President of the Republic of Poland: Judge Nizieński played a significant role in shaping the young generation of lawyers.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda delivered a eulogy at the funeral of Judge Bogusław Nizieński, honoring his legacy as a lawyer, patriot, and resistance fighter, on 29 May 2025.
- Main themes
- Tribute to Judge Bogusław Nizieński, Polish patriotism and sovereignty, World War II resistance and Home Army, anti-communist struggle, rule of law and judicial integrity, personal integrity and moral steadfastness, generational memory of free Poland, Solidarity movement, judicial reform and cleansing, Vilnius patriotic tradition
- Duration
- ~15 min
- Words
- 1,856
- Sentences
- 93
- Readability
- 60
- Grade
- 9.7
- Syntax
- 2.95
- Vocabulary
- 2.22
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other93 sentences in 31 paragraphs
Esteemed closest ones of the late Judge Bogusław Nizieński, led by the Judge's wife,
Honorable Prime Minister – President of Law and Justice,
Esteemed Ministers,
Revered Excellency, Bishop,
Esteemed Chaplains,
Honorable Members of Parliament, Senators,
Esteemed Generals, Officers,
All Distinguished Guests,
All Highly Respected Ladies and Gentlemen!
Today we bid farewell to a man who, for me personally – one could say – without a doubt was one of those figures I can speak of as a monument to free Poland. That is how I perceived the Judge from the very first day I had the great honor of meeting him 19 years ago, in 2006. That is how I always perceived him later, at all our meetings – whenever I had the opportunity to be with him, to talk, to listen to what he wanted to convey to us about his relationship with our homeland, with the Republic; about the attitude that should characterize people serving the Republic, people undertaking public missions; about the dimension of justice that it should embody in a lawful, just, honest state; and about the Poland he always dreamed of and to which he always aspired.
He was born a long time ago, very long ago – in 1928. One can therefore confidently say that he belonged to the younger generations of the Columbuses. He shared their fate. For although he was born in free Poland, although he saw free Poland, although he remembered free Poland, he quickly lost it when it was invaded by the Germans and Soviets in 1939, first disappearing from the map, and then returning, but he knew well that it was not fully free, not fully sovereign, not fully independent. Not the Poland he had seen before, not the one he had dreamed of, and not the one he wanted it to be.
He knew how important Poland was, how important it is to have an independent, sovereign, free homeland, and he knew perfectly well what a high price must be paid for it. He was raised this way and taught by his father – a soldier, a legionnaire of the 2nd Brigade of the Legions of Marshal Józef Piłsudski, an officer of the Polish Army – in a home in Vilnius, in a Vilnius family, steeped in deep Polish patriotic tradition. It is obvious that is why later – still as a very young boy – he joined the Home Army and at the age of 16 was already participating in the fight against the occupier. He took part in Operation "Burza."
And it is no surprise that in 1945, when it was said that Poland was returning to the map, he saw that this Poland was not the Poland for which they had fought. And that one could not stop, that one could not truly lay down arms, that one must continue to strive for this free Poland. He belonged to the Association "Freedom and Independence." He experienced terrible suffering when his father died in 1952 after torture in the prison in Wronki, and his mother returned battered from the prison in Grudziądz. He knew what he was witnessing and experiencing – what this Poland was that had returned to the map, but which had not returned as he remembered it and as he wanted it. He never reconciled himself to that.
A moment ago we all sang the "Prayer of the Home Army":
"O Lord, who art in heaven,
extend a just hand.
We call from all sides to You for a Polish roof and Polish arms.
O God, break this sword that cuts the land,
let us return to free Poland.
May our home, our country become a fortress of new strength."
I believe that these words of the prayer, which he learned as a teenage boy, accompanied him not only for most but for all of his later adult life. For a large part of that life, he prayed for God to break the weapon that was cutting our country and to allow us to return to free Poland. He realized this Poland, he walked towards it in a calm, steadfast, honest manner, in accordance with the most beautiful patterns of that so-called pre-war Polish upbringing – not bending, not agreeing to rotten compromises, being himself and never renouncing the values he professed. He carried it out calmly.
He never took advantage of the opportunities created by the communists to advance his professional career. He could have quickly risen through the ranks had he joined the Polish United Workers' Party. He never did. Instead, he joined Solidarity and co-created it in the Ministry of Justice as soon as the opportunity arose. He refused to sign a loyalty oath, although it was offered to him and he could have made his life easier that way. He did not do it. After 1989, he became part of the most important court of the Republic – the Supreme Court.
I have often spoken with judges of the Supreme Court who knew the Judge well, who worked with him, who adjudicated with him. Some smiled because his stance was, for some, amusing, that he was so steadfast and that he always believed that the judicial environment would not cleanse itself, that it required cleansing. He remained in dispute on this matter with his colleagues for decades. But none of them ever said that he was an opportunist, that he was a conformist, that in any way he could be accused of dishonesty or injustice. On the contrary – they all always emphasized that he was a model of extraordinary integrity, extraordinary honesty, extraordinary reliability, and exceptional sense of justice.
That is why he undoubtedly belongs to monumental figures, for throughout his later life he walked in the same direction, even though it was not fashionable, even though those who fully agreed with the post-round table order felt much better in the legal elite, with the fact that they walked hand in hand with judges who had previously belonged to the Polish United Workers' Party, in whose statute subordination to the party was written and which had nothing to do with any judicial independence. And that, in fact, among them were also those who were tainted by adjudicating during the martial law period and sentencing people to long prison terms for activities in favor of free Poland. He did not agree with that. But at the same time – as I said – he was extraordinarily righteous and extraordinarily just.
I will never forget the circumstances in which – as I said – I had the honor and pleasure of meeting him. It was in 2006 when we were working on a new lustration law. The Judge accepted the invitation to meet with us as a kind of guru in these matters, as an oracle, as a former Public Interest Advocate – a man who knew lustration matters, the matters of the Security Service archives excellently. I remember as if it were today when he explained to us the essence of what lustration should be in a state undergoing transformations – in a state that is to become a truly democratic, lawful, and truly free state. He said that transparency is the most important thing.
He said: "It is not about punishing those who collaborated with the Security Service. Those are past times. The reasons for that were various. And it is not about imposing penalties on them today. It is about not concealing it if they want to take on public functions, public tasks, if they want to take responsibility for public money, if they want to manage it. They must disclose their past, they must openly admit to it so that they are not subject to blackmail, so that the state is transparent, because only then will it be honest and free." He explained this to us very calmly. He clarified it to us, drawing our attention to the proposed provisions of the draft law. It made a huge impression on me at that time – how extraordinarily calmly and with class he did it.
I was not surprised when I learned that he was appointed to the Verification Commission of the Military Information Services. Yes – I thought to myself – who, if not Judge Nizieński? Who is to calmly look at this past? Who is to calmly say who among these people is worthy of continuing to serve the Republic? Who is to say where crimes were committed and where the services exceeded the limits within which one can operate in a lawful state and representing a lawful state?
He played a great role in our history, but particularly – I have no doubt – in this recent history, shaping an entire generation of young lawyers and young politicians. I will smile and tell you: people like me. Because I will remind you that when I met the Judge, I was 34 years old. And I was certainly a young politician who met an extraordinarily experienced 78-year-old man who carried a great burden of a life so deeply marked, but at the same time so beautiful. It can be boldly said that he is one of the educators. It can be boldly said that he is one of the creators of this truly free and truly reborn Republic. In every inch of the meaning of these words.
And that is also why President Lech Kaczyński decided in 2008 to award the Judge the highest Polish order – an order signifying a free, sovereign, truly independent Poland, for it was only then that it was awarded – the Order of the White Eagle. I later had the great honor of working with the Judge as part of the Chapter of the Order of the White Eagle as President. I remember how he rejoiced, how he embraced me, and how he congratulated me when I was elected President 10 years ago.
Judge, on behalf of the Republic of Poland, I thank you from the bottom of my heart for your beautiful life. I thank you from the bottom of my heart for your stance – the stance of a man so beautifully expressed in "The Message of Mr. Cogito," who walked upright among those who were on their knees, among those who turned away, and among those who were thrown to the dust. With dignity, with calmness, with respect for others. But above all with an ever-burning love for the homeland. With a deep faith that a true, honest, just, free Poland, in which what is most important will prevail: order will prevail, righteousness will prevail, honesty will prevail over cynicism and villainy. That this Poland is possible and that we are able, through our work, our service, our hands, to restore this Poland and to give this Poland especially to those who will come after us.
For this service to the Republic and to all of us until the last breath, until the last day – Judge – I thank you from the bottom of my heart. Long live Poland! Honor and glory to the heroes! Honor and glory to the patriots!
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Czcigodni Najbliżsi śp. Pana Sędziego Bogusława Nizieńskiego na czele z Małżonką Pana Sędziego,
Wielce Szanowny Panie Premierze – Prezesie Prawa i Sprawiedliwości,
Szanowni Panie i Panowie Ministrowie,
Czcigodny Ekscelencjo, Księże Biskupie,
Czcigodni Księża Kapelani,
Szanowni Panie i Panowie Posłowie, Senatorowie,
Szanowni Panowie Generałowie, Oficerowie,
Wszyscy Dostojni Przybyli Goście,
Wszyscy Wielce Szanowni Państwo!
Żegnamy dzisiaj człowieka, który dla mnie osobiście – można powiedzieć – z całą pewnością był jedną z tych postaci, o których mogę mówić, że stanowiła pomnik wolnej Polski. Tak odbierałem Pana Sędziego od pierwszego dnia, kiedy miałem ten wielki zaszczyt, by go poznać 19 lat temu, w 2006 roku. Tak odbierałem go także zawsze później, przy wszystkich naszych spotkaniach – zawsze, kiedy miałem sposobność obcować z nim, rozmawiać, słuchać, co chciał nam przekazać o swoim stosunku do naszej ojczyzny, do Rzeczypospolitej; o postawie, jaka powinna znamionować ludzi służących Rzeczypospolitej, ludzi podejmujących misje publiczne; o wymiarze sprawiedliwości, jaki powinien on być w praworządnym, sprawiedliwym, uczciwym państwie; i o tej Polsce, o jakiej zawsze marzył i do jakiej zawsze zdążał.
Urodził się dawno temu, bardzo dawno temu – w 1928 roku. Można więc śmiało powiedzieć, że należał do tych młodszych roczników pokolenia Kolumbów. Podzielił zresztą ich los. Bo choć urodził się w wolnej Polsce, choć widział wolną Polskę, choć pamiętał wolną Polskę, to szybko ją stracił, kiedy napadnięta przez Niemców i Sowietów w 1939 roku najpierw zniknęła z mapy, a potem wróciła, ale dobrze wiedział, że nie w pełni wolna, nie w pełni suwerenna, nie w pełni niepodległa. Nie taka, jaką widział wcześniej, nie taka, o jakiej marzył, i nie taka, jaka chciał, żeby była.
Wiedział, jak Polska jest ważna, jak ważne jest posiadanie niepodległej, suwerennej, wolnej ojczyzny, i wiedział doskonale, jak wysoką cenę trzeba za to zapłacić. Tak był wychowany i tak był uczony przez ojca – żołnierza, legionistę 2 Brygady Legionów Marszałka Józefa Piłsudskiego, oficera Wojska Polskiego – w wileńskim domu, w wileńskiej rodzinie, w głębokiej polskiej patriotycznej tradycji. To oczywiste, że dlatego później – jeszcze jako bardzo młody chłopak – wstąpił do Armii Krajowej i mając 16 lat, już uczestniczył w walce przeciwko okupantowi. Uczestniczył w akcji „Burza”.
I nie dziwi też to, że w 1945 roku, kiedy mówiono, że oto wraca z powrotem Polska na mapę, on widział, że ta Polska to nie jest ta Polska, o którą przecież walczyli. I że nie można przestać, że nie można tak naprawdę złożyć broni, że trzeba do tej wolnej Polski nadal dążyć. Przynależał do Zrzeszenia „Wolność i Niezawisłość”. Doświadczył straszliwego cierpienia, kiedy jego ojciec po katuszach w więzieniu we Wronkach zmarł w 1952 roku, a matka wróciła skatowana z więzienia w Grudziądzu. Wiedział, czego jest świadkiem i czego doświadcza – jaka jest ta Polska, która wróciła na mapę, ale która nie wróciła taka, jaką pamiętał i jakiej chciał. Nigdy się z tym nie pogodził.
Przed chwilą śpiewaliśmy wszyscy „Modlitwę Armii Krajowej”:
„O Panie, któryś jest na niebie,
wyciągnij sprawiedliwą dłoń.
Wołamy z wszystkich stron do Ciebie
o polski dach i polską broń.
O Boże, skrusz ten miecz, co siecze kraj,
do wolnej Polski nam powrócić daj.
By stał się twierdzą nowej siły
nasz dom, nasz kraj”.
Myślę, że te słowa modlitwy, której nauczył się jako nastoletni chłopak, towarzyszyły mu później nie tylko przez większość, ale przez całe jego dalsze dorosłe życie. Przez dużą część tego życia modlił się, by Pan Bóg skruszył tę broń, co siekła nasz kraj, i by pozwolił nam wrócić do wolnej Polski. Realizował tę Polskę, szedł do niej w sposób spokojny, w sposób niezłomny, w sposób uczciwy, zgodny z najpiękniejszymi wzorcami tego tzw. polskiego przedwojennego wychowania – nie uginając się, nie godząc się na zgniłe kompromisy, będąc sobą i nigdy nie zapierając się wyznawanych wartości. Spokojnie to realizował.
Nigdy nie wykorzystał stwarzanych przez komunistów możliwości dla realizowania swojej zawodowej kariery. Mógł bardzo szybko awansować, gdyby przystąpił do PZPR. Nigdy tego nie zrobił. W zamian za to przystąpił do Solidarności i współtworzył ją w Ministerstwie Sprawiedliwości, gdy tylko była taka możliwość. Nie zgodził się podpisać lojalki, chociaż mu to proponowano i mógł sobie w ten sposób ułatwić dalsze życie. Nie zrobił tego. Po 1989 roku stał się częścią najważniejszego sądu Rzeczypospolitej – Sądu Najwyższego.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Wielokrotnie rozmawiałem z sędziami Sądu Najwyższego, którzy dobrze znali Pana Sędziego, którzy pracowali z nim, orzekali z nim. Niektórzy uśmiechali się, bo jego postawa dla niektórych była śmieszna, że był tak niezłomny i że zawsze uważał, że środowisko sędziowskie nie oczyści się samo, że wymaga ono jednak oczyszczenia. Pozostawał w tym zakresie w sporze ze swoimi koleżankami i kolegami przez całe dziesięciolecia. Ale nikt z nich nigdy nie powiedział, że był oportunistą, że był konformistą, że w jakimkolwiek stopniu można byłoby mu zarzucić nieuczciwość czy niesprawiedliwość. Wręcz przeciwnie – wszyscy zawsze podkreślali, że był wzorem niezwykłej prawości, niezwykłej uczciwości, niezwykłej rzetelności i wyjątkowego poczucia sprawiedliwości.
Dlatego z całą pewnością należy do postaci pomnikowych, albowiem przez całe swoje późniejsze życie szedł w tym samym kierunku, choć nie było to modne, choć znacznie lepiej w sferach elity prawniczej czuli się ci, którzy zgadzali się w pełni w postokrągłostołowym porządkiem, z tym, że pod rękę chodziło się z sędziami, którzy wcześniej należeli do Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, w której statucie zapisana była podległość partii i nijak to się miało do jakiejkolwiek niezawisłości sędziowskiej. I że w istocie byli wśród nich też i tacy, którzy byli zbrukani orzekaniem w okresie stanu wojennego i skazywaniem ludzi na długoletnie więzienie za działalność na rzecz wolnej Polski. Nie godził się z tym. Ale jednocześnie – tak jak powiedziałem – był niezwykle prawy i niezwykle sprawiedliwy.
Nigdy nie zapomnę tych okoliczności, w których – jak powiedziałem – miałem zaszczyt i przyjemność go poznać. To było w 2006 roku, kiedy pracowaliśmy nad nową ustawą lustracyjną. Pan sędzia przyjął zaproszenie na spotkanie z nami jako swego rodzaju guru w tych sprawach, jako wyrocznia, jako były Rzecznik Interesu Publicznego – człowiek, który sprawy lustracyjne, sprawy archiwów Służby Bezpieczeństwa znał znakomicie. Pamiętam jak dziś, kiedy wyjaśniał nam istotę tego, na czym powinna polegać lustracja w państwie, w którym następują przemiany – w państwie, które ma stać się państwem prawdziwie demokratycznym, praworządnym i prawdziwie wolnym. Mówił, że najważniejsza jest transparentność.
Mówił: „Nie chodzi o to, żeby karać tych, którzy współpracowali ze Służbą Bezpieczeństwa. To dawne czasy. Przyczyny tego były różne. I nie chodzi o to, by na nich nakładać dzisiaj karę. Chodzi o to, by nie taili tego, jeżeli chcą podjąć na siebie funkcje publiczne, zadania publiczne, jeżeli chcą brać odpowiedzialność za publiczne pieniądze, jeżeli chcą nimi dysponować. Muszą ujawnić swoją przeszłość, muszą się do niej otwarcie przyznać po to, by nie podlegli szantażowi, po to, by państwo było transparentne, bo tylko wtedy będzie uczciwe i wolne”. Tłumaczył nam to bardzo spokojnie. Wyjaśniał nam, zwracając nam uwagę na proponowane przez nas projektowane przepisy ustawy. Zrobiło to na mnie wtedy ogromne wrażenie – z jak niezwykłym spokojem i klasą to czynił.
Nie zdziwiłem się, kiedy dowiedziałem się, że został powołany do Komisji Weryfikacyjnej Wojskowych Służb Informacyjnych. Tak – pomyślałem sobie – kto, jak nie Pan Sędzia Nizieński? Kto ma spokojnie przyglądać się tej przeszłości? Kto ma spokojnie powiedzieć, kto z tych ludzi jest godny dalej służyć Rzeczypospolitej? Kto ma powiedzieć, gdzie zostały popełnione przestępstwa i gdzie służby przekroczyły granice, w jakich można działać w praworządnym państwie i reprezentując praworządne państwo?
Odegrał wielką rolę w naszej historii, ale w szczególności – nie mam żadnych wątpliwości – że w tej historii najnowszej, kształtując całe pokolenie młodych prawników i młodych polityków. Uśmiechnę się i powiem Państwu: takich jak ja. Bo przypomnę, że kiedy poznałem Pana Sędziego, miałem 34 lata. I z całą pewnością byłem wtedy młodym politykiem, który spotkał się z niezwykle doświadczonym 78–letnim człowiekiem, który niósł na sobie wielki bagaż dotychczasowego życia tak bardzo naznaczonego, ale jednocześnie tak bardzo pięknego. Śmiało można powiedzieć, że to jeden z wychowawców. Śmiało można powiedzieć, że to jeden z twórców tej naprawdę prawdziwie wolnej i prawdziwie odrodzonej Rzeczypospolitej. W każdym calu tych słów znaczenia.
To także i dlatego Pan Prezydent, Profesor Lech Kaczyński w 2008 roku zdecydował się na odznaczenie Pana Sędziego najwyższym polskim orderem – orderem znamionującym wolną, suwerenną, rzeczywiście niepodległą Polskę, bo tylko wtedy był nadawany – Orderem Orła Białego. Miałem później ten wielki zaszczyt, by współpracować z Panem Sędzią w ramach Kapituły Orderu Orła Białego już jako Prezydent. Pamiętam, jak się cieszył, jak mnie ściskał i jak mi gratulował, kiedy 10 lat temu zostałem wybrany na urząd Prezydenta.
Panie Sędzio, w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej z całego serca dziękuję za Pana piękne życie. Z całego serca dziękuję za Pana postawę – postawę człowieka tak znakomicie wyrażoną w „Przesłaniu Pana Cogito”, który szedł wyprostowany wśród tych, co na kolanach, wśród tych, co się odwracali, i wśród tych, co ich obalono w proch. Z godnością, ze spokojem, z szacunkiem dla drugiego człowieka. Ale przede wszystkim z nigdy niegasnącą miłością ojczyzny. Z głęboką wiarą w to, że prawdziwa, uczciwa, sprawiedliwa, wolna Polska, w której zwycięży i będzie zwyciężało to, co najważniejsze: będzie zwyciężał porządek, będzie zwyciężała prawość, będzie zwyciężała uczciwość nad cynizmem i draństwem. Że ta Polska jest możliwa i że jesteśmy w stanie naszą pracą, naszą służbą, naszymi rękami tę Polskę przywrócić i tę Polskę dać w szczególności tym, co przyjdą po nas.
Za tę służbę dla Rzeczypospolitej i dla nas wszystkich do ostatniego tchnienia, do ostatniego dnia – Panie Sędzio – z całego serca dziękuję. Niech żyje Polska! Cześć i chwała bohaterom! Cześć i chwała patriotom!
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie