaflarının yargıya gitmeden arabuluculuk benzeri bir idari sulh sistemiyle çözümünü içeren düzenlemedir. Bununla vatandaşlarımızın idareyle ya da kamu kurumlarının kendi aralarındaki uyuşmazlıkların zahmetsiz ve hızlı bir şekilde çözülmesini amaçlıyoruz. Bu konudaki hazırlıkları 2019’da tamamladık, inşallah yakında konu Meclis gündemine gelecektir.
Nöbetçi noterlik uygulamasına geçmenin yanında dijital bağlantıyla bir noterde yapılan işleme ait belgenin diğer noterlikten alınabilmesini sağladık. Bu konuda bir başka yenilik, noterliğe girişte sınav usulünün getirilmesi ve noter yardımcılığı müessesesinin kurulması olacaktır.
Veraset ilamlarında olduğu gibi bazı çekişmesiz yargı işleriyle henüz dava açılmamış aşamadaki delil tespitlerinin noterlikler tarafından yapılması yargının iş yükünü azaltacaktır. Elektronik tebligat sistemiyle yargı sürecinde bu sebeple oluşan hataların ve gecikmelerin önüne geçtik. Bu sistemle şu ana kadar 17 milyondan fazla elektronik tebligat gönderimi yapılarak, 210 milyon liranın üzerinde tasarruf sağlandı. 2019 yılında yeni adli yıla girerken, 4 yeni bölge adliye mahkemesi kurarak sayıyı 11’den 15’e çıkardık.
Geç gelen adalet, adalet değildir yaklaşımıyla geçtiğimiz yıl yargılamada hedef süre uygulamasını başlattık. Soruşturmalarda yüzde 74, yargılamada ise yüzde 80’in üzerinde hedef sürelere uyulduğu görülüyor. Önümüzdeki günlerde bu uygulamayı Adli Tıp Kurumunda da hayata geçiriyoruz.
Ticari davalarda zorunlu arabuluculuk uygulamasıyla arabulucu atanan yaklaşık 150 bin dosyanın yarıdan fazlası çözüldü. 2019 yılında uzlaştırma bürolarında görüşülen 270 bin dosyadan 231 bini uzlaşmayla sonuçlanmıştır.
Yargı sistemimize kazandırmayı düşündüğümüz önemli yeniliklerden biri de hakim ve savcı yardımcılığıdır.
Yargı reformu stratejisinde geniş bir hukuk eğitimi reformu yapacağımızı belirtmiştik. Bu konuda Adalet Bakanlığı’nın ve YÖK’ün çalışmaları devam ediyor.
Güvenliğe gelince;
Değerli Arkadaşlar,
Türkiye terör örgütleriyle ve asayişi bozmaya yönelik her türlü eylemle mücadelede tarihinin en başarılı neticelerini bizim dönemimizde almıştır. PKK, YPG’den DEAŞ’a ve FETÖ’ye kadar ülkemize saldırması için beslenip büyütülen ne kadar örgüt varsa hepsinin başını ezdik, eziyoruz ve ezeceğiz. Aynı şekilde organize suç örgütlerine de göz açtırmıyoruz. Geçtiğimiz yıl PKK’ya karşı gerçekleştirilen operasyonlarda bin 250 terörist etkisiz hale getirilerek pek çok eylem engellendi. Terör örgütünün ülkemiz içindeki silahlı unsurlarının sayısı 2019 yılı sonu itibariyle kuruluş döneminin dahi altına inmiştir.
Kardeşlerim;
Diyarbakır annelerinin kararlı duruşu örgüt içindeki çözülmeyi artırdı. Fakat enteresan olan bir şey var, Diyarbakır anneleri malum siyasi partinin önünde aylardır dururken, evlatlarının, o dağa kaçırılan evlatlarının resimleriyle orada o dik duruşlarını sürdürürken bir de bakıyorsunuz ki Ana Muhalefetin başı ve heyeti yanında yine o partiyle birlikte bir teröristin yazmış olduğu kitabın sahnelendiği tiyatroda tiyatro izliyorlar.
Değerli Kardeşlerim,
Ülkemizin nereden nereye kimler vasıtasıyla nasıl geldiğini göstermesi bakımından bu çok enteresandır. İnanıyorum ki, benim aziz milletim vakti saati geldiğinde bunlara da gereken dersi verecektir. Örgüte katılımlar neredeyse tamamen durma noktasına geldi. Bölgemizdeki huzur ve güven iklimi kökleştikçe turizm başta olmak üzere her alanda gözle görülür bir olumlu hareketlenme yaşanıyor. 15 Temmuz’da milletimize kurşun sıkan FETÖ’yü devlet kurumlarından ve ülkemizden tamamen temizleyene kadar mücadelemiz sürecektir.
DEAŞ, El Kaide ve diğer terör örgütlerine yönelik operasyonlarda da 388 terörist etkisiz hale getirilmiştir. Amacımız, 780 bin kilometrekare vatan toprağının her karışında insanlarımızın güvenli, huzurlu, geleceğinden emin bir şekilde yaşamasını sağlamaktır. Nitekim hırsızlık olayları son üç yılda İstanbul’da günde 78’den 34’e, Ankara’da 4’e, İzmir’de ise 6’ya düşmüştür. Özellikle FETÖ’nün kurumlarımızdan temizlenmesiyle birlikte güvenlik alanındaki başarılarımız arka arkaya gelmeye başladı. Güvenlik bürokrasimiz tek vücut halinde hareket ederek ülkemize yönelik tehditlerle mücadele edebilme imkânına kavuşmuştur. Şu anda polisimiz, jandarmamız, korucularımız, hiçbir ayrım yok, el ele, omuz omuza terörle mücadelelerini sürdürmektedirler.
Geçtiğimiz günlerde yeni hizmet binasının açılışını yaptığımız Milli İstihbarat Teşkilat Başkanlığımız görev alanındaki başarılarıyla ülkemizin gururu haline gelmiştir.
Milli Savunma, İçişleri ve Dışişleri Bakanlıkları ile Milli İstihbarat Teşkilatımızın başını çektiği güvenlik kurumlarımız arasındaki koordinasyonu daha da geliştiriyoruz. İnşallah yakında Milli İstihbarat Teşkilatımızın İstanbul şubesinin de açılışını yapacağız o da her yönüyle muhkem ve bütün istihbari noktadaki teçhizatlarıyla güçlü bir yine İstihbarat teşkilatımızın ayağı oldu. Milli İstihbarat Koordinasyon Kurulu’nu yakında faaliyete geçiriyoruz. Sınır fiziki güvenlik sistemleri projesi kapsamında 911 kilometrelik Suriye sınırımızı sınır boyunca 825 kilometre güvenlik duvarı inşa ettik. Şu anda güvenlik duvarını görüyorsunuz, bütün elektronik aksamla nasıl güçlendirildiğini görüyorsunuz, bu imkânlar yoktu, ama bunların hepsini şu anda yaptık.
Bütün dert terör örgütlerinin buradan topraklarımıza sızmasını ne yapalım? Önleyelim. Ayrıca 211 elektro optik kulenin kurulum çalışmalarına da başladık. Bu yıl doğu sınırımızda 117, batı sınırımızda 42 elektro optik kuleyi faaliyete geçiriyoruz. Böylece 1182 kilometrelik doğu sınırımızın 740 kilometrelik kısmını, 472 kilometrelik batı sınırımızın ise 350 kilometrelik kısmını gözetleme imkânına kavuşacağız.
Ulaştırmaya gelince;
Değerli Arkadaşlar,
Ulaştırma ve Altyapı hükümetlerimizin gerçekten en başarılı hizmet alanlarından biri olmuştur. Vatandaşlarımızın ülkemizin her noktasına hızlı, konforlu ve güvenli şekilde erişebilmesini sağlamak için 17 yılda 250 milyar liranın üzerinde ulaşım yatırımı yaptık. Bölünmüş yol uzunluğumuzu 21 bin 064 kilometre ilaveyle 27 bin 165 kilometreye, otoyol uzunluğumuzu bin 346 kilometre ilaveyle üç bin 060 kilometreye çıkardık. Şu yollar görüyorsunuz değil mi? Şu güzelliklere bakın böyle bir şey yok ki. Geçmişteki yollarımızın halini düşünün Cumhuriyet tarihi boyunca 6 bin kilometre bölünmüş yol yapılmıştı, ondan sonrası tamamen bize ait ve yaparken de sadece duble de bırakmıyoruz, bazı yerlerde üç gidiş üç geliş, bazı yerlerde dört gidiş dört geliş. Ve yine az önce ifade ettiğim gibi otoyollarla da bir kısmını çok daha güçlendiriyoruz. Hatta dün arkadaşlarıma da söyledim, bazı yerlerde özellikle viyadüklerle geçişlerde tabanda çevre düzenlemesini de yapmak suretiyle görüntüleri burada olduğu gibi çok daha güzel hale getireceğiz. Çünkü Türkiye başka bir ülke, yollarımız bambaşka yollar bunu dünyaya göstereceğiz.
Bu yollar ülkemizdeki trafiğin 2019 sonu itibariyle yaklaşık yüzde 82’sine hizmet veriyor.
Değerli Arkadaşlar,
Yol unutmayalım medeniyettir, su medeniyettir. Eğer medeniyseniz yolunuz olacak, medeniyseniz suyunuz olacak. Eğer bunlar yoksa medenilikten kimse bahsetmesin. Araç sayısındaki ve trafik hareketliliğindeki yüksek artışa rağmen bölünmüş yollar sayesinde trafik kazalarında hayatını kaybeden kişi sayısı şu orana bakın, yüzde 71 azaldı. Bu sayıyı daha da azaltmak için her türlü tedbiri alıyoruz. Yol projelerimizin kapsamında dikimi yapılan ağaç sayısı 68 milyonu aştı, ey çevreciler 68 milyonu diktiğimiz ağaçlar aştı. Geçenlerde hele biliyorsunuz Gıda Tarım beraber 11 milyon bir ağaç fidan dikimi yaptık, bizzat ben de katıldım, bütün halkımız, öğrencilerimiz hep birlikte katıldık ve bu fidanları, ağaçları diktik Türkiye genelinde 11 milyon. Ülkemizin turizm merkezlerini birbirine bağlayan 426 kilometrelik İstanbul-İzmir Otoyolunu geçtiğimiz yıl hizmete açmıştık, nasıl? Bu da İstanbul-İzmir Otoyolu. Bu sayede İstanbul-İzmir arası 8 saatten 3,5 saate, Bursa 1 saate, Eskişehir 2-2,5 saate düştü. Ve burada süratle bir az önce ifade ettiğim viyadüklerdeki çevre düzenlemesini de yaparak, inşallah bu yol güzergahını çok daha farklı hale getiriyoruz ve getireceğiz.
İzmir’i Çandarlı Limanı’na bağlayan yaklaşık 96 kilometre uzunluğundaki otoyolun 90,5 kilometrelik bölümünü geçtiğimiz Ekim ayında hizmete sunmuştuk, kalan kısmı da önümüzdeki günlerde inşallah trafiğe açıyoruz. Kuzey Marmara Otoyolu’nun Kınalı Odayeri ve Kurtköy Akyazı kesimlerindeki kalan kısımları da yine önümüzdeki aylarda hizmete sunuyoruz. Karayollarımızın üzerindeki tünellerin sayısını burası çok önemli ha 298 ilaveyle, 381’e. Tünel uzunluğunu ise 50 kilometreden 500 kilometreye yükselttik. Hep diyorum ya, yani biz aynen bu dağları delerek, yolumuza devam edeceğiz ve bunları yapmadan zaten maksadımıza ulaşamayız.
2019’da toplamda 23 kilometre uzunluğunda 92 köprü viyadük ve kavşağı bitirmeyi hedeflemiştik ve arkadaşlarımıza verdiğimiz talimatla şimdi bunu çok daha farklı bir hale getireceğiz.
Bu hedeflerin ötesine geçerek, 40 kilometre uzunluğa sahip 171 köprü, viyadük ve kavşağı tamamlayıp hizmete açtık. Marmaray, Avrasya Tüneli, Yavuz Sultan Selim Köprüsü, Osman Gazi Köprüsü, Nissibi Köprüsü, Ovit Tüneli ve Karadeniz Sahil Yolu gibi mega projelere yenilerini ekliyoruz. Bu çerçevede ülkemizin ekonomik ve stratejik gücüne güç katacak Kanal İstanbul Projesi’ni de çok yakında başlatıyoruz.
Yarım asır önce Boğaziçi Köprüsü İstanbul’un başına gelen en büyük felakettir, diyen zihniyet şimdi de Kanal İstanbul en büyük felaket kampanyasını yürütüyor aynı zihniyet değişen bir şey yok. Üstelik Kanal İstanbul’a karşı çıkanların hiçbirinin bu projenin aslında ne olduğu konusunda inanın en küçük bir bilgileri de yok. Ne açıkladık rakam doğru, ne gösterdikleri yerler doğru, ne de buranın geçmişte yaşadıkları. İşte ekranda demin gördünüz bir gemi yalılara nasıl bindirmiş. Aynı şekilde biliyorsunuz daha önce Selimiye açıklarında yine bir Romen tankeri o zaman bindirdi ve 7,5 ay bu tanker orada yandı. İşte bu da yine bir gemi daha yeni bundan birkaç ay önce yaşanan bir vaka. Buna benzer birçok vakayı bizler aynı zamanda İstanbullu da olmamız hasebiyle yaşadık. İstanbul Boğazı yılda ortalama 45 bin geminin geçtiği, günde 500 bin kişinin iki yaka arasında taşındığı, üzerindeki yük ve insan trafiği baskısının sürekli arttığı bir yere dönüştü.
Boğazdaki deniz trafiğini engellemek, hukuki, ekonomik ve sosyal olarak mümkün değildir. Tek çare, alternatif bir su yolu inşa etmektir. Üstelik bu proje bir anda ortaya çıkmış da değildir, bu kanal Büyükşehir Belediye Başkanlığımızdan beri savunduğumuz, 2011 yılında da milletimize sunduğumuz, taahhüt ettiğimiz bir projedir. Projenin jeolojik, jeoteknik, hidrolojik araştırmalar noktasında hepsi yapılmıştır. Dalga ve deprem analizleri, trafik etütleri, proje hazırlığı, altyapı deplase ihtiyaçları, çevresel etki çalışmaları gibi süreçleri zaten bu süreç içerisinde tamamladık. İşte bunlar Marmaray için de aynı şekilde bu kampanyaları yapmadılar mı? Bakın, o günden bugüne Marmaray’dan geçen yolcu sayısı ne oldu biliyor musunuz? 440 milyon. Her şey açık, net bu kadar ortada. Bu çalışmalarda 11 farklı üniversiteden ve çeşitli kamu kurumlarından 34 ayrı bilim dalına sahip 200’ün üzerinde bilim insanı görev aldı. İnşa maliyeti 75 milyar lira olarak hesaplanan Kanal İstanbul bünyesinde iki liman, bir yat limanı, bir lojistik merkezi, 7 köprü, 2 demir yolu hattı, 2 hafif raylı sistem hattı ve 500 bin kişilik konut alanları burada yer alacak. Projenin finansmanında ve inşasında herhangi bir sorun yaşanmayacaktır.
Demir yolu alanında ülkemizi daha önce örneği olmayan yüksek hızlı ve hızlı tren hatlarıyla donatıyor, mevcut hatları modernize ediyoruz. Ankara- İstanbul-Konya-Eskişehir yüksek hızlı tren hatları halihazırda hizmet veriyor. Ankara-Eskişehir-İstanbul ile Ankara-Konya-İstanbul güzergahlarında bugüne kadar toplamda 53 milyonu aşkın vatandaşımız seyahat etti. Huzursa burada, yolculuk noktasında emniyetse burada ve hamdolsun şu ana kadar da aldığımız geri dönüşler çok çok isabetli ve güzel.
Tüm demir yollarımızda 2019 yılında 245 milyona yakın yolcu taşıdık. Yüksek hızlı tren işletmesinde dünyada 8’inci, Avrupa’da 6’ncı ülke konumundayız. Halen Ankara-İzmir ve Ankara-Sivas arasında toplam bin 889 kilometre uzunluğunda yüksek hızlı tren hattı yapımında sona yaklaşıyoruz. Ankara-Sivas hattının Balışeyh-Yerköy-Akdağmadeni kısmında Mart ayı sonunda test sürüşlerine başlıyoruz. Yüksek hızlı trenlerinin yanı sıra yük ve yolcu taşımacılığının birlikte yapılabileceği hızlı tren hatları da bu arada inşa ediyoruz. Bursa-Bilecik, Konya-Karaman, Niğde-Mersin, Adana-Osmaniye, Gaziantep-Çerkezköy, Kapıkule ve Sivas-Zara olmak üzere 1626 kilometre hızlı demir yolu hattının inşası sürüyor.
Demir yolu araçlarının ülkemizde üretilmesi amacıyla yerli sanayimizi geliştiriyoruz. Sakarya’da hızlı tren ve metro araçları, Çankırı’da hızlı tren makasları, Sivas, Sakarya, Afyon, Konya ve Ankara’da hızlı tren traversleriyle Erzincan’da yerli ray bağlantı malzemeleri üreten tesisler kurduk. Dizel ve akülü olarak çalışabilen hibrid lokomotifi, prototip olarak üretebilen dünyadaki 4’üncü ülkeyiz. Bugüne kadar 150 adet yeni nesil milli yük vagonunu hizmete verdik. Bu yılın ilk yarısından başlayarak 100 adet daha yerli, milli yük vagonu üretiyoruz.
2017’de açtığımız Bakü-Tiflis-Kars demir yolunda bugüne kadar 326 bin ton yük taşındı. Geçtiğimiz Kasım ayında Çin’den gelen ilk tren Marmaray bağlantısını kullanarak 18 günde Çekya’nın Başkenti Prag’a ulaştı. Bu hatta yük taşımacılığının yanına yolcu taşımacılığını da ekleyerek, bağları daha da kuvvetlendiriyoruz.
Havalimanlarımızın sayısını 30 ilaveyle 56’ya, yolcu kapasitesini de 317 milyona çıkardık. Türkiye’nin zafer anıtı İstanbul Havalimanı birinci fazını 2019 yılında tümüyle hizmete açtık, havalimanımız 2019’da iç hatta 12,5 milyona yakın, dış hatta ise 39,5 milyona yakın olmak üzere toplamda 51 milyonu aşkın yolcu trafiğe ulaştı. İstanbul Havalimanı’nın ilk etabının ikinci fazını da Haziran ayında hizmete açmayı planlıyoruz.
Geçtiğimiz yıl Kahramanmaraş ve Balıkesir havalimanlarının yeni terminal binalarının yapımını tamamladık. Denize inşa edilmiş havalimanı olarak dünyada benzerine az rastlanan Ordu-Giresun Havalimanı’ndan sonra şimdi de Rize-Artvin Havalimanı’nı yapıyoruz. Bitmedi, Gümüşhane-Bayburt, Yozgat ve Tokat havalimanlarının yapımları da sürüyor. Yurt dışı uçuş noktalarımızın sayısını 60’dan 2019 yılı sonu itibarıyla 326’ya, büyük gövdeli uçak sayımızı 162’den 540, sektörün cirosunu ise 2,2 milyar dolardan 25 milyar dolara yükselttik.
Ülkemizin uydu haberleşme kapasitesini özellikle artırmaya ve yörünge haklarımızı korumaya yönelik yeni uydu projelerimiz, Türksa-5A ve 5B uydularının üretimine başladık. Türksat-5A uydusunu 2020 yılının 3’üncü çeyreğinde fırlatıyoruz.
İlk yerli haberleşme uydumuz Türksat-6A’yı da bu yıl tamamlayacak ve 2021 yılında uzaya fırlatacağız. Bu proje ile Türkiye haberleşme uydusu üretebilen 10 ülkeden biri olacak.
Dijital Türkiye platformu üzerinden her geçen gün daha fazla sayıda hizmet vatandaşlarımıza tek tıkla ulaştırılıyor. Bugün 45 milyon kullanıcı, 641 kurumun sunduğu 5 bin 181 kamu hizmetine elektronik devlet sayesinde hızlı ve güvenli erişim sağlıyor. Sadece geçtiğimiz yıl bin 15 adet kamu hizmeti daha dijital ortama taşındı. Yerel yönetim hizmetleri başta olmak üzere tüm kamu hizmetlerinin dijital Türkiye platformuna entegre edilmesi çalışmalarına devam ediyoruz.
Dijital ortamda sunulan hizmetleri kamu kurumundan almayı tercih eden vatandaşlarımız için de tek durak hizmet noktaları illerimizde faaliyete geçecektir.
Şimdi Çevre ve Şehircilik Bakanlığımızın faaliyetlerine geliyorum;
Değerli Arkadaşlar,
Bayındırlıkta yerleşim yerlerimizin tamamını insanlarımızın ihtiyaçlarına uygun ve modern bir şehirleşme anlayışıyla dönüştürmeyi hedefliyoruz. Geçtiğimiz yıl kentsel dönüşüm ve sosyal konutlar dahil olmak üzere tüm bayındırlık projeleri için yaklaşık 16 milyar liralık yaptırım yaptık.
Ülkemizin tamamında bir milyon 330 bin konutu dönüştürerek, 5 milyondan fazla vatandaşımızı can ve güvenliğine kavuşturduk. Halen 53 farklı ilimizde ilan ettiğimiz 240 riskli alanda çalışmalar sürüyor. En fazla 5 yıl içinde acilen dönüştürülmesi gereken 1,5 milyon konutumuz var. Amacımız, 100 bini İstanbul’da olmak üzere her yıl 300 bin konutun dönüşümünü sağlamaktır. Ülkemizde ilk defa sistematik ve yaygın bir depreme dayanaklı yapı stoku oluşturmaya başladık. TOKİ vasıtasıyla 4 milyona yakın vatandaşımızın yaşadığı 725 bin güvenli konutu tamamlayıp sahiplerine teslim ettik. Geçtiğimiz yıl 50 bin sosyal konutun inşasını başlattık.
2020 yılı içinde 100 bin sosyal konut kampanyası çerçevesinde başvurular tamamlandı. Bakın çok enteresan, bu kampanyaya 1 milyonun üzerinde talep geldi. Ne diyorlar? Konut satışları durdu. Buyurun ben talebi söylüyorum, 1 milyonun üzerinde talep geldi. Güven güven, eğer halkımız güvenirse kimse endişe etmesin. Ülkemizde ev sahibi olmayan dar ve orta gelirli hiçbir vatandaşımız kalmayıncaya kadar sağlıklı ve kimlikli sosyal konut üretimini sürdüreceğiz.
Millet bahçeleri son dönemdeki en önemli projelerimizden biridir. 81 ilimizde 81 milyon metrekare millet bahçesi inşası için yer ve proje çalışmasını yürütüyoruz. Bugüne kadar 6 ilde yaklaşık 5 milyon metrekare alana sahip 13 adet millet bahçemizin açılışını gerçekleştirdik. Bu yıl 38 ilde daha millet bahçelerimizi vatandaşlarımızın hizmetine sunuyoruz. İşte Meram Millet Bahçesi, görüyorsunuz.
İlk defa Cumhurbaşkanlığı Külliyesi’nde hayata geçirdiğimiz sıfır atık projesi bugün artık 25 bin kurum binasında uygulanıyor. Huzurlarınızda eşime de teşekkür ediyorum, böyle bir kampanyayı başlattığı için. Proje sayesinde 4 milyon tonun üzerinde değerlendirebilir atığımızı topladık, geri dönüşüme kazandırdık. Sıfır atık projesi kapsamında geçtiğimiz yılın başında başlattığımız uygulamayla plastik poşet kullanımında yüzde 78 oranında azalma oldu. Zorunlu depozito uygulamasına da bu yıl başlıyoruz. Deniz temizliği seferberliğimizi de sıfır atık mavi hareketi kapsamında başlattık ve 163 bin metreküp deniz çöpü topladık.
İller Bankası tarafından geçtiğimiz yıl sonu itibarıyla içme suyu, atık su, yol, katı atık alanlarında toplam 465 adet proje tamamlandı. Bu yılın ilk 6 ayında 37 adet atık su ve 15 adet içme suyu yapım işi daha tamamlanacak.
Şimdi geliyorum enerjiye;
Değerli Arkadaşlar,
Ayrıca tabii her birinize bu konuşmamın, ama dağılmak yok ha, kitabını da dağıtacağız. İnşallah bu kitaplarda da bugünün anısı olarak elinizde bulunacak.
Değerli Arkadaşlar,
Kalkınmanın temel unsuru olan enerji konusunda da geçtiğimiz 17 yılda Cumhuriyet tarihinde tüm yapılanları katbekat aşan başarılar yakaladık. Kurulu gücümüzü 56 bin 421 megavat ilaveyle 2019 sonu itibarıyla 91 bin 267 megavata yükselttik, nereden nereye. Son 2 yılda kullanıma aldığımız kurulu gücün yüzde 73’ü yenilebilir enerjiye dayalıdır. Yerli kaynaklara dayalı elektrik üretiminde kurulu gücümüzü 56 bin megavatın üzerine çıkardık. Yerli ve yenilenebilir enerji kaynaklarından elektrik üretimimiz geçtiğimiz yıl yüzde 62’ye ulaştı.
Bizden önce ülkemizde hiç olmayan güneş enerji santrali kurulu gücümüz 5 bin 894 megavatı buldu. Rüzgâr enerjisindeki kurulu gücümüzü 19 megavattan, bu var ya, tam bir patlama, 7 bin 591 megavata yükseldik.
Küresel elektrik üretiminin sadece yüzde 25’i yenilenebilir enerji kaynaklarından elde ediliyor. Ülkemizin bu alanda ulaştığı yüzde 44’lük yenilenebilir elektrik üretimi önemli bir başarının ifadesidir.
2002 yılında sadece 5 ilimizde doğal gaz varken, yani göreve geldiğimizde 5 ilimizde doğal gaz varken, 2019 yılı itibariyle şu anda 81 ilimizin tamamına doğalgaz arzı sağlamış durumdayız. Ancak şimdi ilçelerimiz üzerindeki çalışmalarımız devam ediyor. İlçeler itibariyle de Türkiye’nin tamamında yarıdan fazlasına ilçelerimizin ulaştık, ama hedef tamamına ulaşmak. Doğalgaz depolama kapasitemizi yaklaşık 4 milyar metreküpe ulaştırdık. Şimdi de bunu 2023 yılında 11 milyar metreküpe çıkartıyoruz.
Rusya’dan gelen doğal gazı… Görüyorsunuz değil mi? Bakın bu denizden Kıyıköy’e geliş. Rusya’dan gelen doğal gazı Karadeniz’in altından ülkemiz topraklarına getiren ve oradan da Avrupa’ya ulaştıracak olan TürkAkım Projesi’nin vanalarını geçtiğimiz hafta açtık. Tabii şunu da söylemek görevimdir diye düşünüyorum: TürkAkım isminin de patent hakkı Sayın Putin’e aittir, adını TürkAkım koyalım dedi, hayırlı olur dedim.
Bir başka önemli doğalgaz projemiz de TANAP’tır. Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı ile Türkiye’yi üç kıtanın enerji ticaret merkezine dönüştürme yolunda önemli bir adım attık. Bölgesel gerilimlere ve atlattığımız onca badireye rağmen TANAP’ı planladığımız şekilde tamamladık ve 2019’da hizmete sunduk.
Akkuyu Nükleer Güç Santrali’nin inşası da hızla ilerliyor. Nükleer mühendislik alanında uzmanlık eğitimine gönderdiğimiz 244 Türk öğrencimizden, 88’i geçtiğimiz yıl eğitimini tamamlayarak işbaşı yaptı.
Rezerv bakımından dünyada birinci sırada yer aldığımız bor madenini ileri teknolojiyle işlemeye ve değerlendirmeye önem veriyoruz. 2002 yılında 813 bin ton bor ürünü karşılığında, 201 milyon dolar gelir sağlanırken, bu yıl bor ürünleri satışından 820 milyon dolara yakın gelir elde etmeyi hedefliyoruz. Tabii bunu da yeterli bulmuyoruz, artık bunda milyarlarca doları yakalamak durumundayız. Onun için de bor madeninden işlenmiş olan çeşitlendirmeyi yapmak suretiyle gelirimizi daha da fazlasıyla artıracağımıza inanıyorum. Geçen yıl bor’u yüksek teknolojiyle işleyecek –burası çok önemli- Bor Karbür Tesisimizin temelini Balıkesir Bandırma’da attık. Bor karbür, yüksek sertlik ve mukavemet oranının kritik olduğu taktik araçlar, helikopterler, uçaklar, top namlusu ve personel koruyucu yeleklerin zırhlanması gibi malzemelerde yoğunlukla kullanılabilecek.
Doğu Akdeniz’deki hidrokarbon arama faaliyetlerini hem barışa, hem de refaha katkı sağlayacak bir diplomasiyle takip ediyoruz. Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’ni bölgedeki enerji denkleminden dışlama girişimlerine izin vermedik. Hem kendi kıta sahanlığımızdaki çıkarlarımızı, hem de Kuzey Kıbrıs’taki soydaşlarımızın haklarını korumakta kararlıyız. Son teknolojiye sahip sondaj gemilerimiz şu anda perdede görüyorsunuz, Fatih ve Yavuz, 2019 yılında ülkemizin ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin sahalarında faaliyetlerini sürdürdü.
Gemilerimizin ve mürettebatımızın güvenliği Deniz Kuvvetlerimiz tarafından en üst düzeyde sağlanıyor. İnşallah yakında bu çalışmalardan müjdeli haberler alacağımıza inanıyoruz. Tabii iki tane sondaj gemimiz olduğu gibi, iki de sismik araştırma gemimiz var, bunlar bizim kendi malımız. Daha önce kiralamayla dahi bu tür gemileri bulamıyorduk. Şimdi inşallah bir de –birileri duymasın- üçüncüsünü almanın gayreti içindeyiz. Biz sizlerle gurur duyuyoruz. Siz dik durdukça hiç endişe etmeyin, biz bu yola devam edeceğiz.
Tarım ve orman;
Değerli Arkadaşlar,
Son 17 yılda ekonomide, turizmde, sağlıkta, savunmada olduğu gibi tarım, orman ve hayvancılıkta da ülkemizi ilklerle tanıştırdık. Tarım ve orman sektörü 2019’un ilk üççeyreğinde yüzde 3,6 büyüyerek, diğer sektörlerin önüne geçmiştir.
Çiftçilerimize bugüne kadar toplamda 138 milyar lira tutarında tarımsal destek verdik. Ziraat Bankası geri ödemede sıkıntı yaşayan çiftçilerimiz için borçları uygun şartlarda 5 yıla kadar vadelendiriyor. Tarımsal ürün ihracatımızı 3,7 milyar dolardan 17,7 milyar dolara yükselttik.
Dünyanın 195 farklı ülkesine 1690 tarım ürünü ihraç ediyoruz. Tarımda dış ticaret fazlamız, 4,8 milyar dolar gibi ciddi bir rakama ulaştı. Topraksız tarım yapılan teknolojik sera sayımız, 2019 sonu itibarıyla bin 532’yi buldu.
Stratejik bir ürün olan tohum üretimimiz 145 bin tondan 1 milyon tonu geçti. Bugün artık tohum ihtiyacımızın yüzde 96’sını yerli olarak karşılıyoruz.
Ormanlarımızı da asla ihmal etmiyoruz. Dünyada orman varlığı azalırken, ülkemizin orman varlığını 1,8 milyon hektar artırdık. Böylece erozyonla kaybettiğimiz toprak miktarını yıllık 500 milyon tondan 154 milyon tona kadar düşürdük. Cumhuriyet döneminin tamamında yapılan ağaçlandırmanın, 1,5 katını 17 yılda gerçekleştirdik. Sadece 2019 yılında 280 milyon adet fidanı toprakla buluşturduk. Yeni bir adım daha atarak, 11 Kasım’ı “Milli Ağaçlandırma Günü” ilan ettik. Geleceğe Nefes Kampanyasına destek veren 1,2 milyon vatandaşımızla birlikte 13,8 milyon fidanı toprakla buluşturduk. Orman varlığımızı 2020 yılı sonunda 22,9 milyon hektara ulaştıracağız.
Barajlarımızın sayısını 276’dan 861’e, hidroelektrik santrallerimizin sayısını 105’ten 681’e, içme suyu tesislerimizin sayısını 84’den 331’e çıkardık.
Bitkisel üretimimizi önümüzdeki yıl yüzde 5 artırarak 123 milyon tona yükseltiyoruz. Sertifikalı tohum üretimimizi yine yüzde 5 artırarak 1,2 milyon tona, tohum sektörümüzün pazar büyüklüğünü 1,4 milyar dolara çıkarmayı planlıyoruz.
Son 17 yılda hayvancılık desteklerimiz, 60 kat artışla 33 milyar lirayı buldu. Bu yıl 6,6 milyar lira hayvancılık desteği vereceğiz. Küçükbaş sürü büyütme projesi kapsamında sürüye katılan hayvan başına ilave 100 lira destek sağlıyoruz. Bu yıl et ithalatını daha da azaltacak ve inşallah 2022 yılında tamamen sıfırlayacağız. Küçükbaş hayvan varlığını artırarak, 56 milyon rakamını yakalamak istiyoruz.
Ülkemizin tavukçuluk üretimini garanti altına alacak bir sistemle yılda 220 bin yerli et ve yumurta amaçlı damızlık civciv üretimi yapılmasını sağlıyoruz. Bu damızlıklar kullanılarak, yılda 30 milyon tavuk üretilebilecek. Kırsal Kalkınma Destekleme Programı kapsamında toplam 4,1 milyar lira destek verecek ve 16 bin ilave istihdam sağlayacağız.
Değerli Arkadaşlar,
Şimdi de Aile Çalışma ve Sosyal Politikalar Bakanlığımıza geliyorum. Sosyal yardımları devlet geleneğimizin, medeniyetimizin en önemli değeri olarak görüyoruz. Bugüne kadar ihtiyaç sahibi vatandaşlarımıza yaklaşık 339 milyar lira sosyal yardım yaptık. Sadece geçtiğimiz yıl 55 milyar lira sosyal yardım ödemesi gerçekleştirdik.
Birleşmiş Milletler İnsani Gelişmişlik Raporu’na göre Türkiye, 2019 yılı itibariyle çok yüksek insani gelişme kategorisinde bulunan ülkeler arasına girmiştir.
Aile Sosyal Destek Programı kapsamda 2,1 milyon hanede 4,7 milyon vatandaşımıza ulaştık. Vefa Projesiyle 21 bin yaşlı vatandaşımızın günlük bakımlarını ve temel ihtiyaçlarını karşılıyoruz.
Kadının şiddete maruz kalma dahil her alanda korunarak güçlendirilmesi için çalışıyoruz. Aktif işgücü programları kapsamındaki kurs ve programlarla bu yıl en az 261 bin kadınımıza ulaşacağız.
Koruyucu aile modeli ile 6 bine yakın aile yanında 7 binin üzerinde çocuğumuzu sıcak bir aile ortamına kavuşturduk. Sokakta işçi olarak çocukların çalıştırılmasıyla mücadele ettik ve 18 bin 516 çocuğumuza ulaştık.
Engellilere yönelik gündüz yaşam merkezi sayımızı 7’den 69’a çıkardık.
Geçtiğimiz yıl yapılan 2845 kişilik atamalarla birlikte toplam 26684 şehit yakını, gazi ve gazi yakınımızın kamu kurum ve kuruluşlarında istihdamını sağladık. Bu yılın ilk yarısında 600 kişiyi daha istihdam edeceğiz. Ülkemizdeki engelli memur sayısı bizden önceki döneme göre yaklaşık 10 kat artışla 56500 kişiye ulaşmıştır.
Devlet korumasında yetişen gençlerimizden 2002’den bugüne kadar kamuya yerleştiklerimizin sayısı 29 bini buldu. Geçtiğimiz hafta her eğitim seviyesinden burada, bu salonda 1304 engelli vatandaşımız ile 1561 devlet korumasında yetişen gencimizin daha atamasını gerçekleştirdik.
Çalışma hayatımızda da önemli iyileşmeler sağladık. 2005 yılında 21,7 milyon olan iş gücümüz bugün 33 milyonu aşmış durumda. Türkiye OECD ülkeleri arasında son 12 yılda iş gücüne katılım oranı en fazla artan ülkedir. 2002’de 24 bin kişi İŞKUR aracılığıyla işe yerleşmişken, 2009-2019 yılında bu rakam 1 milyon 325 bine ulaşmıştır.
Geçtiğimiz yıl özellikle genç, kadın ve engelli kardeşlerimiz için İŞKUR kanalıyla yapılan kurs ve eğitim programlarından toplam 568 bin kişi faydalandı. 2020’nin ilk yarısında 125 bin vatandaşımızın daha İŞKUR’un kurs ve programlarından yararlanmasını hedefliyoruz. Geçtiğimiz yılın ilk 8 ayında 1,6 milyon iş yerimize ve 11 milyon sigortalımıza toplam 38,5 milyar lira tutarında istihdam desteği sağladık.
İşverenlerimizin yükünü hafifletmek için 2016 yılından beri uyguladığımız asgari ücret desteğini bu yıl da sürdüreceğiz. Kadın, genç ve engelli istihdamında teşvik süresini 2019 yılında 18 aya çıkardık. İmalat ve bilişim sektöründe çalışanlara kişi başı 2 bin 558 lira, diğer sektörlerde çalışanlara 959 lira prim desteği sağladık.
Değerli Kardeşlerim,
Yeni Ekonomi Programı’na göre önümüzdeki 3 yılda istihdamı 3,2 milyon kişi artırarak 2022 yılında işsizliği yüzde 9,8’e indirmeyi hedefliyoruz. Asgari ücreti 2002 yılından bu yana reel olarak yüzde 154 nominal olarak 10 kat arttırdık. Emekli maaşlarını insani düzeyde hayat sürdürebilecek seviyelere çıkarttık. Prim ödemesine ve yılına bakmaksızın hiçbir emekli maaşının bin liranın altında kalmamasının biz sağladık. Emeklilik sonrası çalışmaya devam eden emeklilerin aylıklarındaki kesinti oranı önce düşürdük, sonra da tamamen kaldırdık.
Gençlik ve Spor;
Değerli Arkadaşlar,
İstikbalimizin teminatı gençlerimizin her alanda kişisel gelişimlerinin desteklenmesine önem veriyoruz. Gençleri daha fazla kütüphane, daha fazla spor tesisi, daha fazla kültür merkeziyle buluşturmak için tüm imkânları seferber ediyoruz. 2002’de sadece 9 olan gençlik merkezi sayımızı güzel değil mi? Sayımızı 321’e ve bin 575 olan spor tesisi sayımızı 2019 sonu itibariyle 3 bin 708’e çıkardık.
Bu yılın ilk yarısında 15 yeni spor tesisini daha hizmete açıyoruz. Ayrıca 330 gençlik ve spor tesisini de yeniliyoruz. Mevcutlara ilave olarak, 10 gençlik merkezi ve bir gençlik külliyesini de gençlerimizin kullanımına sunuyoruz.
Türkiye’nin dört bir yanında bulunan 39 gençlik kampımızdan sadece 2019 yılında 125 bin gencimiz yararlanmıştır. 2020 yılında bu sayı kamplara ulaşım imkânlarını da destekleyerek en az iki katına çıkartacağız.
Spor okullarında okuyanlar başta olmak üzere antrenörlük yapmak isteyen tüm gençlerimizin önünü açan düzenlemeleri geçtiğimiz ay yaptık. Sporcularımızı güçlendiren çalışmalarımız da uluslararası müsabakalarda alınan madalya sayısını 1481’den 6256’ya yükselttik.
Siyasette, bürokraside gençlerimize daha fazla görev vererek, gençlerimize olan güvenimizin sadece sözde olmadığını gösterdik. Bugün hem Meclis’te hem Partimizde hem Kabinemizde hem yakın çalışma arkadaşlarımız arasında gençlerimiz çok önemli sorumluluklar üstleniyor. 2019 yılını gönüllülük yılı ilan ettik. Ve tüm illerimizdeki gençlerimizi sivil toplum faaliyetlerine teşvik ettik.
Kültür ve Turizm, değerli arkadaşlar kültür ve turizm alanında 2019 yılının rekorlarla kapattık. 2019’da ülkemize gelen ziyaretçi sayısı bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 12 artarak 51,5 milyonu buldu. Bakanlık yatırım ve işletme belgeli tesis sayımızı 3262’den 4761’e. Turizm bölgesi sayımızı ise 143’ten 237’ye ulaştırdık. Belediyelerimize yapacakları çevre düzenlemesi ve altyapı çalışmaları için 2019’da yaklaşık 2 milyar liralık destek verdik.
Mavi Bayrak sıralamasında 463 plaj, 22 marina, 15 deniz turizmi aracıyla dünya sıralamasında üçüncü olduk. Türkiye Turizm Tanıtım ve Geliştirme Ajansı’nı kurarak, tanıtımın devletin desteği ile özel sektör tarafından yapılacağı bir yapı oluşturduk. Kültür ve Turizm faaliyetlerini ülkemizin tüm bölgelerine ve sezonu 12 aya yayarak, 75 milyon turist ve 65 milyar dolar gelir hedefine ulaşacağımıza inanıyoruz.
Geçtiğimiz yıl 30 adet kütüphaneyi millet kıraathanesine dönüştürerek, vatandaşlarımızın kullanıma sunduk. Günün 24 saati hizmet verecek prestijli bir eser olan Cumhurbaşkanlığı Külliyemizdeki kütüphaneyi yakında hizmetinize sunuyoruz. Şimdi şöyle izleyelim, Cumhurbaşkanlığı Kütüphanemiz evet burada, şöyle biraz izlememizde fayda var. Tabii bizzat içeride gezip, gördüğünüzde durumun çok daha farklı olduğunu inşallah göreceksiniz. Tüm gençlerimize, milletimize, ülkemize hayırlı olsun. 2020 yılı sonuna kadar 10 kütüphanemiz daha millet kıraathanesi formatında hizmet veriyor olacak.
İnsanlık tarihini kökten değiştiren Şanlıurfa Göbeklitepe ören yerini ziyarete açtık ve 2019 yılını turizmde Göbeklitepe yılı ilan ettik. Burada emeği geçenlere, Doğuş Grubu başta olmak üzere hepsine şahsım, milletim adına çok teşekkür ediyorum.
Geleneksel Türk okçuluğunun da eklenmesiyle UNESCO somut olmayan kültürel mirası listesine kayıtlı unsur sayımız 18’e ulaştı. Bu listede kayıtlı olan değerlerimizle 178 ülke arasında ilk 5’te yer alıyoruz.
Geçtiğimiz 17 yılda 154 müzeyi yeniledik, uluslararası ölçekte ses getiren toplam 57 müzeyi hizmete açtık. Ankara Kahramankazan’daki 15 Temmuz Şehitleri ve Demokrasi Müzesi’yle Sivas Muhsin Yazıcoğlu Kültür Merkezi’ni hizmete sunduk. İnşaatı hızlı bir şekilde devam eden yeni Atatürk Kültür Merkezi’ni 2020 yılı sonuna kadar inşallah tamamlıyoruz. Bu İstanbul Atatürk Kültür Merkezi, inşaat hızla devam ediyor, tabii aynı şekilde bir de Ankara var, o da hızla devam ediyor. Geçtiğimiz yıl 18 adet vakıf kültür varlığının yenilemesini, yurt dışında da 6 caminin yapım ve onarımını tamamladık.
Dizi sektörümüz 2019’daki 350 milyon dolarlık ihracat hacmiyle Amerika’nın ardından dünyada ikinci sırada yer alıyor. Bugün 156 ülkede 500 milyon kişi bizim dizi ve filmlerimizi seyrediyor. Yeni Sinema Kanunumuz ile bu sektöre sağladığımız destekleri çeşitlendirdik.
Geliyorum ekonomiye;
Değerli Kardeşlerim,
Ekonomi daima önceliklerimizin başında yer almıştır. Türkiye’yi gelişmekte olan ülke grubunda bir üst seviyeye yükselttik. Milli gelirimizi 236 milyar dolardan, 950 milyar dolarlara kadar çıkartarak, 4 kat artırdık. Son yıllarda maruz kaldığımız küresel çaplı saldırıların sebep olduğu kur etkisiyle göstergeler bir parça gerilemiş olmakla birlikte, ekonomideki hedeflerimizden asla vazgeçmedik.
Küresel düzeydeki belirsizlikler ve spekülatif saldırılar karşısında kararlı ve güçlü bir duruş sergileyerek 2019’da ülkemizi yeniden yükselişe geçirdik. Öncelikle saldırı dalgasının ilk ayağı olan döviz kurunu nispeten istikrarlı bir çizgiye oturttuk. Faizin kademeli olarak aşağıya inmesi için ihtiyaç duyulan adımları attık. İnmesi gerekir dedik ve hamdolsun indi, iniyor ve bugün de yine bir açıklama yapılacak.
Geçtiğimiz Eylül ayında 2020-2022 dönemini kapsayan Yeni Ekonomi Programımız yürürlüğe girdi. Programın temel hedefleri, fiyat istikrarı, finansal istikrar ve cari işlemler dengesinde elde edilen kazanımların korunup geliştirilmesidir.
Esasen geçtiğimiz 17 yılın genel görüntüsü ekonomide hedeflerimizin çok da gerisine düşmediğimize işaret ediyor. Mesela 2003 yılından önceki 16 yılda yıllık enflasyon ortalaması faiz itibarıyla söylüyorum, ama bu ortalamayı vereyim, yüzde 68,7 seviyesindeyken 2003’ten bu yana yıllık enflasyon ortalaması yüzde 10,3 olarak gerçekleşti. Tüm sıkıntılara rağmen 2019 enflasyonu da yüzde 11,8 oranıyla bu genel görünümün çok dışında kalmadı.
Para ve maliye politikalarını güçlü eşgüdüm ve yapısal reformlarla tahkim ediyoruz. Yeni Ekonomi Programında enflasyonun bu yıl yüzde 8,5’a, program dönemi sonunda da inşallah yüzde 4,9’a düşmesini hedefliyoruz.
İvme finansman paketi kapsamında 2019’da firmalara yaklaşık 48 milyar liralık kredi imkânı sunduk. Bu kapsamda 56 binin üzerinde kredi adedine ulaşılarak, 29 milyar liradan fazla kredi tahsisi gerçekleştirildi.
2019’un 3’üncü çeyreğindeki yüzde 0,9’luk pozitif büyümeyle ülkemiz yeniden büyüme dönemine girdi. Bu yıl yüzde 5 büyüme oranına ulaşarak yüzde 3,4 oranındaki küresel büyüme beklentisinin üstüne çıkmayı hedefliyoruz.
Merkez Bankamızın altın dahil toplam rezervleri 105 milyar doların üzerine çıktı. Borsa İstanbul’un 2003 yılında, yani göreve geldiğimizde değerli kardeşlerim; 10 bin 600 olan kapanış endeksi dün itibarıyla ne oldu biliyor musunuz? 121 bini bularak tarihinin en yüksek seviyesine ulaştı. Birileri konuşuyor, ağzı olan konuşur, biz de işimize bakarız, her şey ortada.
Ekonomik göstergelerin hemen tamamı önümüzdeki dönem için olumlu yönde gelişmelerin yaşanacağına işaret ediyor. Ekonomimizin en büyük zaafı olarak gösterilen cari işlemler dengesinde tarihimizde ilk defa Eylül ayı itibarıyla 5,4 milyar dolar artıya geçtik.
Mali disiplinden asla taviz vermiyoruz. Hem gösterge faizlerinde, hem piyasa faizlerinde ardı ardına indirimler yapılıyor. Faizler bir önceki yılsonuna göre bugün ticari kredilerde 15 puan, konut kredilerinde 15 puan, ihtiyaç kredilerinde 18 puan gerilemiştir.
Kasım ayında 91,3 olan ekonomik güven endeksi Aralık ayında 93,8’e yükseldi ve yılı zirvede kapadı. 2019 yılı Kasım ayında bankacılık sektöründe sermaye ve yeterlilik oranını yüzde 18,6 seviyesindedir. Bu da tabii nereden nereye geldiğimiz gösteriyor. Bu seviye yüzde 8 olan uluslararası standartların öngördüğü asgari düzeyinde oldukça üzerindedir.
Gelişmekte olan ekonomilerden pozitif yönde ayrılan Türkiye’nin kredi risk puanı iyileşmeye başladı. Borsa İstanbul pay piyasasında yeni pazar yapısı oluşturarak faizsiz finansman araçları geliştirdi.
Uluslararası yatırımlar dünyada azılırken, ülkemiz bu konuda oldukça iyi bir konumda yer almayı sürdürüyor. 2003-2019 arası dönemde ülkemize gelen doğrudan yatırımların toplamı 217 milyar doları aşmış bulunuyor. Geçtiğimiz Nisan ayında yeniden yapılandırdığımız Yatırım Ortamını İyileştirme Yüksek Kurulumuz eylem planlarını etkin şekilde hayata geçiriyor.
Cumhurbaşkanlığı Yatırım Ofisimiz girişimcilere yatırımları öncesinde, yatırımları esnasında ve sonrasında gereken her türlü desteği veriyor.
Dünya Bankası tarafından hazırlanan iş yapma kolaylığı endeksinde 43. basamakta yer alan Türkiye, bu yıl 10 basamak birden yükselerek 33. sıraya gelmiştir.
Önümüzdeki dönem atacağımız adımlarla ülkemizi yatırım yapılabilir en iyi ülkeler arasına yükseltmeyi hedefliyoruz.
Ticaret;
Değerli Arkadaşlar,
Geçen yıl ihracatımız yüzde 2 artışla 180,5 milyar dolara yükseldi. 2018 yılında 54 milyar 323 milyon dolar olan dış ticaret açığımız ise 2019 yılı sonunda 29 milyar 926 milyon dolara geriledi. Bir başka ifadeyle, dış ticaret açığımız yüzde 44,9 oranında azaldı. Dünya Ticaret Örgütü tarafından açıklanan 2019 yılı listesinde en fazla ihracat yapan ilk 50 ülke içerisinde ihracat artış oranında, evet, 7’nci, mutlak ihracat değer artışında ise 5’inci sıradayız.
2019 yılı ilk 3 çeyreğinde sağlanan büyümeye ihracatın katkısı 4,7 puandır. Bu, 18 yılda ticaretin ekonomik büyümeye sağladığı en yüksek katkıdır. 2020 yılında da iş insanlarımızı dünyanın her köşesine bayrağımızı taşımaları için destekleyecek, dış ticaret fazlası veren bir Türkiye için gayret edeceğiz. Geçen yıl ihracatçılarımıza 3,2 milyar lira Cumhuriyet tarihindeki en yüksek desteği verdik. Eximbank şube sayısını 20’ye, irtibat ofisini 12’ye yükselterek ihracatçımıza daha da yakınlaştık. Bankacılık sektörünün ihracata yönelik kredilerinin yüzde 53’ünü Eximbank eliyle karşıladık. Kredi ve sigorta programları vasıtasıyla 12 bin 500 firmaya toplam 44 milyar dolarlık ihracat finansmanı sağladık. Eximbank kaynakları ile 2020 yılında 50 milyar dolarlık ihracatın finanse edilmesini hedefliyoruz. Yurt dışı pazarlara çok daha rahat açılmalarını sağlamak için 14 bin 315 ihracatçımıza yeşil pasaport verdik.
Kâğıtsız ihracat projesiyle tüm ihracat beyannameleri ve diğer belgeleri elektronik ortama taşıyarak dijital gümrük uygulamasını devreye aldık. 56 ilde 67 adet ihracat destek ofisi kurduk. Karekodlu çek sayısı 115 milyonu aştı, önümüzdeki günlerde karekodlu bono ve elektronik çek uygulamasını da başlatıyoruz.
Sınır kapılarındaki araç trafiğini azaltmak için randevulu sanal sıra sistemini önümüzdeki günlerde hizmete alıyoruz.
Esnaf ve Sanatkarlar Kredi Kefalet Kooperatifi aracılığıyla kullandırdığımız düşük faizli finansman desteği 40 milyar lirayı aştı. Sadece geçtiğimiz yıl 25,2 milyar lira tutarında faiz indirimli kredi kullandırdık. Toplu alım ve tedarik yönetimiyle esnaf ve sanatkârlarımızın girdi maliyetlerini düşürerek rekabet güçlerin artırıyoruz.
Şimdi geliyorum Sanayi ve Teknoloji Bakanlığımıza;
Değerli Arkadaşlar,
Geçtiğimiz yıl Eylül ayında 2023 sanayi ve teknoloji stratejimizi kamuoyuyla paylaşarak milli teknoloji hamlemize hız verdik. 2022 yılında seri üretime geçecek olan Türkiye’nin ilk yerli ve milli otomobil prototipini 2019’un son günlerinde milletimizin takdirine sunduk. Bu da laciverti, dediler ki, bak dışarıda süremiyor ha. Türkiye’nin 60 yıllık hayalinin gerçeğe dönüşmesine bir adım daha yaklaştık. Tanıtımı yapılan prototipler hem dizaynı, hem teknik özellikleri itibariyle milletimiz ve sektör tarafından beğeniyle karşılandı. İnşallah bu süreci yakından takip etmeyi ve desteklemeyi sürdürecek, Türkiye’nin otomobilini milletimizin hizmetine mutlaka sunacağız.
Değerli Kardeşlerim,
Gemlik ilçemizde ilk etapta 1 milyon metrekarelik alana kurulacak olan fabrikayla üretim orada yapılacak. Zira yan sanayinin çok güçlü olduğu Bursa ilimizde Silahlı Kuvvetlerimize ait olan bu arazide istedik ki fabrikayı kuralım. Katma değeri yüksek ürünlerin yerlileşmesi için teknoloji odaklı sanayi hamlesi programını başlattık. Nisan ayında makine sektöründe desteği hak edenleri açıklıyoruz. Geçtiğimiz yıl yaklaşık 136 milyar liralık sabit yatırım için 5691 teşvik belgesi düzenledik. Yatırım teşvikleri sayesinde toplamda 212 binin üzerinde ilave istihdam oluşturacağız. Ekonomimizin omurgasını oluşturan KOBİ’lerimize KOSGEB aracılığıyla 2019’da 2,3 milyar liralık destek sağladık.
Kalkınma ajansları ve kalkınma idareleri vasıtasıyla sadece geçtiğimiz yıl 2087 projeye 1 milyar 49 milyon lira kaynak aktardık. Proje bazlı destek kapsamına aldığımız ve yatırım tutarı 36,5 milyar lira olan 7 proje sağlayacağı 7 binin üzerinde ek istihdam yanında cari açığı azaltmada da önemli katkılar özellikle sunacak.
Son 17 yılda organize sanayi bölgelerinin sayısını 122 ilaveyle 315’e, buralardaki işletme sayısını 42 bin ilaveyle 53 bine, istihdamı da 1,5 milyona yakın ilaveyle 1,9 milyona yükselttik. Bu yıl 7 yeni organize sanayi bölgesi ve 5 sanayi sitesini daha hizmete açarak 25 bin kişiye istihdam imkânı oluşturacağız.
2019 yılında ülkemizin çeşitli bölgelerinde 7 ayrı organize sanayi bölgesinin altyapılarını tamamladık.
İstanbul, Balıkesir, İzmir, Bursa, Mardin, Çanakkale, Trabzon, Adana ve Ankara illerinde ilan ettiğimiz 12 endüstri bölgesinde yaklaşık 45 milyar lira yeni yatırımla 62 bin ilave istihdam hedefliyoruz. 2020 yılının ilk yarısında Adana Ceyhan Enerji İhtisas Endüstri Bölgesinde ilk özel sektör yatırımlarını başlatıyoruz. Programı ile ilk etapta 98’i Türk, 29’u yabancı olmak üzere 127 üst düzey araştırmacıyı ülkemize getirdik.
20 yıllık hayalimiz olan Türkiye Uzay Ajansı’nı 2018 Aralık ayında kurduk, milli uzay programını ise bu yılın ilk yarısında ilan ediyoruz. Geçtiğimiz 17 yılda 1229 ar-ge merkezi ile 361 tasarım merkezini hayata geçirdik.
Teknopark sayımızı 5’ten 85’e çıkardık. Muğla Teknokent ve Sağlık Bilimleri Teknokenti bu yılın ilk yarısında faaliyete geçiriyoruz.
Geçtiğimiz yıl TÜBİTAK aracılığıyla özel sektörün 3 bin 427 Ar-Ge projesine 700 milyon liraya yakın hibe desteğini sağladık.
İkincisini düzenlediğimiz Teknofest 1 milyon 720 bin ziyaretçiyle 2019’da dünyanın en büyük havacılık uzay ve teknoloji festivali oldu. Tüm milletimizi özellikle saran bu heyecan teknoloji ve yenilikçilik coşkusu Teknofest’i bu yıl nerede yapıyoruz biliyor musunuz? İnşallah Gaziantep’te yapacağız. Gaziantep Belediye Başkanımız çok heyecanlı, biz diyor İstanbul’u geçeceğiz, diyor ki, 2 milyonu bulacağız. Tamam dedik, bul, bulman halinde biz de hediyeyi yaparız.
Sahip olduğumuz büyük verinin işlenmesi, bilgiye ve ekonomik değere dönüştürülmesi amacıyla TÜBİTAK bünyesinde Yapay Zeka Enstitüsü kurduk. Bu yıl Türkiye’nin ilk yapay zeka desteklisi sinyal istihbarat platformunun sistem kabul testlerini başlatıyoruz.
2019’da üçüncü bilim seferimizi gerçekleştirerek geçici bilim üssümüzü Antarktika’ya kurduk ve Kutup Araştırmaları Enstitümüzü hayata geçirdik. Dördüncü ulusal Antarktika bilim seferini bu yılın içerisinde gerçekleştireceğiz.
Geliyorum savunma sanayine;
Değerli Arkadaşlar,
Savunma sanayinde ülkemizi dışa bağımlılıktan kurtarmak amacıyla 17 yılda yerlilik oranını yüzde 20’lerden yüzde 70’ler seviyesine çıkarttık; nereden nereye. 2002 yılında sadece 62 savunma sanayi projesi yürütülürken bugün proje sayımız 700’e ulaştı. Yıllık savunma sanayi ve havacılık cirosu 9 milyar dolara yaklaşırken, ihracatımız da 2,7 milyar dolara yükseldi. Geçtiğimiz yıl çeşitli özelliklerde 800’ün üzerinde zırhlı aracı güvenlik güçlerimize teslim ettik. Yeni zırhlı aracımız Vuran’ı envantere aldık.
Milli torpidomuz Akya’nın atış testlerini başarıyla tamamladık. Atak helikopterlerimizin operasyonlardaki başarısını gururla izliyoruz. Geçtiğimiz yıl 14 adet Atak helikopterlerinin daha teslimatını tamamlayarak toplam sayıyı… Gördüğünüz Atak helikopteridir, bunları İtalyanlarla ortaklaşa üretiyoruz, devam ediyoruz. İşte geçen günü Başbakan buradaydı, tekrar konuştuk, bunu daha ileri nasıl götürürüz, bunların görüşmesini de yaptık. Milli tasarımımız Gökbey helikopterinin de test uçuşlarını sürdürüyoruz. Nasıl, beğendik mi? Medya, beğendik mi? Alkışlar gelmiyor.
MİLGEM Projesi’nin dördüncü gemisi Kınalıada’yı da -şu güzelliğe bak- Deniz Kuvvetlerimize teslim ettik, hayırlı olsun.
Şimdi bir şey daha var, milli gemi savar füzemiz Atmaca’yı da Kınalıada korvetimize yerleştirdik, bu adımı da attık. Sadece uçak savar yok, bir de gemi savarlar var. Olur ya onlara da saldırı olduğu zaman gemilerimiz kendini ne yapacak, savunacak.
Havadan bağımsız tahrik sistemiyle donatılmış denizaltılarımızdan ilki olan Piri Reis’i geçtiğimiz günlerde havuza çıkardık. Denize indirdiğimiz Anadolu çıkarma gemimizi inşallah bu yıl Deniz Kuvvetlerimizin envanterine alıyoruz.
Savaş gemilerimizi ihraç etmenin gururunu da yaşıyoruz. Elektronik harp ve radar sistemlerinde ileri teknoloji seviyesine ulaşmaya başladık. KORAL Projesiyle düşman hatlarındaki elektronik haberleşme hatlarını ve radar sistemlerini köreltmede önemli kabiliyetler kazandık; çok önemli bu, çok önemli. Bakın, ilginç olan bir şey; HAVA SOJ Projesi ile ise, bu alanda dünyada sayılı ülkenin sahip olduğu kabiliyete ulaşacağız.
İnsansız kara, deniz araçları, lazer silah sistemleri, elektromanyetik fırlatma sistemleri, Sürü İnsansız Hava Aracı Teknolojisi, otonom sistemler ve roket projeleri süratle ilerliyor. Bu çalışmaları dünyada az sayıda ülkeyle eşzamanlı sürdürüyoruz. Onlar yapar da biz yapmaz mıyız ya, biz de yapacağız. İşte yapıyoruz. Eninde sonunda başardık.
İnsansız hava araçlarımız, gidiyorduk kapılarına insansız hava aracı istiyorduk. Kongre müsaade etmiyor. Bir değil, iki değil. En sonunda İsrail’den almak zorunda kaldık. Onlardan aldığımızda da tamir bakıma gelince, onlar da tabii tamir bakımı yapılacak olanlar nerede? Türkiye’de. Bugün git yarın gel, bakmıyorlardı, vazgeçtik. Şimdi hepsi bizde var mı? Var; İHA’sı da var, SİHA’sı da var, şimdi ne geliyor? Akıncı geliyor, Akıncı. Akıncı var mı başka? Donanımlarıyla çok çok farklı, o da bir silahlı insansız hava aracı. İrtifa, uçuş, mühimmat, hepsi çok çok güçlü olan inşallah bir o da bizim havadaki zenginliğimiz olacak. Dünyada bu sınıfta en iyi aracı üreten üç ülkeden biri olduk. Bayraktar SİHA’mızın ihracatına başladık. Bir diğer SİHA’mız ANKA-S yeni yerli motoru ile göklerdeki yerini o da sağlamlaştırdı. Korkut Hava Savunma Sistemimizin güvenlik güçlerimize teslimatına başlandı. Hisar-A alçak irtifa hava savunma sisteminde seri üretim aşamasına geldik, bu yıl onu da envantere alacağız.
Havadan taşınabilir 105 milimetrelik hafif çekili obüs Bora’nın testlerini bu yıl tamamlayarak onu da envantere alıyoruz. Uzun menzilli hava savunma füze sistemimiz Siper’in çalışmalarında önemli ilerleme sağladık. 2020 yılının ilk yarısında yüksek güçlü milli lazerin Kirpi aracına entegrasyonunu da tamamlayacağız. Savaş uçağından her türden motorumuza kadar tüm savunma sanayi ihtiyaçlarımızı kendi imkânlarımızla üretebilir hale gelmeye giderek daha çok yaklaşıyoruz.
Geliyorum dış politikaya;
Değerli Arkadaşlar,
Girişimci ve insani dış politika yaklaşımımız sayesinde en geniş temsil ağına sahip dünyanın 5. ülkesi konumuna ulaştık. Yurt dışı temsilciklerimizin sayısını 163’ten 246’ya, büyükelçiliklerimizin sayısını 93’ten 142’ye çıkardık.
Bu yıl ilan ettiğimiz yeniden Asya Girişimiyle Asya-Pasifik Bölgesiyle ilişkilerimizi daha da güçlendiriyoruz. Özbekistan’ın katılımıyla Türk Konseyi çatısı altında Türk dünyasının birlikteliğinin sağlanması yolunda tarihi bir adım atıldı.
Afrika Kıtasıyla da köklü tarihi ve kültürel ilişkilerimizi canlandırma yolunda büyük mesafe kaydettik. 2008 yılında “Stratejik Ortaklık” ilişkisi tesis etmiş olduğumuz Afrika Birliği ile Üçüncü Ortaklık Zirvesi’ni 2020 yılının ilk yarısında ülkemizde düzenleyeceğiz.
İsrail yönetiminin hukuk tanımaz tacizleri karşısında Kudüs’ün ve Filistin’in onurunu korumak için mücadele etmeyi sürdürüyoruz. Türkiye-Avrupa Birliği ilişkilerinin en üst düzeyde karar alma organı olan Ortaklık Konseyi’nin 54. Toplantısı 4 senelik bir aranın ardından 15 Mart 2019 tarihinde Brüksel’de düzenlendi.
Reform İzleme Grubu’nun son toplantısını da 9 Mayıs günü Avrupa Günü’nde Ankara’da yaptık. Önümüzdeki dönemde Avrupa Birliği ile ilişkilerimizde yeni bir ivme yakalamayı umut ediyoruz.
Suriye meselesi, en hayati dış politika başlığı olarak gündemimizdeki yerini koruyor. Suriye ve Irak krizlerinde hiçbir ayrım gözetmeksizin tüm mazlumlara ve mağdurlara kapımızı açtık. Ülkemizin ev sahipliğinde Rusya, Fransa ve Almanya’nın katılımıyla Suriye konulu Dörtlü Zirve düzenleyerek çözüm arayışlarına katkı sunduk.
Yine NATO Liderler Zirvesi kapsamında Londra’da, Fransa, Almanya ve İngiltere ile Suriye konulu bir başka Dörtlü Zirve daha gerçekleştirdik. Suriye krizinin sınırlarımıza dayanan terör örgütleri üzerinden ülkemize ihracı gayretleri bizi sahada fiilen var olmaya yöneltmiştir. Fırat’ın batısında yürüttüğümüz Fırat Kalkanı ve Zeytin Dalı harekâtlarıyla DEAŞ balonunu söndürdük ve PYD üzerinden kurulan oyunları da bozduk. Barış Pınarı Harekâtı ile Fırat’ın doğusunda oluşturulmaya çalışılan terör koridorunu da parçaladık. 9 Ekim’de başlattığımız Barış Pınarı Harekâtı ile Suriye sınırımızda 145 kilometre genişliğinde ve 30 kilometre derinliğinde bir alanı terör unsurlarından arındırdık.
Soçi Mutabakatıyla İdlib’de yaklaşık 4 milyon insanı etkileyecek büyük bir insani trajedinin önüne geçtik. İdlib’de sükunetin yeniden tesisi için çabalarımızı artırdık.
Suriye’deki soruna kalıcı çözüm getireceğine inandığımız Anayasa Komisyonu uzun uğraşlar sonunda nihayet kuruldu. Resulayn ve Tel Abyad arasında ilk etapta yüz binlerce kişiyi sınır hattındaki diğer yerlerle birlikte bir milyon kişiyi iskân edebileceğimiz yerleşim yerlerinin inşasıyla ilgili çalışmalara başladık. Ülkemizin güvenli hale getirdiği bölgelere şimdiye kadar 373 bin Suriyeli gönüllü olarak geri döndü. Birleşmiş Milletler tarafından ilk kez düzenlenen Küresel Mülteci Forumu Türkiye’nin bu alandaki öncü konumunun teyidi olmuştur. Komşumuz Irak’ın da toprak bütünlüğüne önem veriyor, bu ülkedeki Türkmen kardeşlerimizin hak ve çıkarlarını özellikle gözetiyoruz.
2020 yılının ilk 6 ayında Basra ve Musul Başkonsolosluklarımızı yeniden faaliyete geçirmeyi hedefliyoruz. Necef ve Kerkük’te de yeni başkonsolosluklar açmayı planlıyoruz.
Akdeniz’de ülkemizi kendi sahillerine hapsetmeye yönelik bir senaryoyu hayata geçirmeye çalıştılar. Önce Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ile ardından da Libya ile yaptığımız anlaşmalarla bu oyunu da bozduk. Libya ile deniz yetki alanlarının sınırlandırılmasına ilişkin mutabakatı imzaladık. Türkiye ve Libya deniz kıyıları arasında kalan bölgede her iki ülkenin onayı olmadan arama ve sondaj faaliyeti yapılması ya da boru hattının geçirilmesi hukuken artık mümkün değildir.
2020’de bu alanları ruhsatlandırıp en hızlı şekilde arama ve sondaj faaliyetlerine başlıyoruz. Ruhsatlandırma çalışmalarının ardından ilk olarak Oruç Reis Sismik Araştırma Gemisi bölgede sismik çalışmalar yürütecek. Libya’daki meşru hükümetin ayakta kalmasını ve istikrarı sağlamak için bu ülkeye askerimizi gönderiyoruz. Türkiye’nin güvenliğinin sınırları dışında başladığının bilinciyle siyasi, ticari, insani, diplomatik ve askeri tüm imkânlarımızı güneyimizdeki coğrafyanın istikrarı için seferber etmeyi sürdüreceğiz. Parlamentomuza bunu getirmek suretiyle Parlamentomuzdan da biliyorsunuz geçirdik.
Resmi kalkınma yardımı kuruluşumuz TİKA 5 kıtada 170 ülkeyi kapsayan bir faaliyet genişliğine ulaştı. Türkiye burslarıyla ülkemizde eğitim gören öğrenci sayısı 17 bini buldu. Dünyanın 100’e yakın ülkesinde kendilerine hayat kuran 6,5 milyon vatandaşımız da 81 vilayetimizde yaşayan 82 milyon insanımız arasında sağlam köprüler oluşturduk.
Yunus Emre Enstitümüz dünya genelinde faaliyet gösteren 58 merkeziyle dilimizi, medeniyetimizi, tarihimizi ve kültürümüzü tüm dünyada tanıtıyoruz. Türkiye Maarif Vakfımız ise dünyanın 42 ülkesindeki 324 eğitim kurumuyla istikbalimizin teminatı olan gençlere yatırım yapıyor.
Uluslararası insani yardım faaliyetleri kapsamında 5 kıtada, 60’dan fazla ülkede faaliyette bulunduk. Dış politikada bayrağımızın onurunu, pasaportumuzun ve paramızın değerini, ülkemizin itibarını hak ettiği yere yükseltmeye devam edeceğiz.
Değerli Arkadaşlar,
Biliyorum yordum sizi, ama sözlerimin sonuna gelmiş bulunuyorum. Hem geçtiğimiz 17 yılın genel bir değerlendirmesini hem 2019 yılında yaptıklarımızı hem de 2020’de yapacaklarımızı özetle ifade etmeye çalıştık. Bunlar tabii aslında yaptıklarımızın, yapacaklarımızın bütünü değil, o zaman saatler alırdı. Ülke ve millet olarak içinden geçtiğimiz tarihi sürecin farkında bir şekilde 2020 yılında da mücadelemizi kararlılıkla sürdüreceğiz. 2020 yılının ilk 6 ayını kapsayan 537 eylem içeren ve bütçesi 34 milyar lira olan 180 günlük icraat programımızı da 1 Ocak itibariyle uygulamaya aldık.
Değerli Kardeşlerim,
İnandığımız yolda yürümeye devam edeceğiz. Rabbimizin yardımının ve milletimizin desteğinin hep yanımızda olacağına yürekten inanıyoruz.
Bu duygularla aziz milletimi bir kez daha sevgiyle, saygıyla selamlıyorum. İstiklalimiz ve istikbalimiz için canlarını ortaya koyan şehitlerimize Allah’tan rahmet, gazilerimize sıhhat ve afiyet temenni ediyorum. Ülkemiz içinde ve dışında görev yapan tüm kahramanlarımızın gazalarının mübarek olmasını diliyorum.
Sizlere de ilginiz ve dikkatiniz için teşekkürlerimi sunuyorum.
Kalın sağlıcakla.
