Inaugural speech of the Council for Family, Education, and Upbringing
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda delivered the inaugural address of the newly established Council for Family, Education, and Upbringing under Poland's National Development Council on 24 June 2022.
- Main themes
- Family policy, education reform, upbringing, Polish national identity, National Development Council, digital content influence on youth, social welfare programs, Poland's future, 500 plus program, school system restructuring
- Duration
- ~20 min
- Words
- 2,343
- Sentences
- 105
- Readability
- 52
- Grade
- 11.5
- Syntax
- 3.10
- Vocabulary
- 1.92
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other105 sentences in 28 paragraphs
Dear Ministers,
Dear Directors,
Dear Professors, Chairpersons,
Dear Presidents,
All Distinguished Guests,
Esteemed Experts!
I would like to thank you once again for accepting the invitation to the National Development Council, this Council for Family, Education, and Upbringing, a Council with a specific task and a specific profile.
As you can see from its name, it is the result of our long discussions held here among those in the Chancellery of the President responsible for the National Development Council, but also with various experts outside, individuals whose advice and opinions I value – on how to shape this National Development Council for the future. The first decision was that we needed to eliminate the sections in the National Development Council and simply establish separate councils, as this solution would be better for the functioning of the National Development Council in the future, allowing its individual elements to have more distinctiveness and broader possibilities for action, that is the first point. Secondly, we changed the nomenclature of the individual elements of the work of the National Development Council, we separated some elements, we combined others, and this Council is indeed one of the last to be established, but it also represents the result of a long discussion.
We recognized that we need to combine education with family and upbringing, as this is the best way to achieve what we want. And that goal is a well-functioning, safe, and prosperous Polish state in the future. There will be no such state without a strong, structurally well-established, and secured Polish family. There will be no Polish state and no Polish family without good education, both in families and in schools. And finally, there will be no Polish family, and above all, no Polish state without good upbringing, which is primarily conducted in families, but in which schools also play, besides education, as you all know, an absolutely fundamental role.
I want you to reflect on all these issues. Also on how Poland has changed over the past years, what challenges Poland faces today, not only in the broad European context but also globally. So, in terms of not only what is happening internally but also what is coming to us from the outside.
We live in a very specific world, a world where it is very difficult to properly distinguish the internal world from the external one, especially considering the impact that the amount of content posted on the internet has on families, youth, upbringing, and education. The origin of this content from such diverse directions, regardless of the language in which it is conveyed. We can have our Polish content in foreign languages, but we can also have foreign content in our language, and it will be very difficult to distinguish where it comes from, especially for the young, inexperienced individuals who are just entering life and who are still being raised and educated, although some say that we learn throughout our lives. I personally am a proponent of this principle, perhaps phenomenon, that we learn throughout our lives.
So, ladies and gentlemen, I want us all to discuss this, and I want you to share your vast experience and knowledge, and above all, your wisdom. This life wisdom that comes from your experiences in your professional and social activities so far. These are extremely important elements.
We have with us today the Ministers – Minister Elżbieta Rafalska, Minister Anna Zalewska. In a sense, for me, they are both symbols of the changes in the approach to upbringing, education, and family that came right after I took office as President of the Republic of Poland and when the United Right won the elections, when everything we had previously discussed as our program proposals for Poles began to be implemented, because we promised that we would keep our commitments. This was the implementation of the family program, the first major program, a fundamental program, changing the approach to family, to supporting families, especially large families, namely the “500 plus” Program, which Minister Elżbieta Rafalska took on her shoulders. And also the great, very difficult task of educational reform. No one likes educational reform, especially parents, because it is always a shock for children, especially those who experience this reform directly, as it happens as if on them. It had to be done. Minister took this task upon herself. We know how many doubts were associated with it, we know how much discussion there was, that there was criticism and various kinds of attacks. Today, when we look at it from the perspective of five or six years, when we ask Polish society in surveys how they assess this change and the return to the eight-year primary school and the four-year general secondary school, that is, the elimination of the intermediate link, which was the gymnasium, the vast majority assess that it was a positive action that brought good results.
Personally, listening, I do not hide, to my wife, but also recalling my own experiences, after all, I attended an eight-year primary school and a four-year secondary school, I believe that it is a good solution regarding the gymnasium itself and its effects on the education system and the upbringing of youth. I listened more to my wife's voice, who had experience and an assessment, let’s say most delicately, very critical. I say this most delicately.
In this regard, we had no doubt that this change was necessary. Whether the eight-four system was better or the four-four-four system was the most serious doubt and dilemma that accompanied us when we discussed these changes and at the time when it came to decide whether they would come into effect or not. But ultimately, this model is functioning. And I want to say this: I hope that the model of school education is now established in Poland. And that we will not have to make changes in this regard in the near future.
The question today is only this: what educational and upbringing programs should youth follow in this model, so how should schools educate, what should school programs be, that is the first point. Secondly, how should the school function in an internal sense and what should the school defend and protect against, how should the family function, how to support this family, what actions to take to protect us from the greatest threats.
Undoubtedly, the greatest threat is the ongoing demographic problem. Unfortunately, I look here at Minister Elżbieta Rafalska, we both know that the “500 plus” Program, although quietly together with Prime Minister Beata Szydło and all those who promoted this program, led by Chairman Jarosław Kaczyński, who was the originator of this program, because he was the first to mention this program, we hoped that it would indeed contribute not only to raising the wealth of families in everyday life, that is, it would improve the functioning, in short, of those families with more children, who often, as you all know, simply lived in poverty. But that it would also encourage young people to have children, that it would improve the demographic situation. Unfortunately, it contributed to the latter only to a very small extent. It did not bring that effect.
While the first effect was certainly excellent, the second effect, which is a reflection of the first, the positive impact on the Polish economy, also occurred, because I have no doubt that one of the reasons for stimulating Poland's economic development was indeed the “500 plus” Program. And I take pride in the fact that here in discussions, even before I won the presidential elections, before my compatriots elected me, I always defended it, saying that this program would not harm the Polish economy, nor would it be a long-term harm to the Polish budget. Absolutely not. Because these are funds that will return very quickly, because these families are in such a situation that they will not hide this money under the mattress, but will immediately go and spend it on purchases. These are funds that will immediately go to the Polish economy. They will immediately be taken to stores, to service points, and will be spent in the vast majority in Poland.
And that is what happened. And they indeed were a significant driving force for the Polish economy. Today it is already known how it is. Everyone forgets that they received some “500 plus”, “500 plus” is simply a normal supplement to salaries and that is how it is treated by families. But it is coming. Of course, we need to think about whether and how to index this benefit, because it is known that there is inflation, various other obstacles. But that is a completely different matter and it is a concern today for the Ministry of Finance and the Prime Minister, although of course it is ours too. But this element, very important, of helping families plus all other programs Good Start, that is, “300 plus”, as others say, and all the others, they indeed were created and they worked. And that was certainly a very good move. But it did not affect demographics.
The question is how to help the demographic development of Poland, how to ensure that young people want to start families, how to encourage them to do so. I think this is a problem much broader than just providing some single benefit, it is a problem much broader than “500 plus” and other benefits, I think it is a problem much broader than housing for young people. It is a problem of deep preparation also in upbringing, a certain attitude of young people. As some say, whether to raise in a libertarian, individualistic model, or to raise in a community-oriented, pro-development model, one where a person looks more at another person than selfishly only at the realization of their own needs. Which, unfortunately, in this case is quite shortsighted. Of course, not from the perspective of the individual unit, because such an individual unit may live comfortably until the end of their life, but it may turn out that they will be the last generation. And we, as those responsible for Poland not only here and now but also in the future, must not think that way. So, I have a huge request for you to reflect in this direction.
Of course, we also have completely current problems, such as the psychological effects of the coronavirus pandemic. The fact that young people were at home for such a long time, what is the current state of the mental and physical health of the youngest part of Polish society. What to do to remedy this?
Somewhere, perhaps a response to this is the program announced recently by the Prime Minister together with the Minister of Sport for the construction of 1,000 gymnasiums, which I consider to be a great idea, because 1,000 gymnasiums is indeed a step towards opening up to sports education and the possibility of practicing physical culture literally at home. But that will certainly not be enough. It is providing a great tool, but we still need to know how to use that tool. So the question is how to teach Poland to use this tool so that it is most effective. I think these are the issues that you will be reflecting on here.
Of course, we will present our proposals to the Ministry of Education and Higher Education, we will present our proposals to the Ministry of Family, we will discuss with you, Ministers, and certainly propose various solutions, also asking for help, for support, for data that we will need.
Thank you very much for your presence, Ministers and Directors. This is a very important signal for me and for the Council.
We are, ladies and gentlemen, today, I have this feeling and in a sense I say this with pride, at a different stage. Polish families are today at a different point than they were in 2015, and this is clearly felt. I will tell you that I can even see it, because I have returned to meetings with people, as I say, in the field, in the counties, and I am talking again. I am very happy about this, because for almost two years this could not happen due to the coronavirus pandemic and the limitation of meeting opportunities, so that it would not be more harmful than beneficial. These are completely different problems than those we are discussing today, compared to those that were in 2015. They are also different from those in 2020. They are already different, with which people approach as the first and talk about them.
This is good because it means that those previous issues have somehow been minimized, resolved, or ceased to be a problem. For example, the fact that children are abroad, that there is no work, as it was in 2015. The fact that they are leaving the countryside, that older parents are left alone, that they have no one to pass the farm to, etc. There is practically no discussion about these issues anymore, no one raises them. This means that the problems have disappeared. Similarly, there is practically no problem of poverty, the issue of poverty is not raised.
But there are other problems that, if we are to build a modern state, we need to address. Also looking ahead. And also anticipating what people will want to talk about in six months, a year, or two, or three years. Do we have a lot of time? Ladies and gentlemen, two years were lost to me due to the coronavirus pandemic, there are still three years of my presidency left. I am establishing this Council today, I assume that the Council has three years of work ahead of it. I hope that we will be able to develop proposals that will be implemented in Poland in the future. And that some good solutions and good projects for the future will be born here, for which I thank you in advance and once again warmly welcome you.
Thank you.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Szanowne Panie i Panowie Ministrowie,
Szanowni Państwo Dyrektorzy,
Szanowni Państwo Profesorowie, Przewodniczący,
Szanowni Państwo Prezesi,
Wszyscy Dostojni Przybyli Goście,
Wielce Szanowni Państwo Eksperci!
Bardzo dziękuję przede wszystkim jeszcze raz za przyjęcie zaproszenia do Narodowej Rady Rozwoju, tej Rady ds. Rodziny, Edukacji, Wychowania, Rady o specyficznym zadaniu i specyficznym profilu.
Jak sami widzicie Państwo z jej nazwy, to jest wynik naszych długich dyskusji, które prowadziliśmy tutaj w gronie tych osób w Kancelarii Prezydenta, które odpowiadają za Narodową Radę Rozwoju, ale także ja zewnętrznie z różnego rodzaju ekspertami, osobami, których porady i opinie sobie cenię – w jaki sposób ukształtować tę Narodową Radę Rozwoju na przyszłość. Pierwsza decyzja była taka, że trzeba zlikwidować sekcje w Narodowej Radzie Rozwoju i powołać po prostu odrębne rady, że to rozwiązanie będzie lepsze dla funkcjonowania Narodowej Rady Rozwoju na przyszłość, aby poszczególne jej elementy miały więcej odrębności, szersze możliwości działania, to po pierwsze. Po drugie, zmieniliśmy nazewnictwo poszczególnych elementów pracy Narodowej Rady Rozwoju, niektóre elementy rozdzieliliśmy, niektóre połączyliśmy i ta Rada jest rzeczywiście jedną z ostatnich powoływanych, ale też stanowi efekt długiej dyskusji.
Uznaliśmy, że trzeba połączyć edukację z rodziną i wychowaniem, bo to jest najlepsza droga do tego, co chcemy osiągnąć. A tym celem jest sprawnie działające na przyszłość, bezpieczne i dobrze prosperujące polskie państwo. Nie będzie go bez silnej, mocno umocowanej strukturalnie i zabezpieczonej polskiej rodziny. Nie będzie polskiego państwa i nie będzie polskiej rodziny bez dobrej edukacji i w rodzinach, i w szkołach. I wreszcie nie będzie polskiej rodziny, a przede wszystkim nie będzie polskiego państwa bez dobrego wychowania, które prowadzone jest przede wszystkim w rodzinach, ale w którym także szkoła odgrywa, oprócz edukacji, jak Państwo doskonale wiedzą, absolutnie fundamentalną rolę.
Chcę, abyście Państwo nad tymi wszystkimi kwestiami się pochylili. Nad tym również, jak Polska się zmienia w ciągu ostatnich lat, jakie są dzisiaj dla Polski wyzwania, nie tylko w szerokim kontekście europejskim, lecz także światowym. A więc w aspekcie nie tylko tego, co dzieje się u nas wewnętrznie, lecz także tego, co dociera do nas z zewnątrz.
Żyjemy w bardzo specyficznym świecie, świecie, gdzie bardzo trudno jest właściwie odróżnić ten świat wewnętrzny od zewnętrznego, choćby biorąc pod uwagę wpływ, jaki wywiera na rodzinę, na młodzież, na wychowanie i edukację ilość treści zamieszczanej w internecie. Pochodzenie tej treści z tak różnych kierunków, niezależnie od tego, w jakim języku ona jest przekazywana. Możemy mieć nasze polskie treści w obcych językach, ale możemy mieć obce treści w naszym języku i bardzo trudno będzie rozróżnić, co pochodzi skąd, zwłaszcza młodym, niedoświadczonym, którzy dopiero wchodzą w życie i którzy przez cały czas są jeszcze wychowywani i są jeszcze cały czas edukowani, choć niektórzy mówią, że uczymy się przez całe życie. Ja osobiście jestem wyznawcą tej zasady, może zjawiska, że uczymy się przez całe życie.
Otóż, proszę Państwa, chcę, żebyśmy wszyscy o tym rozmawiali, i chcę, żebyście Państwo podzielili się swoim ogromnym doświadczeniem i wiedzą, a przede wszystkim mądrością. Mądrością tą życiową i właśnie wynikającą z Państwa doświadczeń, w realizowanej przez życie dotychczas działalności zawodowej, a także społecznej. To są niezwykle ważne elementy.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Są z nami dzisiaj obecne Panie Minister – Pani Minister Elżbieta Rafalska, Pani Minister Anna Zalewska. W jakimś sensie dla mnie są obie symbolami tych zmian w podejściu do wychowania, edukacji i rodziny, które przyszły zaraz po tym, kiedy ja objąłem urząd Prezydenta Rzeczypospolitej i kiedy Zjednoczona Prawica wygrała wybory, kiedy to wszystko, co wcześniej mówiliśmy jako nasze propozycje programowe dla Polaków, zaczęło być wdrażane, bo obiecaliśmy, że naszych zobowiązań dotrzymamy. To była realizacja programu dla rodziny, pierwszego wielkiego programu, fundamentalnego programu, zmiany podejścia do rodziny, do wsparcia rodziny, zwłaszcza rodziny wielodzietnej, czyli Programu „500 plus”, który na swoje barki wzięła Pani Minister Elżbieta Rafalska. A także wielkiego zadania, bardzo trudnego – reformy edukacyjnej. Nikt nie lubi reformy edukacyjnej, zwłaszcza rodzice, bo to jest zawsze wstrząs dla dzieci, zwłaszcza tych, które doświadczają tej reformy w sposób bezpośredni, bo dzieje się ona jak gdyby na nich. Trzeba było to zrobić. Pani Minister to zadania na siebie wzięła. Wiemy, jak wiele było związanych z tym wątpliwości, wiemy, jak wiele było dyskusji, że była krytyka i różnego rodzaju ataki. Dzisiaj, kiedy patrzymy na to z perspektywy pięciu – sześciu lat, kiedy pytamy w badaniach polskie społeczeństwo, jak ocenia tę zmianę i powrót do ośmioklasowej szkoły podstawowej i czteroklasowego liceum ogólnokształcącego, czyli wyeliminowanie tego ogniwa pośredniego, jakim było gimnazjum, zdecydowanie większość ocenia, że było to działanie pozytywne, które przyniosło dobre skutki.
Ja osobiście, słuchając, nie ukrywam, mojej żony, ale też wspominając własne doświadczenia, przecież sam uczęszczałem do ośmioklasowej szkoły podstawowej i czteroklasowego liceum, uważam, że jest to rozwiązanie dobre, jeśli chodzi o gimnazjum samo jako takie i jego skutki dla systemu edukacji i wychowania młodzieży. Słuchałem bardziej głosu mojej żony, która miała doświadczenie i ocenę, powiedzmy najdelikatniej, bardzo krytyczną. Mówię to najdelikatniej.
W związku z powyższym nie mieliśmy wątpliwości, że ta zmiana jest konieczna. Czy lepszy był system osiem–cztery, czy cztery–cztery–cztery, to była najpoważniejsza wątpliwość i rozterka, która nam towarzyszyła, kiedy dyskutowaliśmy o tych zmianach i w czasie, kiedy przyszło zdecydować, czy wejdą one w życie, czy nie. Ale ostatecznie ten model jest, funkcjonuje. I chcę powiedzieć tak: mam nadzieję, że model edukacji szkolnej jest w Polsce w tej chwili już ukształtowany. I że zmian w tym zakresie robić nie będziemy musieli w najbliższym czasie.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Pytanie jest dzisiaj tylko takie: jakimi programami edukacyjnymi i wychowawczymi młodzież powinna podążać w tym modelu, a więc jak powinna wychowywać szkoła, jakie powinny być programy szkolne, to po pierwsze. Po drugie, jak ma szkoła funkcjonować w sensie wewnętrznym i przed czym szkoła ma bronić i chronić, jak ma funkcjonować rodzina, jak wspierać tę rodzinę, jakie działania podjąć po to, by uchronić nas przed największymi zagrożeniami.
Tym niewątpliwie największym zagrożeniem jest przez czas trwający problem demograficzny. Niestety, patrzę tutaj na Panią Minister Elżbietę Rafalską, wiemy obydwoje, że Program „500 plus”, chociaż po cichutku razem z Panią Premier Beatą Szydło i wszystkimi, którzy ten program promowali, na czele z Prezesem Jarosławem Kaczyńskim, który był pomysłodawcą tego programu, bo to on pierwszy o tym programie powiedział, mieliśmy nadzieję, że on rzeczywiście nie tylko przyczyni się do podniesienia zamożności rodziny w takim życiu codziennym, czyli poprawi funkcjonowanie, krótko mówiąc, tych rodzin, które mają więcej dzieci, a które często, jak Państwo doskonale wiecie, po prostu żyły w biedzie. Ale że przyczyni się także do zachęcenia młodych ludzi do tego, żeby mieli dzieci, że poprawi sytuacje demograficzną. No, niestety, do tego drugiego, powiedzmy, przyczynił się w bardzo niewielkim stopniu. Tego efektu nie przyniósł.
O ile pierwszy efekt był z całą pewnością świetny, o ile drugi efekt będący odbiciem tego pierwszego, wpływu pozytywnego na polską gospodarkę, również zaistniał, bo nie mam wątpliwości, że jedną z przyczyn pobudzenia rozwoju gospodarczego Polski był właśnie Program „500 plus”. I szczycę się, że tutaj w dyskusjach, jeszcze zanim wygrałem wybory prezydenckie, zanim rodacy mnie wybrali, ja go zawsze broniłem, mówiąc, że właśnie wcale ten program nie będzie szkodą dla polskiej ekonomii, ani nie będzie długofalowo szkodą dla polskiego budżetu. Absolutnie nie. Bo to są środki, które bardzo szybko wrócą, bo te rodziny są w takiej sytuacji, że one nie będą tych pieniędzy chowały do skarpety, tylko natychmiast pójdą i je wydadzą na zakupy. To są pieniądze, które natychmiast trafią do polskiej gospodarki. One natychmiast zostaną zaniesione do sklepów, do punktów usługowych, i zostaną wydane w większości absolutnej w Polsce.
I tak się stało. I one rzeczywiście były w ogromnym stopniu kołem zamachowym dla polskiej gospodarki. Dzisiaj już wiadomo, jak jest. Wszyscy zapominają o tym, że dostawali jakieś 500 plus, 500 plus stanowi po prostu dodatek normalny do pensji i tak to jest przez rodziny traktowane. Ale jest, przychodzi. Oczywiście trzeba myśleć o tym, czy i jak waloryzować to świadczenie, no bo wiadomo, że jest inflacja, różne inne przeszkody. Ale to jest zupełnie inna sprawa i to jest zmartwienie dzisiaj resortu finansów i premiera, choć oczywiście nasze też. Ale ten element, bardzo ważny, pomocy rodzinie plus wszystkie inne programy Dobry start, czyli 300 plus, jak mówią inni, i wszystkie inne, one rzeczywiście powstały i one zadziałały. I to był ruch z całą pewnością bardzo dobry. Ale na demografię nie wpłynął.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Pytanie, jak pomóc rozwojowi demograficznemu Polski, jak doprowadzić do tego, by młodzi chcieli zakładać rodziny, jak ich do tego zachęcić. Myślę, że jest to problem znacznie szerszy niż danie jakiejś jednej daniny, jest to problem znacznie szerszy niż 500 plus i inne daniny, myślę, że to problem znacznie szerszy niż mieszkanie dla młodych. Że to jest problem głębokiego przygotowania także i wychowawczego, pewnego nastawienia młodych ludzi. Jak to niektórzy mówią, czy wychowywać w modelu libertariańskim, indywidualistycznym, czy wychowywać w modelu właśnie wspólnotowym, prorozwojowym, takim, gdzie człowiek bardziej spogląda na drugiego człowieka, niż patrzy egoistycznie wyłącznie na realizację tylko własnych potrzeb. Co, niestety, w tym przypadku jest dosyć krótkowzroczne. Oczywiście nie z punktu widzenia indywidualnej jednostki, bo takiej indywidualnej jednostce być może komfortowo się będzie żyło do końca życia, ale może się okazać, że będzie ona ostatnim pokoleniem. A nam jako odpowiedzialnym za Polskę nie tylko tu i teraz, lecz również i w przyszłości tak myśleć nie wolno. Więc jest tu moja ogromna prośba o to, żebyście się właśnie Państwo w tym kierunku pochylili.
Oczywiście mamy też problemy zupełnie bieżące, jak to, jakie skutki psychologiczne wywarła chociażby pandemia koronawirusa. To, że młodzież przez tak długi czas była w domu, jaki jest dzisiaj tak naprawdę w związku z tym stan zdrowia psychofizycznego tej najmłodszej części polskiego społeczeństwa. Co robić, żeby temu zaradzić?
Gdzieś tam może jakąś odpowiedzią na to jest zaanonsowany przez Pana Premiera ostatnio razem z Ministrem Sportu program budowy 1000 hal gimnastycznych, który uważam jest pomysłem świetnym, bo 1000 hal gimnastycznych to jest rzeczywiście pójście z tą formą otwarcia na edukację sportową i możliwość uprawiania kultury fizycznej dosłownie pod strzechy. Ale to na pewno nie wystarczy. To jest danie świetnego narzędzia do ręki, ale jeszcze trzeba umieć to narzędzie obsługiwać. Więc pytanie, jak nauczyć Polskę obsługiwać to narzędzie tak, żeby było najbardziej efektywne. Myślę, że to są te zagadnienia, nad którymi będziecie się Państwo tutaj pochylali.
Oczywiście będziemy przedstawiali swoje propozycje Ministerstwu Edukacji i Szkolnictwa Wyższego, będziemy przedstawiali nasze propozycje Ministerstwu Rodziny, będziemy z Państwem Ministrami dyskutowali i proponowali na pewno różne rozwiązania, prosili też o pomoc, o wsparcie, o dane, które nam będą potrzebne.
Bardzo dziękuję, że Państwo Ministrowie, Dyrektorzy są obecni. To jest bardzo ważny sygnał i dla mnie, i dla Rady.
Jesteśmy, proszę Państwa, dzisiaj, mam takie poczucie i w jakimś sensie mówię to z dumą, trochę na innym etapie. Polskie rodziny są dzisiaj w innym punkcie, niż były w 2015 roku, i to jest wyraźnie odczuwalne. Powiem Państwu, że ja to nawet widzę, bo wróciłem do tych spotkań z ludźmi, jak to mówię, w terenie, w powiatach, i znów rozmawiam. Cieszę się z tego ogromnie, bo przez prawie dwa lata tego nie mogło być z uwagi na pandemię koronawirusa i ograniczenie możliwości spotkań, żeby to nie było z większą szkodą niż pożytkiem. To są zupełnie inne problemy, te, o których rozmawiamy dzisiaj, niż te, które były w 2015 roku. One są także inne niż te w 2020 roku. Już są inne, z którymi ludzie podchodzą jako pierwszymi i mówią o nich.
To dobrze, bo to znaczy, że tamte w jakiś sposób zostały zminimalizowane, zażegnane czy przestały być problemem. Choćby to, że dzieci są za granicą, to, że nie ma pracy, jak to było w 2015 roku. To, że wyjeżdżają ze wsi, że starsi rodzice zostają sami, że nie mają komu przekazać gospodarstwa itd. O tych kwestiach już właściwie żadnej dyskusji nie ma, nikt ich nie podnosi. Czyli problemy zniknęły. Podobnie zresztą jak nie ma właściwie problemu ubóstwa, nie jest podnoszony problem ubóstwa.
No, ale są inne problemy, z którymi, jeżeli mamy budować nowoczesne państwo, trzeba sobie radzić. Także wychodząc naprzód. I także przewidując, o czym ludzie będą chcieli rozmawiać za pół roku, za rok czy za dwa, czy za trzy lata. Czy mamy dużo czasu? Proszę Państwa, dwa lata przepadły mi przez pandemię koronawirusa, zostały jeszcze trzy lata mojej prezydentury. Powołuję dzisiaj Radę, zakładam, że Rada ma w związku z tym trzy lata pracy przed sobą. Mam nadzieję, że uda nam się wypracować takie propozycje, które będą w przyszłości w Polsce wdrażane. I że jakieś dobre rozwiązania i dobre projekty na przyszłość tu właśnie się narodzą, za co z góry dziękuję i jeszcze raz Państwa serdecznie witam.
Dziękuję.