85th anniversary of the outbreak of World War II. Speech by the President.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed a commemoration in Wieluń on September 1, 2024, marking the 85th anniversary of the German bombing that began World War II.
- Main themes
- World War II outbreak anniversary, bombing of Wieluń, German aggression against Poland, civilian casualties, Polish resistance, Einsatzgruppen atrocities, multicultural prewar Poland, military unpreparedness, historical memory and pain, barbarism of targeting civilians
- Duration
- ~26 min
- Words
- 3,089
- Sentences
- 172
- Readability
- 63
- Grade
- 8.8
- Syntax
- 2.90
- Vocabulary
- 2.14
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other172 sentences in 34 paragraphs
Esteemed witnesses of that day, that tragedy experienced by Wieluń on September 1, 1939, Honorable Veterans, heroes of World War II, heroes of the Republic, defenders of our country, Distinguished Ministers, Honorable Representatives of the Federal Republic of Germany's diplomacy, Honorable Members of Parliament, Senators, Distinguished Mayor, Honorable Representatives of the municipal authorities of Wieluń, Honorable Representatives of the provincial authorities led by the Marshal and the Voivode, Honorable Representatives of the clergy with Excellencies Archbishops and Bishops, Distinguished Representatives of local governments of friendly cities, friendly counties, friendly municipalities, and provinces, All Distinguished Guests, Honorable Residents of Wieluń – the city, municipality, and county, Dear Scouts, Dear Students, All Distinguished Participants, including those in the anniversary run, All Dear Countrymen!
Wieluń did no wrong. We always compare these two places where World War II began – the most terrible of wars in the history of humanity, which also claimed the most victims, including millions of our compatriots.
Wieluń did no wrong. Neither did Westerplatte and the Polish soldiers present there. Although both of these places were attacked that morning, still in darkness, on September 1, 1939.
The problem was only that the world has always known that wars are fought by soldiers, warriors, knights – as it has been throughout history and the annals of humanity. But a brutal, mass attack on sleeping people, unarmed, on women, on children, on a defenseless and in no way defended city – has always been considered an act of absolute barbarism in history. It seemed that the world had become civilized, that we had reached the 20th century – then, that the world had not long ago experienced World War I; a dramatic, terrible war in which the states of Europe suffered such terrible losses of blood, destruction, human life, suffering, pain, despair, resulting in poverty.
And yet the Germans started with that. And yet they began by deciding to brutally crush the Poles by attacking women and children. Yes, because that was the aim of this attack. No one has any doubts about that. It is clear and evident from the testimonies of the German soldiers who carried out this brutal assault. We heard a moment ago – they knew perfectly well that they were bombing a city. We were for them – we, the Poles – a dark mass moving through the streets onto which they dropped bombs. Because it was permissible to bomb Polish cities.
At that time, in the first hours of the war, in the first days of the war, in September 1939, 160 Polish localities and cities were bombed. 160 places where people were gathered, where people simply lived. They did not serve in the army. They simply led their normal lives. They were bombed to destroy that life. They were bombed to kill them. They were bombed to annihilate them. They were bombed to intimidate them, crush them, be able to rule over them and enslave them.
Right behind the German troops, Einsatzgruppen entered Poland – operational groups, special units that immediately committed crimes, directly capturing Poles, members of the intelligentsia, patriots, those who could potentially resist, those who could potentially mobilize the nation, those who could potentially pose a threat to German dominance and German rule over these lands and over this nation – in the broadest sense of the word – that lived here.
For it was a multicultural Republic. Where indeed, as we know perfectly well, many nations lived then: Poles, Jews, Armenians, Rusyns; a cultural and ethnic mix. But all were citizens of the Republic, for all Poland was their homeland. Here, on this land, they were born. Here their lives flourished. But a nation that considered itself a master race decided that these people would constitute free labor for them, that they would build the greatness and power of the German, Nazi empire, the Third Reich.
Poland stood up, opposed, and fought from the very first day of this war.
We look today at this history and remember it with great pain. That is how it truly looked (The President points to an image that is part of the scenery). There was no one to shoot at those planes, no modern bombers took off from Polish airfields, did not fly and bomb Berlin. It is not that far away. It could have been flown peacefully if there had been the means, if we had had the Łoś bomber squadrons – then among the most modern in the world. If they had been ready, if Poland had been prepared, secured, surely this attack would not have happened at all. Because the Germans would not have dared to do so if they knew that squadrons could take off and turn a large part of their capital into ruins, just as they destroyed Wieluń in one day. 90 percent of the buildings here in the center, and 75 percent of the city. By 2 PM – 1,200 victims. A massacre.
Yes, exactly as the German pilot later recounted, as he remembered. Yes, they dropped bombs on a dark mass of humanity. It is not so easy to kill 1,200 people in a few hours; one really has to make an effort. They made an effort. During World War II, they killed at least 5 million 200 thousand Polish citizens. I say "at least" because some estimates reach 6 million. Different numbers are provided by experts. At least 5 million 200 thousand. Citizens of the Republic. They not only impoverished Poland with destruction – a terrible holocaust of destruction resulting from bombings, from fighting, from looting, from theft, from all that they brutally destroyed. Just as they destroyed our capital, demolishing it building by building after the Warsaw Uprising on the orders of their insane leader, who said that Polish capital must be leveled to the ground.
They could kill, just as they murdered in concentration camps and just as during the Warsaw Uprising they killed the residents of Wola in Warsaw, taking them to the streets and murdering them in cold blood. With their own hands. In tens of thousands, in hundreds of thousands. They implemented an industry – the industry of death – in German concentration camps, where they perfected with German precision the methods of killing and disposing of bodies by burning them and scattering the ashes. Here, in this part of Europe, they showed their entire contempt for the other human being.
We say: "Never again war," we say: "Never again can the world agree to this." Back then, there was indeed that agreement. Hitler dared to do so precisely because he had consent. He understood it this way, that when he previously annexed Austria and when he previously effectively seized Czechoslovakia, when he previously began the extermination of Jews in Germany, the world did not react. President Lech Kaczyński emphasized this so emphatically 15 years ago at Westerplatte in 2009 in his speech. He said very clearly: "One must not yield to imperialism. One must not yield to imperialism, and World War II is a great lesson in this."
We look with pain at Wieluń, with despair at the death of our compatriots, millions of civilians, children, women. But we also look with pride at the soldiers and at our nation. Because we were those who from the very beginning of this war did not agree.
There was no institutionalized cooperation between Poland, the Polish nation, Polish society, and the Nazi occupier; there was no collaborating government, there were no legal collaborating authorities. There was the Polish Underground State, there was the London-based government in exile, there was Poland, which although it did not exist on the map, still lived and still breathed in the fight against the occupier, against the criminals who were destroying our nation.
We paid and are paying a heavy price for that. Polish cities paid for it, Polish villages paid for it. Some paid an absolutely terrible price, such as Ochotnica Dolna crushed during the pacification on the bloody Christmas Eve of 1944; like Wanaty in Mazovia near Garwolin crushed during the pacification, shot, which have not really rebuilt to this day; like Michniów, a symbol of the martyrdom of the Polish village, Świętokrzyskie, where today there is a museum and mausoleum commemorating those terrible victims that Polish society paid then.
But we fought all the time in partisan units, in the Armed Forces in the West, as well as in the East, when the Soviets clashed with the Germans and when they moved to repay the Hitlerite Germans and ultimately together with the Western Allies to defeat them. On every one of those fronts, there were Poles. On every one of those fronts, Poles fought. We were never together with the Germans. There were never Polish units in the German army. We never collaborated with barbarians and murderers. We always stood on the side of truth and we always stood on the side of justice.
From World War II, we draw an important lesson: we can never again allow ourselves to be de facto defenseless when imperialism is being born – or reborn – next to us.
Just as then the Second Republic did not know how to create conditions in time to ensure safety for its citizens and itself, did not have sufficiently equipped armed forces, because only heroism was never lacking in the Polish soldier; just as then the Polish authorities did not rise to the occasion both in preparations and indeed in their behavior also in the days when the Republic defended itself first against only German aggression, and then against both German and Soviet aggression – so we must draw conclusions from this, and we are drawing them.
And we expect the same today from our Western allies, who then – yes, we remember – although in accordance with the international agreements made with us they declared war on Germany, did not come to our aid. And yet that is what we truly needed. Not just for someone to declare war. We needed someone to fly and bomb Berlin. So that we would not have to wait for years for the Germans to realize what it means for someone to come at night and turn their lives into hell, and take that life from them. Just as happened later in Hamburg, in Cologne, in Dresden, which the Allies crushed with carpet bombings, turning them into ruins. Too late. For us, Poles – years too late. For Wieluń – years too late. For over 5 million of our compatriots of various nationalities, our fellow citizens – years too late. Immediate reaction was needed. Let this be a lesson and a warning for us and for the whole world.
I speak of this so strongly because we all know that today a war is also being waged, just beyond our border. That imperialism – this time Russian – has risen again. And that it suffocates, takes away freedom, takes away life, takes away land, and destroys. And it must be stopped, and it must pay for it. Because there must be payment. Yes, we speak with satisfaction about the fact that the world reacted to the Russian invasion of Ukraine. Was it sufficient? History will judge us for that.
One thing is certain: it is also thanks to our support, Polish support, that our neighbors were able to stop the Russian onslaught, that they are able to defend their homeland. They need to be helped enough to be able to push the opponent back, to be able to regain – as we say – those lands that are internationally recognized territories of Ukraine. For Ukraine to regain control over its borders. For the Russian occupation of Ukrainian lands to be ended. That is how this war should end. So that it can be said: yes, the primacy of international law has been restored.
But for that, the Russian war criminals must also be punished, so that the primacy of international law and decency can be restored. And for that, Russia must pay for the damages inflicted on Ukraine, for those destroyed residential areas, for the murdered people. Because no one will restore that life to the families, no one will restore to the children their father, mother, to parents their children, and to children their parents. No one can do that. But there must be payment, that is, compensation. At least material, at least financial. And today no one in the world has any doubts that it will simply have to be forced from Russia. Because that is what elementary justice requires.
We, as a nation, as a society, rebuilt ourselves after World War II. One can say: we rebuilt ourselves in every respect. And in this material respect, as much as we could, as much as we could afford, both financially and with our efforts – one could say – our blood, of subsequent generations. Although we are still rebuilding today, also here in Wieluń. There are still tasks to be completed after what was destroyed 85 years ago. Just like the parish church of St. Michael the Archangel, of which only the foundations remain to this day, and which the Germans first bombed and then blew up. Just like many other places, just like many wonderful buildings in our capital, in Warsaw, which Warsaw still has not regained – such as the symbolic Saski Palace.
We have also rebuilt ourselves politically. Thanks to the efforts of subsequent generations, yesterday we celebrated the anniversary of the signing of the August Agreements, which ultimately led us through the Solidarity movement to a bloodless victory – yes, over that second totalitarianism, over Soviet totalitarianism. That we managed to emerge from the Soviet sphere of influence, that we became once again a free society, a free nation, a sovereign, independent state, in which we live today, in which the next generation is growing up. Already in a completely free Poland. We rebuilt ourselves with our own efforts, at our own expense and at our own cost.
We sometimes ask – or more precisely, we are asked – whether it is possible to speak of reconciliation. Do Poles feel reconciled with Germans? Have Poles forgiven Germans? I will say this: we are a Christian nation. It is our duty to forgive. And that is why I think we can boldly say: yes, indeed we have forgiven, although we remember, although there is pain, although there are still tens of thousands who were personally harmed by Germans; many of whom witnessed the deaths of their parents, siblings, neighbors, and relatives.
They still live – today they are older people – but they remember. But in the absolute majority, they have forgiven. But in the absolute majority, they also feel in some sense apologized to by the fact that the crime has been acknowledged, that the guilt has been acknowledged. That representatives of the Federal Republic of Germany, including the highest ones, with President Frank-Walter Steinmeier at the forefront, have bowed their heads before the victims of German totalitarianism and German murders in Poland. That they have asked for forgiveness. They receive that forgiveness.
But forgiveness and acknowledgment of guilt is one thing, and compensation for damages is another. And this matter is still not resolved. And it has never been resolved. For those 85 years or 80, counting the entire period of World War II, it has not been resolved. And I deeply believe that it will be resolved.
Because no one has ever renounced the expectation that if someone simply came and destroyed something of ours, they should return it in the same condition or pay for it. Just as it is completely natural that if someone causes harm to someone else, they must face the obvious consequences, including restoring the previous state or paying an amount that would enable that.
These losses are estimated at over 6 trillion 200 billion zlotys – over 1.5 trillion euros. And if someone thinks that these are mostly losses in the form of destroyed buildings, destroyed assets, they are mistaken. For the most part, this amount is the loss of the contributions that those over 5 million murdered people would have made to the Republic – what those people would have produced in their lives had they lived, had they still been living, active citizens of the Republic.
In fact, this amount does not even include the fact that we found ourselves in the Soviet sphere of influence as a result of that attack. Because if that attack in 1939 had not happened, we probably would not have been in it; the Second Republic would probably still exist, and we would be a wonderfully developed, prosperous state with a large society, one of the largest in Europe. No one will account for all that we lost over 40 years of being behind the Iron Curtain, and no one will compensate us for it. But for those calculable losses we suffered as a result of the war and the attack, compensation is not only possible, but it is due. And we, Poles, expect it.
Just as we expect, and the entire free world expects, that Russia will pay for the crimes in Ukraine and for the destruction it is causing in Ukraine today. Because this is a matter of ordinary justice and ordinary logic of consequences – if there is destruction, compensation is due; if there is a guilty party, they are responsible for it. This is what we expect, and it is the expectation of Polish society, for which the responsibility lies with the Polish authorities. And the Polish authorities should demand this. And I deeply believe that they will demand it until they succeed.
And I hope that we will have honest support in this regard from the international community as well. Because we simply deserve it, because we have always been on the right side. We have always been on the side of the free world. We were and we are still today. We have never stood on the side of the aggressor, we have never collaborated with those who take away freedom from others. We have always stood on the side of freedom, and today we are still on that side.
Honor and glory to the heroes! Eternal memory to those who were murdered and fell in Wieluń! Honor and glory to all the victims of World War II! Honor and glory to the heroes – defenders of our homeland! Long live Poland!
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Wielce Szanowni Świadkowie tamtego dnia, tamtej tragedii, którą przeżył Wieluń tamtego 1 września 1939 roku, Czcigodni Kombatanci, bohaterowie II wojny światowej, bohaterowie Rzeczypospolitej, obrońcy naszego kraju, Wielce Szanowni Panie i Panowie Ministrowie, Szanowni Przedstawiciele dyplomacji Republiki Federalnej Niemiec, Szanowni Panie i Panowie Posłowie, Senatorowie, Wielce Szanowny Panie Burmistrzu, Szanowni Przedstawiciele władz miejskich Wielunia, Szanowni Przedstawiciele władz wojewódzkich z Panią Marszałek i Panią Wojewodą na czele, Szanowni Przedstawiciele duchowieństwa z Ekscelencjami Księżmi Arcybiskupami i Biskupami, Wielce Szanowni Przedstawiciele samorządów terytorialnych zaprzyjaźnionych miast, zaprzyjaźnionych powiatów, zaprzyjaźnionych gmin i województw, Wszyscy Dostojni Przybyli Goście, Wielce Szanowni Mieszkańcy Wielunia – miasta, gminy i powiatu, Drodzy Harcerze, Drodzy Uczniowie, Wszyscy Wielce Szanowni Państwo, Uczestnicy także i biegu rocznicowego, Wszyscy Drodzy Rodacy!
Niczym Wieluń nie zawinił. Zawsze porównujemy te dwa miejsca, w których rozpoczęła się II wojna światowa – ta najstraszniejsza z wojen w dziejach ludzkości, która pochłonęła też i najwięcej ofiar, a wśród nich miliony naszych rodaków.
Niczym Wieluń nie zawinił. Niczym nie zawiniło też Westerplatte i obecni tam polscy żołnierze. Choć oba te miejsca o tym poranku, jeszcze w ciemnościach, 1 września 1939 roku zostały zaatakowane.
Problem polegał tylko na tym, że świat wie od zawsze, że wojny toczą żołnierze, wojowie, rycerze – jak to było na przestrzeni historii i dziejów ludzkości. Ale brutalny, zmasowany atak na śpiących ludzi, nieuzbrojonych, na kobiety, na dzieci, na niebroniące się i w żaden sposób niebronione miasto – zawsze w historii uważany był za akt absolutnego barbarzyństwa. Wydawało się, że świat stał się cywilizowany, że dotarliśmy do XX wieku – wtedy, że świat nie tak dawno doświadczył I wojny światowej; dramatycznej, straszliwej, w której państwa Europy poniosły tak straszliwe straty krwi, zniszczeń, życia ludzkiego, cierpienia, bólu, rozpaczy, w efekcie biedy.
A jednak Niemcy od tego zaczęli. A jednak zaczęli od tego, że postanowili brutalnie zmiażdżyć Polaków poprzez zaatakowanie kobiet i dzieci. Tak, bo taki był cel tego ataku. Co do tego nikt nie ma żadnych wątpliwości. To jasno i wyraźnie wynika ze świadectw także i niemieckich żołnierzy, którzy dokonali tej brutalnej napaści. Słyszeliśmy przed chwilą – oni znakomicie wiedzieli, że bombardują miasto. Byliśmy dla nich – my, Polacy – ciemną masą, która poruszała się ulicami i w którą zrzucali bomby. Bo było można bombardować polskie miasta.
Wtedy, w pierwszych godzinach wojny, w pierwszych dniach wojny, we wrześniu 1939 roku, bombardowano 160 polskich miejscowości i miast. 160 miejsc, w których skupieni byli ludzie, w których ludzie po prostu żyli. Nie służyli w wojsku. Po prostu prowadzili swoje normalne życie. Po to ich bombardowano, żeby to życie zniszczyć. Po to ich bombardowano, żeby ich zabić. Po to ich bombardowano, żeby ich unicestwić. Po to ich bombardowano, żeby ich zastraszyć, zmiażdżyć, móc nimi władać i ich zniewolić.
Zaraz za wojskami niemieckimi do Polski wkraczały Einsatzgruppen – grupy operacyjne, specjalne, które dokonywały natychmiastowo zbrodni, już bezpośrednio wyłapując Polaków, członków inteligencji, patriotów, tych, którzy potencjalnie mogli stawiać opór, tych, którzy potencjalnie mogli mobilizować naród, tych, którzy potencjalnie mogli być zagrożeniem dla niemieckiej dominacji i niemieckiego panowania nad tymi ziemiami i nad tym narodem – w szerokim tego słowa znaczeniu – który tutaj mieszkał.
Bo była to Rzeczpospolita wielokulturowa. Gdzie w istocie mieszkało wtedy – jak doskonale wiemy – wiele narodów: Polacy, Żydzi, Ormianie, Rusini; mieszanka kulturowa i etniczna. Ale wszyscy byli obywatelami Rzeczypospolitej, dla wszystkich Polska była ich ojczyzną. Tu, na tej ziemi, się urodzili. Tutaj kwitło ich życie. Ale naród, który uważał siebie za rasę panów, postanowił, że ci ludzie będą stanowili dla nich darmową siłę roboczą, będą budowali wielkość i potęgę niemieckiego, hitlerowskiego imperium, Trzeciej Rzeszy.
Polska stanęła, sprzeciwiła się i walczyła od pierwszego dnia tej wojny.
Patrzymy dzisiaj na to, w tę historię, i wspominamy ją z wielkim bólem. Tak rzeczywiście wyglądała ( Pan Prezydent wskazuje na obraz będący elementem scenografii ). Nie było komu strzelać do tych samolotów, nie poderwały się nowoczesne bombowce z polskich lotnisk, nie poleciały i nie zbombardowały Berlina. Też nie jest tak bardzo daleko. Można było spokojnie polecieć, gdyby było czym, gdyby było jak, gdybyśmy mieli eskadry bombowców Łoś – wtedy jednych z najnowocześniejszych na świecie. Gdyby były gotowe, gdyby Polska była gotowa, przygotowana, zabezpieczona, pewnie w ogóle nie doszłoby do tego ataku. Bo Niemcy by się na to nie odważyli, gdyby wiedzieli, że mogą poderwać się eskadry i obrócić w ruiny wielką część ich stolicy, tak jak zniszczyli Wieluń w ciągu jednego dnia. 90 proc. zabudowy tutaj, w centrum, i 75 proc. miasta. Do godz. 14 – 1200 ofiar. Masakra.
Tak, dokładnie tak, jak opowiadał potem, jak wspominał niemiecki pilot. Tak, w ciemną masę ludzką zrzucali bomby. Nie jest tak łatwo zabić 1200 ludzi w ciągu kilku godzin, trzeba się naprawdę postarać. Starali się. W czasie II wojny światowej zabili co najmniej 5 mln 200 tys. polskich obywateli. Mówię „co najmniej”, bo niektóre szacunki sięgają 6 mln. Różne liczby są podawane przez ekspertów. 5 mln 200 tys. co najmniej. Obywateli Rzeczypospolitej. Nie tylko zubożyli Polskę o zniszczenia – straszliwą hekatombę zniszczeń wynikającą z bombardowań, z walki, z rabunku, z kradzieży, z tego wszystkiego, co po prostu brutalnie zniszczyli. Tak jak zniszczyli naszą stolicę, burząc ją kamienica po kamienicy po Powstaniu Warszawskim na rozkaz swojego oszalałego przywódcy, który powiedział, że trzeba zrównać polską stolicę z ziemią.
Potrafili zabijać, tak jak mordowali w obozach koncentracyjnych i tak jak w czasie Powstania Warszawskiego zabijali mieszkańców warszawskiej Woli, wyprowadzając ich na ulicę i mordując z zimną krwią. Własnoręcznie. W dziesiątkach tysięcy, w setkach tysięcy. Realizowali przemysł – przemysł śmierci – w niemieckich obozach koncentracyjnych, gdzie do perfekcji z niemiecką precyzją dopracowywali metody mordowania i usuwania zwłok poprzez ich palenie i rozsypywanie popiołów. Tutaj, w tej części Europy, pokazali całą swoją pogardę wobec drugiego człowieka.
Mówimy: „Nigdy więcej wojny”, mówimy: „Nigdy więcej nie może być na to zgody świata”. Wtedy była w istocie ta zgoda. Hitler odważył się na to dlatego właśnie, że miał zgodę. On tak rozumiał to, że kiedy wcześniej dokonał anszlusu Austrii i kiedy wcześniej dokonał de facto zaboru Czechosłowacji, kiedy wcześniej rozpoczął eksterminację Żydów w Niemczech, to świat nie reagował. Podkreślał to tak dobitnie 15 lat temu na Westerplatte w 2009 roku Prezydent Lech Kaczyński w swoim wystąpieniu. Powiedział wtedy bardzo wyraźnie: „Nie wolno ustępować imperializmowi. Nie wolno ustępować imperializmowi i II wojna światowa jest tego wielką lekcją”.
My patrzymy z bólem na Wieluń, z rozpaczą na śmierć naszych rodaków, milionów cywili, dzieci, kobiet. Ale patrzymy też z dumą na żołnierzy i na nasz naród. Bo myśmy byli tymi, którzy się od samego początku tej wojny nie zgadzali.
Nie było żadnej zinstytucjonalizowanej współpracy pomiędzy Polską, polskim narodem, polskim społeczeństwem i hitlerowskim okupantem, nie było rządu kolaborującego, nie było legalnych kolaborujących władz. Było Polskie Państwo Podziemne, był rząd londyński na uchodźstwie, była Polska, która choć nie istniała na mapie, to cały czas żyła i cały czas dyszała w walce przeciwko okupantowi, przeciwko zbrodniarzom, którzy niszczyli nasz naród.
Zapłaciliśmy i płaciliśmy za to srogą cenę. Zapłaciły za to polskie miasta, zapłaciły za to polskie wsie. Niektóre cenę absolutnie straszliwą, takie jak Ochotnica Dolna zmiażdżona pacyfikacją w krwawą Wigilię 1944 roku; jak Wanaty na Mazowszu koło Garwolina zmiażdżone pacyfikacją, rozstrzelane, które do tej pory się w zasadzie nie odbudowały; jak Michniów, symbol męczeństwa polskiej wsi, świętokrzyski, w którym dzisiaj jest muzeum i mauzoleum upamiętniające te straszliwe ofiary, jakie polskie społeczeństwo wtedy płaciło.
Ale cały czas walczyliśmy w oddziałach partyzanckich, w Siłach Zbrojnych na Zachodzie, a także i na wschodzie, kiedy Sowieci starli się z Niemcami i kiedy ruszyli po to, by odpłacić za napaść hitlerowskim Niemcom i ostatecznie wspólnie z aliantami zachodnimi pokonać ich. Na każdym z tych frontów byli Polacy. Na każdym z tych frontów Polacy walczyli. Nigdy nie byliśmy razem z Niemcami. Nigdy nie było polskich oddziałów w armii niemieckiej. Nigdy nie współpracowaliśmy z barbarzyńcami i mordercami. Zawsze staliśmy po stronie prawdy i zawsze staliśmy po stronie sprawiedliwości.
Z II wojny światowej wyciągamy ważną lekcję: nigdy więcej nie możemy sobie pozwolić na to, by być de facto bezbronnymi wtedy, kiedy obok nas rodzi się – czy odradza – imperializm.
Tak jak wtedy II Rzeczpospolita nie umiała w porę stworzyć warunków do zapewnienia swoim obywatelom i sobie bezpieczeństwa, nie miała dostatecznie wyposażonych sił zbrojnych, bo tylko bohaterstwa polskiemu żołnierzowi nigdy nie brakowało; tak jak wtedy władze polskie nie stanęły na wysokości zadania i w przygotowaniach, i w istocie w swoim zachowaniu także i w dniach, kiedy broniła się Rzeczpospolita najpierw przed tylko niemiecką agresją, a potem przed niemiecką i sowiecką agresją – tak musimy z tego wyciągnąć wnioski, i wyciągamy je.
I tego samego oczekujemy dzisiaj także i od naszych zachodnich aliantów, którzy wtedy – tak, pamiętamy – choć zgodnie z zawartymi z nami umowami międzynarodowymi wypowiedzieli wojnę Niemcom, to jednak nie przyszli nam z pomocą. A przecież tego tak naprawdę potrzebowaliśmy. A nie tylko tego, żeby ktoś wojnę zadeklarował. Potrzebowaliśmy tego, żeby ktoś poleciał i zbombardował Berlin. Żeby nie trzeba było czekać całymi latami na to, żeby i Niemcy przekonali się, co to znaczy, że ktoś przylatuje w nocy i zamienia ich życie w piekło, i to życie im odbiera. Tak jak stało się potem w Hamburgu, w Kolonii, w Dreźnie, które alianci zmiażdżyli nalotami dywanowymi, zamieniając je w ruinę. Za późno. Dla nas, Polaków – całe lata za późno. Dla Wielunia – całe lata za późno. Dla ponad 5 mln naszych rodaków różnej narodowości, naszych współobywateli – całe lata za późno. Trzeba było reakcji natychmiastowej. Niech to będzie nauką i przestrogą dla nas i dla całego świata.
Mówię o tym tak mocno, dlatego że wszyscy wiemy, że dzisiaj też się toczy wojna, tuż za naszą granicą. Że imperializm – tym razem rosyjski – znowu powstał. I że dławi, odbiera wolność, odbiera życie, odbiera ziemię i niszczy. I musi zostać zatrzymany, i musi za to zapłacić. Bo musi być zapłata. Tak, mówimy z satysfakcją o tym, że świat zareagował na rosyjską napaść na Ukrainę. Czy dostatecznie? Historia nas z tego rozliczy.
Jedno jest pewne: to także dzięki naszemu wsparciu, polskiemu wsparciu nasi sąsiedzi byli w stanie zatrzymać rosyjską nawałę, są w stanie bronić swojej ojczyzny. Trzeba im pomóc na tyle, by byli w stanie wypchnąć przeciwnika, by byli w stanie odzyskać – jak mówimy – te ziemie, które są międzynarodowo uznanymi terytoriami Ukrainy. Aby Ukraina odzyskała kontrolę nad swoimi granicami. Aby okupacja rosyjska ziem ukraińskich została zakończona. Tak powinna zakończyć się ta wojna. Aby można było powiedzieć: tak, przywrócony został prymat prawa międzynarodowego.
Ale do tego jeszcze zbrodniarze wojenni rosyjscy muszą zostać ukarani, by przywrócony został prymat prawa międzynarodowego i przyzwoitość. I do tego jeszcze Rosja musi zapłacić za wyrządzone Ukrainie straty, za te zniszczone osiedla mieszkaniowe, za zamordowanych ludzi. Bo rodzinom tego życia nikt nie przywróci, dzieciom nikt nie przywróci ojca, matki, rodzicom dzieci, a dzieciom rodziców. Nikt nie jest w stanie tego zrobić. Ale musi zostać dokonana zapłata, czyli zadośćuczynienie. Przynajmniej materialne, przynajmniej finansowe. I co do tego dzisiaj nikt na świecie nie ma wątpliwości, że trzeba będzie od Rosji to po prostu zwyczajnie wymusić. Bo tego wymaga elementarna sprawiedliwość.
Myśmy się po II wojnie – my, jako naród, my, jako społeczeństwo – odbudowali. Można powiedzieć: odbudowaliśmy się pod każdym względem. I pod tym względem materialnym, na tyle, na ile umieliśmy, na tyle, na ile było nas stać, i finansowo, i naszymi siłami – można powiedzieć – naszą krwawicą, kolejnych pokoleń. Choć do dzisiaj odbudowujemy, także tutaj, w Wieluniu. Są jeszcze cały czas zadania do wykonania po tym, co zostało zniszczone 85 lat temu. Tak jak kościół farny Michała Archanioła, z którego do dzisiaj pozostają tylko fundamenty, a który Niemcy najpierw zbombardowali, a potem wysadzili. Tak jak wiele innych miejsc, tak jak wiele wspaniałych budynków w naszej stolicy, w Warszawie, których Warszawa wciąż jeszcze nie odzyskała – choćby ten symboliczny pałac Saski.
Odbudowaliśmy się także i pod względem politycznym. Dzięki wysiłkowi kolejnych pokoleń wczoraj obchodziliśmy rocznicę podpisania Porozumień Sierpniowych, które doprowadziły nas ostatecznie poprzez ruch Solidarności do bezkrwawego zwycięstwa – tak, nad tym drugim totalitaryzmem, nad sowieckim totalitaryzmem. Że zdołaliśmy się wydobyć z sowieckiej strefy wpływów, że staliśmy się na powrót wolnym społeczeństwem, wolnym narodem, suwerennym, niepodległym państwem, w którym dzisiaj żyjemy, w którym dorasta kolejne pokolenie. Już w całkowicie wolnej Polsce. Odbudowaliśmy się własnymi siłami, własnym sumptem i własnym kosztem.
Pytamy czasem – czy może ściślej: nas pytają – czy można mówić o pojednaniu? Czy Polacy czują się pojednani z Niemcami? Czy Polacy wybaczyli Niemcom? Powiem w ten sposób: jesteśmy narodem chrześcijańskim. Obowiązkiem jest wybaczenie. I dlatego myślę, że śmiało można powiedzieć: tak, w istocie wybaczyliśmy, choć pamiętamy, choć ból jest, choć cały czas są jeszcze dziesiątki tysięcy tych, którzy zostali osobiście skrzywdzeni przez Niemców; z których wielu było świadkami śmierci rodziców, rodzeństwa, sąsiadów, krewnych.
Wciąż jeszcze żyją – dzisiaj już starsi ludzie – ale pamiętają. Ale w absolutnej większości wybaczyli. Ale w absolutnej większości czują się też w jakimś sensie przeproszeni tym, że zbrodnia została przyznana, że wina została przyznana. Że już wielokrotnie przedstawiciele Republiki Federalnej Niemiec, także ci najwyżsi, z Prezydentem Frankiem–Walterem Steinmeierem na czele, skłaniali głowy wobec ofiar niemieckiego totalitaryzmu i niemieckich mordów w Polsce. Że prosili o wybaczenie. Otrzymują to wybaczenie.
Ale wybaczenie i uznanie winy to jedno, a zadośćuczynienie za szkody to drugie. I ta sprawa cały czas jeszcze nie jest załatwiona. I nigdy nie była załatwiona. Od tych 85 lat czy 80, licząc cały okres II wojny światowej, nie jest załatwiona. I wierzę w to głęboko, że będzie załatwiona.
Bo nikt nigdy nie zrzekł się oczekiwania wobec tego, że jeżeli ktoś po prostu przyszedł i coś nam zniszczył, to powinien nam to oddać takie samo albo za to zapłacić. Tak jak jest zupełnie naturalne, jeżeli ktoś komuś wyrządzi szkodę, to musi ponieść tego oczywiste konsekwencje, także w postaci przywrócenia do stanu poprzedniego albo wypłaty takiej kwoty, która to umożliwi.
Te straty są szacowane na ponad 6 bln 200 mld złotych – na ponad 1,5 bln euro. I jeżeli ktoś myśli, że to są w większości straty dosłownie materialne w postaci zniszczonych budynków, zniszczonych aktywów, to się myli. W większości ta kwota to strata dorobku, który dla Rzeczypospolitej dałoby te ponad 5 mln zamordowanych ludzi – co ci ludzie jeszcze wypracowaliby w swoim życiu, gdyby żyli, gdyby wciąż byli żywymi, aktywnymi obywatelami Rzeczypospolitej.
W istocie nie ma w tej kwocie tak naprawdę nawet tego, że znaleźliśmy się właśnie przez tamtą napaść później w sowieckiej strefie wpływów. Bo gdyby tej napaści w 1939 roku nie było, tobyśmy w niej nie byli pewnie; to II Rzeczpospolita trwałaby pewnie nadal i bylibyśmy dzisiaj wspaniale rozwiniętym, prosperującym państwem z ogromnym społeczeństwem, jednym z większych w Europie. Tego wszystkiego, co straciliśmy przez ponad 40 lat bycia za żelazną kurtyną, nikt nam nie rozliczy i nikt nam nie wyrówna. Ale za te wyliczalne straty, które ponieśliśmy w wyniku wojny i napaści, zadośćuczynienie nie tylko jest możliwe, ale jest należne. I my, Polacy, go oczekujemy.
Tak samo, jak oczekujemy my i oczekuje cały wolny świat, że Rosja zapłaci za zbrodnie na Ukrainie i za zniszczenia, których dzisiaj na Ukrainie dokonuje. Bo to jest element zwykłej sprawiedliwości i zwykłej logiki następstw – jeżeli jest zniszczenie, należy się zadośćuczynienie; jeżeli jest winny tego, to winny jest za to odpowiedzialny. Tego oczekujemy i jest to oczekiwanie polskiego społeczeństwa, za które odpowiedzialność spoczywa na polskich władzach. I polskie władze powinny się tego domagać. I wierzę w to głęboko, że będą się domagały aż do skutku.
I liczę na to, że będziemy mieli w tym zakresie uczciwe wsparcie także i wspólnoty międzynarodowej. Bo nam się ono po prostu należy, dlatego że zawsze byliśmy po właściwej stronie. Zawsze byliśmy po stronie wolnego świata. Byliśmy i dzisiaj też jesteśmy. Nigdy nie stanęliśmy po stronie napastnika, nigdy nie kolaborowaliśmy z tymi, którzy odbierają wolność innym. Zawsze staliśmy po stronie wolności i dzisiaj też po niej jesteśmy.
Cześć i chwała bohaterom! Wieczna pamięć tym, którzy zostali pomordowani i polegli w Wieluniu! Cześć i chwała wszystkim ofiarom II wojny światowej! Cześć i chwała bohaterom – obrońcom naszej ojczyzny! Niech żyje Polska!