Speech at the conference "Dangerous Work. On the Work of a Judge"
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed a judicial conference on the challenges of judicial service in Poland on October 10, 2024, hosted by the Supreme Court.
- Main themes
- Judicial independence, rule of law, justice and fair trial, judicial ethics and decency, constitutional principles, separation of powers, judicial oath and obligations, steadfastness in judicial service, Polish Constitution, democratic state
- Duration
- ~56 min
- Words
- 6,715
- Sentences
- 372
- Readability
- 58
- Grade
- 9.6
- Syntax
- 2.87
- Vocabulary
- 2.01
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other372 sentences in 81 paragraphs
Highly Honorable Madam First President of the Supreme Court! Honorable Madam President of the Constitutional Tribunal! Esteemed Chairpersons of the National Electoral Commission! National Council of the Judiciary! Esteemed Presidents of the Supreme Court! Most Honorable Guests, our Italian Friends! Ladies and Gentlemen Judges! Ladies and Gentlemen Professors! All Distinguished Guests! All Esteemed Ladies and Gentlemen!
I thank Madam First President for organizing today’s conference dedicated to the challenges posed by the judicial service in its many dimensions, as well as for the invitation to this conference.
Madam President Małgorzata Manowska spoke about steadfastness and decency. These are important qualities in general, but particularly significant when it comes to the requirements for judges. Not everyone is required by fate to prove that they are steadfast. The same cannot be said for decency, which has a more universal dimension. What does it mean to be a decent person, a representative of power, a decent judge? It primarily means acting in accordance with the law and ethical rules.
Judges, as we know, are subject only to the Constitution and the laws. Upon taking office, a judge solemnly swears to faithfully serve the Republic of Poland, to stand guard over the law, to fulfill the duties of a judge diligently, to administer justice in accordance with the provisions of the law, impartially and according to their conscience, to maintain state and official secrecy, and to be guided in their proceedings by the principles of dignity and honesty.
All of you judges remember this oath excellently, where it speaks of administering justice. This is a philosophical category that also has a normative dimension, as issuing a just ruling is the court's obligation. Simply put, without justice, there can be no talk of the administration of justice.
The idea of justice permeates the entire Constitution of the Republic of Poland – starting from the preamble, through the provisions on civil rights and freedoms, and ending with the structural organization of the courts. In the preamble, justice is mentioned among the supreme universal values, such as truth, beauty, and goodness. The fundamental law was enacted "as basic laws for a state based on respect for freedom and justice, cooperation of authorities, social dialogue, and on the principle of subsidiarity strengthening the rights of citizens and their communities." The twofold reference to the idea of justice in the Constitution gives it the highest significance. According to the highest-ranking legal act, justice is to be the foundation of all laws of our state.
In the chapter regulating the rights, freedoms, and duties of man and citizen, the legislator also referred to justice. Article 45 of the Constitution expresses the public subjective right of every person to a fair trial. According to Article 45, paragraph 1 of the Constitution, everyone has the right to have their case heard fairly without undue delay by a competent, impartial, and independent court.
The binding of a judge by the law means that the judge has the obligation to issue a ruling in accordance with the provisions of the law. The Constitution of the Republic of Poland expresses the principle of legality, stating in Article 7 that all public authorities are obliged to act on the basis of and within the limits of the law. From the principle of legality arises the requirement for state authorities to have a proper legal basis – that is, a statutory basis – for taking legal actions. A state authority can act only when the law mandates or permits it in a specific way.
The constitutional principle of the separation and balance of powers means that each of them has the legitimacy to independently perform the functions entrusted to it. The strength of the so-called third power in a democratic state is determined by the independence of the courts and the independence of judges. As constitutional values, they obligate all entities of power in the state to guarantee the conditions for their implementation and to respect the resulting attributes of judicial power. The independence of the courts and the independence of judges are not only privileges. They also, and perhaps above all, entail increased responsibility for the decisions made.
Courts, like other public authorities, are the addressees of the rule of law. The rule of law in the administration of justice is realized through the compliance of rulings and actions of the court and other authorities with the applicable law. The fundamental guarantee of the legality of rulings is the principle of binding the judge by the law, expressed in Article 178, paragraph 1 of the Constitution. This provision states that judges, in the performance of their office, are independent and subject only to the Constitution and the laws.
Therefore, neither the executive nor the legislative power, nor judges in the exercise of judicial power should undermine the validity and effectiveness of the appointment of another judge or a priori question the independence of another judge – relying solely on flimsy arguments from a completely different order, namely current political disputes.
The administration of justice is a pillar of a democratic rule of law serving to protect the rights and freedoms of the individual. Questioning the status of judges – even by other judges – is questioning the foundations of the administration of justice and undermines the legal security of citizens.
The Constitution defines the Republic as a democratic rule of law, whose sovereign is the nation. The reason for the existence of all authorities – including the courts – is to serve the citizens. A citizen should be assured that in the event of a violation of their rights, the authorities and institutions established to protect those rights will promptly come to their aid. They must also know that they have real access to legal assistance, a real right to defense, and representation before state authorities.
The construction of citizens' trust in the third power is also essential. A commonly expressed social expectation is that the judicial community should decisively and consistently condemn any, even incidental, unethical actions of its representatives. The positive image of the third power is not built by overly emotional reactions of judges to criticism nor by too hasty, and thus unconvincing, qualifications of critical comments as attacks on the principle of judicial independence. The positive image of the judiciary is also not built by questioning rulings and considering them as opinions or non-existent judgments.
The guarantee of judicial independence is closely linked to the obligation of apoliticality. The Constitution prohibits judges from belonging to a political party and engaging in public activities that cannot be reconciled with the principles of judicial independence and the independence of judges.
Following the doctrine of constitutional law, this prohibition should be understood broadly. A judge should not review other judges, including their independence, nor undermine the effectiveness of another judge's appointment. A judge should also not publicly review the activities of other public authorities or participate as a party in religious, ethical, or ideological debates, especially political ones.
Ladies and Gentlemen!
The administration of justice certainly needs changes – due to new civilizational and technological challenges, as well as due to natural social processes that inevitably give rise to conflicts, doubts, and problems. However, the foundations of the administration of justice must endure – and one of them is undoubtedly the inviolability of judicial appointments.
I regret that there are announcements from government representatives in the media regarding the statutory questioning of the status of judges appointed by the National Council of the Judiciary after 2018. That these judges are stigmatized and divided into groups. That plans are publicly being drawn up to remove them from office or to allow them to hold office on the condition of expressing "active remorse" – that is, applying an institution appropriate to criminal law. This is an unprecedented situation and an extraordinary scandal. Just yesterday, there was an announcement of guidelines for prosecutors regarding proceedings involving judges appointed after 2018.
Such solutions cannot be accepted in a democratic rule of law, as they undermine fundamental constitutional principles, including judicial independence. I can assure you that until the last day of my term as President of the Republic of Poland, I will oppose the introduction of such unconstitutional regulations, using all available, lawful, and constitutional methods.
This, ladies and gentlemen, is my official statement for today for you; a conference speech that – if you will be preparing documentation for this conference – I would very much like to see included.
But I wanted to share with you a few of my personal reflections as the President of the Republic, as a lawyer, as an academic teacher for many years, and as simply a man – Andrzej Duda, a citizen of the Republic of Poland.
So, ladies and gentlemen, I want to say clearly and distinctly: in 2015, presidential elections were held, followed by parliamentary elections. In a democratic state, in a democratic system, based on absolutely clean, democratic principles, electoral decisions were made in accordance with the will of the citizens who exercised their voting rights. The outcome of these elections shaped up as it did. Subsequently, the authority that arose from these elections carried out its tasks, which it considered its own, also implementing a significant part of its actions based on the program it had previously announced and – in my personal conviction – also the expectations of the citizens. Certainly, those among us who voted for those authorities at that time.
And I will say this: it had the right to make changes on democratic principles through the implementation of parliamentary work, which were then subjected – as laws – to the final decision of the President. As you know, I have been the President since 2015. As you also know very well – I signed many laws, but I also questioned many laws. In various ways: some due to constitutional doubts, directing them to the Constitutional Tribunal, others due to general doubts, and then I returned them to the Sejm for reconsideration, that is – in short – I vetoed them, as we commonly call it.
I want to emphasize one thing: over the years, various letters and appeals signed personally by judges have also come to me from the judicial community. I often read with astonishment in these appeals – signed by professional lawyers, top-class professionals, who are undoubtedly judges – statements about the unconstitutionality of provisions that were adopted by the authorities. While no one actually questioned this constitutionality in the manner prescribed by law. No one referred these provisions to the Constitutional Tribunal, which is in the Republic – according to the constitution – the only entity authorized to examine issues of compliance, including compliance with the constitution, and to determine whether a given legal act, normative act is in accordance with that constitution or not. If such statements appear in official statements signed by judges, I must say that it raises my deep astonishment.
And now I will say this: I would like you to know – because not all of you had the opportunity to hear this; it is not usually shown publicly – what I say to young people over the past nine years when I make judicial nominations or when I make assessor nominations. I would simply like to report this to you here, as it outlines, as it were, my way of thinking and viewing the administration of justice, the courts, and the judges, and what, in my personal conviction – as a man and also a citizen, not only a lawyer, former Deputy Minister of Justice, MP, Minister in the President's Chancellery once – are the social expectations regarding the administration of justice and what this administration of justice should actually be. To a large extent, it should be as I just said, because that is the most important thing – here, in an official statement. Simply just. But where does it come from?
Well, these young people look at me, they meet with the President of the Republic in the hall, the President hands them their nominations. I explain to them where it comes from. At the same time, I explain that the constitutional legislator, who once wrote the Constitution of the Republic – the one that binds us today – beautifully captured the role of the President here. Because he captured it through a historical perspective on the role of the monarch in the Republic.
Once, centuries ago, it was the case that the prince or king personally administered justice, traveling from settlement to settlement, from town to town. And simply, captured criminals were brought before him. The ruler would sit and decide. It was his decision, his responsibility, his exclusive right to punish.
Then, as states, duchies, kingdoms grew larger, it became impossible to administer justice across the entire territory subject to the ruler. So what did he do? He began to appoint his representatives, his agents. Over the years, these representatives became increasingly professional. In fact, today, those representatives administering justice are judges – you are them. You are the third power – yes. Equal to the others – yes. With full responsibility. But please note that the constitution states that the President of the Republic of Poland is the highest representative of the Republic of Poland.
Once, Professor Sarnecki, who taught me constitutional law, beautifully wrote in his commentary on the constitutional provisions regulating the systemic role of the President of the Republic of Poland: that
The President is the highest representative of the Republic, which means that by his very person he embodies the Polish state. That wherever he is, it is as if Poland is present, and wherever he is and speaks officially, he speaks on behalf of the Republic.
And now, ladies and gentlemen, please note that you – as courts acting through judges – issue judgments in the name of the Republic of Poland. You represent, in this regard, the justice system of the Republic of Poland. Precisely because you receive this nomination from the President of the Republic, who – as its highest representative – shares with you this right to represent, by granting this nomination. And in fact, it is really only this nomination that matters when it comes to who is a judge and who is not. Because the National Council of the Judiciary does not grant anyone the right to represent the Republic of Poland. This right is granted solely by the President of the Republic of Poland through the exercise of his prerogative, which is judicial nomination. And that is his responsibility.
Therefore, I will confess to you openly that I listen with pity at times to university professors who say that the role of the President in this regard is essentially a technical role. That like a notary – without offending notaries – he simply has to sign and just give. Well, ladies and gentlemen, no. Nothing could be further from the truth.
In fact, from the perspective of citizens and the essence of the system, the President could indicate judges himself on the basis of: this one is suitable, this one is suitable, this one is suitable in my opinion and on my responsibility – as one who has been elected by the nation in general elections, as the only one in the Republic.
This is my responsibility. That is what it is all about.
This is – in my conviction – the deep constitutional sense of the institution of the President in relation to the function of the President, which is to ensure the continuity of state authorities, of which the making of judicial nominations is also an element. No one else can make this nomination. And the nomination made is, in fact – apart from the conditions provided by law that allow for the removal of a judge from office – the only one that gives a judge the right to adjudicate in the name of the Republic of Poland. There is no other, to put it very emphatically.
And now, ladies and gentlemen, what else do I say to these young people? Sometimes serious judges also listen to this, but I consider it a more technical matter, and I speak to them with a certain shyness. But mainly I speak to those young people who most often go to court for the first time as assessors to perform tasks, or as judges to district courts, or sometimes also as judges to higher courts, but for the first time they will actually be resolving people's cases.
Well, ladies and gentlemen, I ask them for a few things. I emphasize this: “Ladies and gentlemen, now that I have handed you these judicial nominations, now that the President can already hand them over, the President can only ask.” He can only ask judges now! He can no longer command anything. He can only ask. Because the President has nothing to command in court or to judges. So he can only ask. And I ask. As a person, as one who has never been a judge.
First of all – I ask that you always be prepared. “Because – I say – I have no doubt that you are super-professional lawyers, that you are excellently prepared in substantive terms – as lawyers – to perform judicial offices.” In fact – of judicial service, of being part of the judicial state, because I emphasize this with all my strength. The title of the conference is “The Work of a Judge,” but for me it is service. A judge performs a service for the state, that is, the Republic in our case, for society, administering justice.
And, ladies and gentlemen,
I say this: “I ask that you always be prepared, that you know the case. So that no one among those present in the courtroom has the impression that you are reading the files only on the spot, in the courtroom.”
Because that is one of the worst things that can happen for the justice system. Because it undermines the opinion about the justice system. A judge must always be prepared.
And here is the second, very important element: “I kindly ask that you treat each case individually. I ask that you always remember that the person whose case it is – because even if an institution stands behind the case, where the parties are institutions in this matter: companies, legal entities, or any others – there is always a person behind that case who often treats this case as their own. They experience it, they prepared it, they are watching what will happen with this case.” So that everyone has the feeling that their case is being considered individually. I say: “This is very difficult.”
I was, ladies and gentlemen, once – as a young man, still as a student – on an internship in a court, in a district court. I saw the enormous number of cases that judges deal with, mostly the same in many cases – seemingly. But each was an individual case.
And I say: “I kindly ask that you always remember that each of these cases is an individual case and that the person who comes and stands before the court, before you, may be in court for the only time in their life, they may never be in court again.”
And after how they are treated, that will be their perception of the justice system. With what impression they will leave this court. How this court worked. Whether this court was prepared or not. How this court treated them.
That is why I say: “I kindly ask that you always treat all participants in the proceedings in such a way that everyone leaves the court with the feeling that their dignity has not been violated in any way.” It does not matter who it is – whether it is a top university professor, whether it is a Nobel laureate, or whether it is an ordinary person with almost no education. It does not matter. One cannot allow a situation in which a citizen leaves the court with the feeling that the court has in any way trampled on their dignity. Even if that person is the worst criminal – they also have the right to maintain their dignity, although it is known that they must be punished if they are indeed the perpetrator and if it is proven to them.
And I tell young judges: “It is not about allowing participants in the proceedings to do whatever they want in court. No. The boundary is very clear. That is why you have procedural regulations and disciplinary penalties, to punish those who behave inappropriately before the court. And I ask you to apply these penalties with all firmness. Please do not hesitate, because it is the court that resolves the case, it is the court that is the justice system.” And a citizen must feel respect for the court. But they must also have the feeling that they have been treated with dignity from the very beginning to the end.
And here is one very delicate element that is related to this – very delicate. I immediately move on to it: so that the justice system truly builds – in my conviction – a good opinion about itself in society and about how justice is administered in the state. Therefore, in fact: whether the state is, in this sense, also a just state, people must understand what the courts say.
That is why I say to the young: “I kindly ask you, you use legal language on a daily basis, that is your everyday language, you studied at law faculties, you went through entire studies, you often come from legal families, you talk to your colleagues, friends, you have undergone training, you have been prepared, you move in your environment, you talk every day in a language that is in fact to a large extent legal, even the language you use in ordinary conversations, you use terms that are not understandable in normal language, very often the terms you use have different meanings in normal language.” This is a fundamental issue.
Of course, I understand that when you deliver the judgment, it must be presented in the language of legal norms and legal language. But where you justify the judgment, where you explain why the court decided this way and not another, which evidence the court believed, why it conducted such and such evidence, what facts the court recognized as actually existing – I kindly ask that you speak in a language that will be understandable to everyone. To every citizen. I ask that you do not use legal language. Because a citizen must leave the court with an understanding of what the court has decided and why it has decided.
And this is also a matter of dignity. Was this person spoken to in such a way that they understood? Or were they spoken to in such a way that they were beyond the barrier? Because you are not prepared, because you are not educated, because you do not know about it. As a result, you do not really know what we have decided in your case. This is also a matter of a fundamental element for me in daily judicial service and in how the justice system should be shaped by the courts and the opinion about it.
And finally, ladies and gentlemen, the last matter, the most difficult one, which we have already touched upon today. Well, I will tell you this – I say to these young people: “Dear ones, I have told you here that the President can only ask you now. Because in fact, in my deep conviction – as a lawyer, as a person with some life experience, but also as a politician for 18 years – politicians cannot command you anything and cannot force you to do anything. You as judges. To anything.”
No mayor, village head, city president, prime minister, or anyone else can force a judge to do anything. If that judge has a bit of backbone, is intelligent, and really thinks about what can be done to them. Nothing can be done to them.
But I will tell you this: “But do you know where the greatest danger of yielding to pressure and influence lies? In completely different places: at home, in the family, in the social circle, but above all in your court. When the president or another high representative comes, from whom you actually depend with your career, and says: ‘You know, buddy, it would be better for you if you took care of this case, and you know how this case should be resolved.’” That is the real danger. Because society does not know about it, it is not visible. It is not disclosed or shown anywhere, and indeed, very often, judicial careers depend on this. And you know well whether someone is polite, humble, and does what they are told or even what is only suggested, because it does not have to be said. They are all very intelligent people. Therefore, it does not need to be said too much. A simple cough and a pointed finger, and they will quickly understand what it is about. And that is the real danger.
And I tell them:
“Either you will have, dear ones, a backbone and you will not bend even before such pressure – domestic, social, professional – and then you will be true judges, truly of flesh and blood, who will shape the justice system as it should function in a lawful, democratic state. Or you are simply finished as judges.
And anyone who has doubts about themselves does not qualify to be a judge. Let us be perfectly clear: they do not qualify to be a judge. Please choose another legal profession. Please change, there are other possibilities. It is not necessary to be a judge.” This is the fundamental source of pressure.
And indeed, if one seeks to eliminate the possibility of such pressure, the possible elimination of the dependence of a career on internal decisions within the corporate structure, that is the best way to actually free judges. So that even those a little weaker can maintain independence. And in most cases – as you are here in this room – being judges, you know this well, especially those more experienced who have adjudicated in courts in the 90s and are adjudicating today. You know this well. This is the biggest problem. But I also draw their attention to one more thing. Namely: “I kindly ask that you pay attention to whom you associate with” – then there is a murmur in the room.
Once I heard from my friends who are judges: “Andrzej, what you are telling is – you know – completely crazy, it is unrealistic.” I say: “Listen, I know. I know that we all know each other. I know that we all studied together. I, Andrzej Duda, your colleague, taught some of you later at the university, when someone’s studies were slightly delayed. Some of you are judges, some are lawyers, prosecutors, notaries, bailiffs. But I kindly ask that you be careful.” I also know that this is probably a gross injustice in 99 cases out of 100, that people say: “Well, this judge parties with those lawyers. This judge parties with those prosecutors. Then, when they stand in the courtroom, you know – one hand washes the other.” You know that people say this. Well, people just say that.
I say: “And that is the problem. Because, of course, people – I say – in 99 cases out of 100 are wrong, because it does not influence. But it is a problem for the justice system, for building an opinion about the justice system. And consequently – for building a lawful state as well. So I kindly ask that you pay attention to this – I say. – I simply ask that you pay attention to this. Just try to avoid it. I know it is difficult, but, dear ones, not everyone has to be a judge. Not everyone has to be a judge.” It is not a problem for a lawyer that he meets with a judge. It is not a problem for a legal advisor, bailiff, or notary that he meets with a judge or prosecutor. It is a problem for the judge and prosecutor. These are exceptional professions – associated with immunity, with a state of rest.
I say: "Ladies and gentlemen, the salary of the judges of the Supreme Court is higher than the salary of the President of the Republic of Poland. The salary – not the pension of the President of the Republic of Poland. It is twice as high than the pension. Twice!".
Does the Polish state not appreciate judges? Really? Who in Poland has such a salary after finishing their professional work? This is exceptional treatment. There are also exceptional requirements. It is not just that there are rights and privileges. There are also duties.
And in my personal conviction, it is part of the duties to be careful so that, ladies and gentlemen, there are no conversations like those that appeared on the internet, recorded here – including with the participation of one of the judges of the Supreme Court. And that they do not scandalize and outrage people, and do not shatter the opinion about the justice system in Poland. And about judges.
And the second thing, ladies and gentlemen – even worse. I tell them: "Dear ones, you must be careful where you go." Because there is really no worse situation than when photos appear of a judge having fun at an event with people who are accused of very serious crimes – gangsters, various kinds of economic criminals. And – unfortunately – such things happen. I must tell you with regret that I have seen such photographs myself at one time. It does not build a good opinion. It is simply the case that judges are held to special requirements. It is not just a sphere of privileges. It is also a sphere of duties.
And here is a particular matter, because you should enforce these duties. It is not the President who can enforce these duties. I can only say, ask. The next President will come, and I hope he will do the same. But you can only enforce it – internally – within your own environment, which must take this matter seriously. There is no other way. And I am asking you for this, in fact, at the end of my presidential term. Because in ten months I will leave office, and this may be my last opportunity to speak to the judges of the Supreme Court and to the most important representatives of the justice system in Poland.
It is fundamentally important that disciplinary justice is indeed disciplinary justice, and not a joke in the perception of the majority of society – a group that justifies everything. Legal sophistry, simply, interpretation – and great. We are able to clean up anyone, say: "Well, no, since he does not admit it, nothing can be done. Well, after all, he cannot admit it, because if he did, he would acknowledge it, right? He cannot resign from office, no, absolutely not. Because that would mean he admits it. It does not matter to us that we have among us a person whom we know should never have been a judge." This also demoralizes people. And I want you to know this from me as a normal person – as I say: I have never been a judge.
And finally, the last thing I say to these young people as the first. "Ladies and gentlemen, please do not laugh – I say – please, that you observe the law." They smile. I say: "Ladies and gentlemen, yes, please, that you observe the law. That you do not cross outside the pedestrian crossing, if there is such an opportunity. That it is not the case that a judge comes out of a store...". He is also an ordinary person; yes, he has a family, a home, neighbors, parents, he picks up children from kindergarten, from school, goes shopping. The only problem is that usually everyone knows he is a judge, especially in smaller urban centers, in neighborhoods, within those few or several streets. Many people in the city know perfectly well that this is a judge. They do not bow, because they think he does not recognize them, does not know them. But they know that this is a judge. And they watch.
We cross the street 20 meters to the pedestrian crossing without looking at anything. We park the car in a place where it is prohibited. We exceed the speed limit and show the police officers our judicial ID. Maybe they will not want to write all those papers – usually that is the case; they wave their hand and let us go. Only then that police officer returns to the station and says: "Again, you know, I stopped that judge of ours, you know which one. This time he exceeded the limit by 20. This time he was overtaking on a double line." The police officers smile – okay, a minor matter. But in the subconscious it remains: even a judge does not observe the law. And then when it comes to adjudicating, there stands a person who has committed some offense or crime, looks, thinks to himself: "Well, he commits such offenses – because let’s say the case of the offense goes to court, right?, because he disagreed with the ticket – he commits such offenses, and now he will adjudicate over me."
Does this build, ladies and gentlemen, an opinion about the justice system? Yes, these are special requirements placed on judges. Yes, I agree, yes – it is difficult, burdensome; yes – in many cases, especially when sometimes there are various situations where the regulations seem unrealistic. But they are. And simply the justice system, the people of the justice system should observe the law. They should live lawfully. They should live lawfully.
And finally, the last thing, ladies and gentlemen, which has already been mentioned in my speech. Politics. So I will tell you briefly: I do not have the right to know as a citizen Andrzej Duda what the political views of a judge are. I do not have the right to know this. I do not have the right to know whether a judge is for abortion or against abortion, which party he supports – I do not have the right to know this. Whether he is for religion in school or against religion in school – I do not have the right to know this. Whether he likes this politician or that politician; whether he considers this politician to be good, proper, patriotic, or that one – I do not have the right to know this. Because I should not find myself in a situation, and the Polish state cannot allow me to find myself in a situation, where I stand before a court and I am petrified. Because the court is a judge who has repeatedly spoken critically about the views that I profess and which I, for example, defend – and I know he is radical in this regard. And he did not recuse himself. I do not have the right to know this.
Of course, each of you has your views and each of you has full civil rights to express those political views at the ballot box. You are also those citizens who have full rights to co-decide on shaping the authorities of the Republic, and in fact on shaping the Republic. But that is where a judge should express his views, beliefs, and there he should fight for them, and not on television, not in the courtroom, not in newspapers, and not by attending various political demonstrations or writing various political appeals – purely political appeals.
Because the appeal I told you about, in which judges write that something is unconstitutional regarding the legal solutions in force in the Republic, but none of them has challenged it or called for it to be challenged, and there are such possibilities – also in your environment – this is a purely political appeal. It has nothing to do with the legal dimension. If someone wants to play politics – I invite them.
Ladies and gentlemen, there are elections, political parties, one can run, but one must take off the judicial chain, the gown, resign from office, and not look at citizens ex cathedra, but go down to them and submit to their judgment. And then one can engage in politics with full responsibility, also knowing that citizens will tell you: "No, dear." "Mr. President Andrzej Duda, you will not be President a second time, because I do not like you and I believe that you do not act as you should act in my personal conviction, I will not vote for you." And if President Andrzej Duda, running again, did not receive more than 50 percent of valid votes, he would not be President for a second term. What would that mean? One could say: "He was punished by his fellow citizens, voters for not acting as they believed he should act." A judge cannot be punished like that, because a judge is punished by his environment. Citizens cannot punish a judge.
So I would strongly ask – because only the President can ask judges – that the judicial environment does not accept that there are judges who play politics. If they want to engage in politics, we warmly invite them to politics. They are very intelligent people with great knowledge, they will be very useful in many areas of the Polish political scene, in legislative processes, in working on various solutions, they are often extremely eloquent. But please engage in that where it belongs, namely in politics – on the principles of political struggle and on the principles of submitting to the democratic decision of voters.
And as I said at the end of my speech: ladies and gentlemen, I have ten months left, and I assure you that I will defend the judges I appointed to the end. To the end. I will not give up even one. Not even half.
And I will not allow it to be said that they are any different judges than those who adjudicated during the PRL – with all due respect – and then continued to adjudicate. Especially those who belonged to the PZPR, submitted to the leading role of the party, and in the statute of that party it was written that they execute party orders. I will not allow those judges whom I appointed to be treated even slightly worse than those. And especially it makes me uncomfortable when I hear that it is precisely such people who speak about them. Because they are – in my conviction – absolutely honest people who want to administer justice in Poland with the best intentions.
I have looked at each of them.
And – as you know – I have given quite a few refusals of judicial nominations. Precisely because I consider each candidacy. And precisely because I believe that I am responsible – or co-responsible – for shaping the justice system in Poland through this decision.
President Lech Kaczyński taught me this once. And I believe he was one hundred percent right. One hundred percent. This is the responsibility of the President. And that is why I will defend them to the very end. Of course, having the constitutional tools at my disposal as the President of the Republic. And then I will defend them as one who is still a politician and can speak out. Because – as you know perfectly well – there is literally an attempt to carry out a coup against the justice system at this moment and, in fact, to disrupt many life matters of citizens. This is complete irresponsibility due to some ambitions of a certain influential group primarily – you know which one.
Thank you very much.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Wielce Szanowna Pani Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego! Szanowna Pani Prezes Trybunału Konstytucyjnego! Szanowni Państwo Przewodniczący Państwowej Komisji Wyborczej! Krajowej Rady Sądownictwa! Szanowni Państwo Prezesi Sądu Najwyższego! Wielce Czcigodni nasi Goście, włoscy Przyjaciele! Panie i Panowie Sędziowie! Panie i Panowie Profesorowie! Wszyscy dostojni przybyli Goście! Wszyscy Szanowni Państwo!
Dziękuję Pani Pierwszej Prezes za zorganizowanie dzisiejszej konferencji poświęconej wyzwaniom, jakie niesie ze sobą pełnienie służby sędziowskiej wielu jego wymiarach, a także za zaproszenie na tę konferencję.
Pani Prezes Małgorzata Manowska mówiła o niezłomności i przyzwoitości. To ważne cechy w ogóle, ale szczególnie istotne jeśli chodzi o wymogi wobec sędziów. Nie od każdego los wymaga, aby udowodnił, że jest niezłomny. Inaczej jest z przyzwoitością, która ma wymiar bardziej uniwersalny. Co to oznacza być przyzwoitym człowiekiem, przedstawicielem władzy, przyzwoitym sędzią? To w pierwszym rzędzie działanie zgodne z prawem i regułami etycznymi.
Sędziowie, jak wiemy, podlegają wyłącznie Konstytucji i ustawom. Obejmując urząd, sędzia uroczyście ślubuje służyć wiernie Rzeczypospolitej Polskiej, stać na straży prawa, obowiązki sędziego wypełniać sumiennie, sprawiedliwość wymierzać zgodnie z przepisami prawa, bezstronnie i według swego sumienia, dochować tajemnicy państwowej i służbowej, a w postępowaniu kierować się zasadami godności i uczciwości.
Wszyscy Państwo sędziowie znakomicie pamiętacie to ślubowanie, gdzie mowa jest o wymierzaniu sprawiedliwości. To kategoria filozoficzna, która ma także wymiar normatywny, ponieważ wydanie orzeczenia sprawiedliwego obowiązkiem sądu jest. Mówiąc najprościej, bez sprawiedliwości nie może być mowy o wymiarze sprawiedliwości.
Ideą sprawiedliwości przeniknięta jest cała Konstytucja RP – poczynając od preambuły, poprzez przepisy o prawach i wolnościach obywatelskich, a skończywszy na ustrojowej organizacji sądów. W preambule sprawiedliwość została wymieniona pośród naczelnych wartości uniwersalnych, takich jak prawda, piękno i dobro. Ustawa zasadnicza została uchwalona „jako prawa podstawowe dla państwa oparte na poszanowaniu wolności i sprawiedliwości, współdziałaniu władz, dialogu społecznym oraz na zasadzie pomocniczości umacniającej uprawnienia obywateli i ich wspólnot”. Dwukrotne odwołanie się w Konstytucji do idei sprawiedliwości nadaje jej najwyższe znaczenie. Według najwyższego rangą aktu prawnego sprawiedliwość ma być fundamentem wszelkich praw naszego państwa.
W rozdziale normującym prawa, wolności i obowiązki człowieka oraz obywatela ustawodawca również odwołał się do sprawiedliwości. Artykuł 45 Konstytucji wyraża publiczne prawo podmiotowe każdego człowieka do rzetelnego procesu. Zgodnie z art. 45 ust. 1 Konstytucji, każdy ma prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia jego sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy bezstronny i niezawisły sąd.
Związanie sędziego prawem oznacza, że sędzia ma obowiązek wydać rozstrzygnięcie zgodne z przepisami prawa. Konstytucja RP wyraża zasadę legalności, stanowiąc w artykule 7, że wszystkie organy władzy publicznej mają obowiązek działania na podstawie i w granicach prawa. Z zasady legalności wynika nakaz posiadania przez organy państwa właściwej podstawy prawnej – to jest podstawy ustawowej – do podejmowania działań prawnych. Organ państwa może działać tylko wówczas, krótko mówiąc, gdy ustawa mu to nakazuje lub mu na to zezwala w określony sposób.
Konstytucyjna zasada podziału i równowagi władz oznacza, że każda z nich ma legitymację do samodzielnego sprawowania powierzonych jej funkcji. Siłę tzw. trzeciej władzy w państwie demokratycznym wyznacza niezależność sądów i niezawisłość sędziów. Jako wartości konstytucyjne zobowiązują one wszelkie podmioty władzy w państwie do zagwarantowania warunków ich wprowadzania w życie oraz do poszanowania wynikających z nich atrybutów władzy sędziowskiej. Niezależność sądów i niezawisłość sędziów to nie tylko przywileje. To także, a może nawet przede wszystkim, zwiększona odpowiedzialność za podejmowane decyzje.
Sądy, podobnie jak pozostałe organy władzy publicznej, są adresatami nakazu praworządności. Praworządność w wymiarze sprawiedliwości realizuje się przez zgodność orzeczeń oraz czynności sądu i innych organów z obowiązującym prawem. Podstawową gwarancją legalności orzeczeń jest zasada związania sędziego prawem, wyrażona w art. 178 ust. 1 Konstytucji. Przepis ten stanowi, że sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom.
Dlatego ani władza wykonawcza, ani władza ustawodawcza, ale i sędziowie w ramach wykonywania władzy sądowniczej nie powinni podważać ważności i skuteczności powołania innego sędziego czy apriorycznie kwestionować niezawisłości innego sędziego – opierając się jedynie na wątłych argumentach z zupełnie innego porządku, jakim są bieżące spory polityczne.
Wymiar sprawiedliwości to filar demokratycznego państwa prawa służący ochronie praw i wolności jednostki. Kwestionowanie statusu sędziów – także przez innych sędziów – jest kwestionowaniem fundamentów wymiaru sprawiedliwości i godzi w bezpieczeństwo prawne obywateli.
Konstytucja określa Rzeczpospolitą jako demokratyczne państwo prawne, którego suwerenem jest naród. Racją istnienia wszelkich władz – w tym sądów – jest służba obywatelom. Obywatel powinien mieć pewność, że w wypadku naruszenia jego praw niezwłocznie przyjdą mu z pomocą organy i instytucje powołane do ochrony tychże praw. Musi też wiedzieć, że ma rzeczywisty dostęp do pomocy prawnej, realne prawo do obrony oraz do reprezentacji przed organami państwa.
Istotna jest również budowa zaufania obywateli do trzeciej władzy. Powszechnie wyrażanym społecznym oczekiwaniem jest, aby środowisko sędziowskie zdecydowanie i konsekwentnie potępiało wszelkie, choćby incydentalne, nieetyczne działania swoich przedstawicieli. Pozytywnego wizerunku trzeciej władzy nie buduje też nazbyt emocjonalna reakcja sędziów na krytykę ani też zbyt pochopne, a przez to nieprzekonujące kwalifikowanie krytycznych komentarzy jako ataków na zasadę niezależności sądów. Pozytywnego wizerunku władzy sądowniczej nie buduje również kwestionowanie orzeczeń i uznawanie ich za opinie czy judykaty nieistniejące.
Z gwarancją niezawisłości sędziowskiej wiąże się ściśle nakaz apolityczności. Konstytucja zakazuje sędziom przynależności do partii politycznej oraz prowadzenia działalności publicznej, której nie można pogodzić z zasadami niezależności sądów i niezawisłości sędziów.
W ślad za doktryną prawa konstytucyjnego zakaz ten należy rozumieć rozszerzająco. Sędzia nie powinien recenzować innych sędziów, w tym ich cech niezależności, ani podważać skuteczności powołania innego sędziego. Sędzia nie powinien również publicznie recenzować działalności innych organów władzy publicznej oraz występować jako strona debaty religijnej, etycznej czy światopoglądowej, a w szczególności politycznej.
Szanowni Państwo!
Wymiar sprawiedliwości oczywiście potrzebuje zmian – ze względu na nowe wyzwania cywilizacyjne i technologiczne, z uwagi na naturalne procesy społeczne, które nieuchronnie rodzą konflikty, wątpliwości, problemy. Jednak fundamenty wymiaru sprawiedliwości muszą trwać – a jednym z nich jest bez wątpienia nienaruszalność powołań sędziowskich.
Ubolewam, że w mediach pojawiają się zapowiedzi przedstawicieli rządu dotyczące ustawowego zakwestionowania statusu sędziów powołanych przez Krajową Radę Sądownictwa po roku 2018. Że sędziowie ci są stygmatyzowani i dzieleni na grupy. Że publicznie snuje się plany usunięcia ich z urzędu lub dopuszczania do pełnienia urzędu pod warunkiem wyrażenia „czynnego żalu” – czyli zastosowania instytucji właściwej prawu karnemu. To sytuacja bez precedensu i niebywały skandal. Jeszcze wczoraj pojawiła się zapowiedź wydania wytycznych dla prokuratorów w sprawie postępowania w sprawach z udziałem sędziów powołanych po roku 2018.
Na takie rozwiązania w demokratycznym państwie prawa nie może być zgody, gdyż godzą one w fundamentalne zasady konstytucyjne, w tym niezawisłość sędziowską. Mogę Państwa zapewnić, że do ostatniego dnia sprawowania urzędu Prezydenta RP będę się sprzeciwiał wprowadzaniu tego typu niekonstytucyjnych uregulowań, wykorzystując do tego wszelkie dostępne, zgodne z prawem i Konstytucją metody.
To, proszę Państwa, jest moje oficjalne wystąpienie na dzisiaj dla Państwa; wystąpienie konferencyjne, które – jeżeli będziecie Państwo sporządzali dokumentację tej konferencji – bardzo bym prosił, żeby się w niej znalazło.
Ale chciałem się podzielić z Państwem jeszcze kilkoma moimi osobistymi refleksjami jako Prezydent Rzeczypospolitej, jako prawnik, jako nauczyciel akademicki przez lata i jako po prostu człowiek – Andrzej Duda, obywatel Rzeczypospolitej Polskiej.
Otóż, proszę Państwa, chcę powiedzieć jasno i wyraźnie: w 2015 roku przeprowadzone zostały wybory prezydenckie, a następnie wybory parlamentarne. W demokratycznym państwie, w demokratycznym ustroju, na absolutnie czystych, demokratycznych zasadach doszło do rozstrzygnięć wyborczych zgodnie z wolą obywateli, którzy skorzystali ze swojego prawa wyborczego. Wynik tych wyborów ukształtował się tak, a nie inaczej. Następnie władza, która powstała w wyniku tych wyborów, realizowała swoje zadania, które uważała za własne, realizując również w znakomitej części swoich działań program, który wcześniej zapowiadała i – w moim przeświadczeniu osobistym – również i oczekiwania obywateli. Z całą pewnością tych spośród nas, którzy wtedy oddali na tamte władze głos.
I powiem w ten sposób: miała prawo dokonywać zmian na demokratycznych zasadach poprzez realizację prac parlamentarnych, które potem zostawały poddane – jako ustawy – ostatecznej decyzji Prezydenta. Jak Państwo wiecie, Prezydentem od 2015 roku byłem ja. Jak znakomicie Państwo również wiecie – bardzo wiele ustaw podpisałem, ale bardzo wiele ustaw również zakwestionowałem. Na różne sposoby: jedne z uwagi na wątpliwości konstytucyjne, kierując je do Trybunału Konstytucyjnego, inne z uwagi na ogólne wątpliwości, a wówczas zwróciłem je Sejmowi do ponownego rozpatrzenia, czyli – krótko mówiąc – zawetowałem, jak to popularnie nazywamy.
Chcę podkreślić jedno: przez te lata ze środowiska sędziowskiego przychodziły także do mnie rozmaite pisma, apele podpisywane osobiście przez sędziów. Bardzo często ze zdumieniem czytałem w tych apelach – podpisanych przez zawodowych prawników, profesjonalistów najwyższej klasy, jakimi bez wątpienia są sędziowie – stwierdzenia o niekonstytucyjności przepisów, które zostały przyjęte przez władze. Podczas gdy nikt tej konstytucyjności w istocie w przewidziany prawem sposób nie zakwestionował. Nikt nie skierował tych przepisów do zbadania przez Trybunał Konstytucyjny, który jest w Rzeczypospolitej – zgodnie z konstytucją – jedynym podmiotem umocowanym do badania kwestii zgodności, również zgodności z konstytucją, i stwierdzania, czy określony akt prawny, akt normatywny jest z tą konstytucją zgodny, czy nie. Jeżeli takie stwierdzenia znajdują się w oficjalnych wypowiedziach podpisanych przez sędziów, muszę powiedzieć, że budzi to moje głębokie zdumienie.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
I teraz powiem Państwu tak: chciałbym, żebyście Państwo wiedzieli – bo nie wszyscy z Państwa mieli sposobność to słyszeć; to nie jest z reguły pokazywane publicznie – co ja mówię do ludzi młodych przez ostatnie dziewięć lat, kiedy dokonuję nominacji sędziowskich czy kiedy dokonuję nominacji asesorskich. Chciałbym to Państwu po prostu sprawozdać tutaj, bo to wyznacza, jak gdyby pokazuje sposób mojego myślenia i patrzenia na wymiar sprawiedliwości, na sądy i na sędziów, i na to, jakie w moim osobistym przekonaniu – jako człowieka i także obywatela, nie tylko prawnika, byłego Wiceministra Sprawiedliwości, Posła, Ministra w Kancelarii Prezydenta kiedyś – są oczekiwania społeczne, jeżeli chodzi o wymiar sprawiedliwości i jaki w istocie ten wymiar sprawiedliwości powinien być. W ogromnym stopniu taki, jak właśnie powiedziałem, bo to jest najważniejsze – tutaj, w oficjalnym wystąpieniu. Po prostu sprawiedliwy. Ale skąd on się bierze?
Otóż patrzą na mnie ci młodzi ludzie, spotykają się z Prezydentem Rzeczypospolitej na sali, Prezydent wręcza im nominacje. Ja im tłumaczę, skąd to się bierze. Wyjaśniając zarazem, że ustrojodawca, który kiedyś napisał konstytucję Rzeczypospolitej – tę, która dzisiaj nas wiąże – w bardzo piękny sposób ujął tutaj rolę Prezydenta. Bo ujął ją poprzez historyczne spojrzenie na rolę monarchy w Rzeczypospolitej.
Kiedyś, przed wiekami, było tak, że książę czy król sam sprawował roki, osobiście, jeżdżąc od osady do osady, od grodu do grodu. I po prostu wyprowadzano mu schwytanych przestępców. Władca siadał i rozsądzał. To była jego decyzja, jego odpowiedzialność, jego wyłączne prawo do tego, by karać.
Potem, kiedy państwa, księstwa, królestwa stawały się coraz większe, było to niemożliwe, aby dać radę sprawować roki, czyli wymiar sprawiedliwości, na obszarze całego terytorium podległego władcy. Wtedy co robił? Zaczął powoływać swoich pełnomocników, swoich przedstawicieli. Z biegiem lat ci przedstawiciele stawali się coraz bardziej profesjonalni. W istocie dzisiaj tymi właśnie przedstawicielami sprawującymi wymiar sprawiedliwości są sędziowie – Państwo nimi jesteście. Jesteście trzecią władzą – tak. Równą pozostałym – tak. Z całą odpowiedzialnością. Ale proszę zwrócić uwagę, że w konstytucji jest napisane, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej.
Kiedyś Pan Prof. Sarnecki, który uczył jeszcze mnie prawa konstytucyjnego, pięknie napisał w swoim komentarzu do konstytucyjnych przepisów regulujących ustrojową rolę Prezydenta Rzeczypospolitej: że
Prezydent jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej, a to oznacza, że samą swoją osobą uosabia państwo polskie. Że wszędzie, gdzie jest po prostu, to tak, jakby Polska była obecna, i wszędzie, gdzie jest i mówi oficjalnie, mówi zarazem w imieniu Rzeczypospolitej.
I teraz, proszę Państwa, zwróćcie uwagę, że Państwo – jako sądy działające poprzez sędziów – wydajecie wyroki w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Reprezentujecie w tym zakresie wymiaru sprawiedliwości Rzeczpospolitą Polską. Właśnie dlatego, że otrzymujecie tę nominację od Prezydenta Rzeczypospolitej, który – jako najwyższy jej przedstawiciel – dzieli się z Państwem tym prawem reprezentowania, dając tę nominację. I to w istocie tak naprawdę tylko ona ma znaczenie, jeżeli chodzi o to, kto jest sędzią, a kto nie. Bo Krajowa Rada Sądownictwa nikomu nie daje prawa do reprezentowania Rzeczypospolitej Polskiej. To prawo daje wyłącznie Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej poprzez realizację swojej prerogatywy, jaką jest nominacja sędziowska. I to jest jego odpowiedzialność.
Dlatego przyznam się Państwu otwarcie, że z politowaniem słucham nieraz profesorów uniwersyteckich, którzy mówią, że rola Prezydenta w tym zakresie jest w zasadzie rolą techniczną. Że jak notariusz – nie obrażając notariuszy – ma po prostu podpisywać i tylko dawać. Otóż, proszę Państwa, nie. Nic bardziej mylnego.
W istocie z punktu widzenia tak naprawdę obywateli i istoty ustroju Prezydent mógłby sam wskazywać sędziów na zasadzie: ten się nadaje, ten się nadaje, ten się nadaje moim zdaniem i na moją odpowiedzialność – jako tego, który został wybrany przez naród w wyborach powszechnych, jako jedyny w Rzeczypospolitej.
To jest moja odpowiedzialność. Na tym właśnie to polega.
Taki jest – w moim przeświadczeniu – głęboki sens ustrojowy instytucji Prezydenta w przełożeniu na funkcję Prezydenta, jaką jest dbanie o ciągłość władz państwowych, której elementem jest także dokonywanie nominacji sędziowskich. Nikt inny tej nominacji dokonać nie może. A nominacja dokonana jest w istocie – poza ustawowo przewidzianymi warunkami umożliwiającymi usunięcie sędziego z urzędu – jedyną, która daje sędziemu prawo orzekania w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej. Żadnej innej nie ma, mówiąc bardzo dobitnie.
I teraz, proszę Państwa, co ja jeszcze mówię do tych młodych ludzi? Czasem poważni sędziowie też tego słuchają, ale uważam to za kwestię bardziej techniczną, trochę z pewną nieśmiałością im w ogóle te rzeczy mówię. Ale głównie mówię do tych młodych, którzy najczęściej idą pierwszy raz do sądu jako asesorzy po to, żeby wykonywać zadania, czy jako sędziowie do sądów rejonowych, czy czasem też jako sędziowie do sądów wyższych instancji, ale pierwszy raz w istocie będą rozstrzygali sprawy ludzi.
Otóż, proszę Państwa, proszę ich o kilka rzeczy. Podkreślam to: „Proszę Państwa, teraz, kiedy wręczyłem Państwu te nominacje sędziowskie, teraz, kiedy Prezydent już je może wręczyć, Prezydent już może tylko prosić”. Już może tylko prosić sędziów! Już nic nie może kazać. Już może tylko prosić. Bo Prezydent nie ma nic do rozkazywania w sądzie ani sędziom. Więc może tylko prosić. I ja proszę. Jako człowiek, jako ten, który nigdy sędzią nie był.
Po pierwsze – proszę, żeby zawsze byli przygotowani. „Bo – mówię – nie mam żadnych wątpliwości, że Państwo jesteście superprofesjonalnymi prawnikami, że jesteście świetnie przygotowani w sensie merytorycznym – jako prawnicy – do wykonywania urzędów sędziowskich”. W istocie – służby sędziowskiej, bycia częścią stanu sędziowskiego, bo to z całą mocą podkreślam. Tytuł konferencji jest „Praca sędziego”, ale dla mnie to służba. Sędzia wykonuje służbę na rzecz państwa, czyli Rzeczypospolitej u nas, na rzecz społeczeństwa, sprawując wymiar sprawiedliwości.
I, proszę Państwa,
mówię tak: „Proszę, żebyście Państwo zawsze byli przygotowani, żebyście znali sprawę. Żeby nikt nie miał wrażenia spośród obecnych na sali uczestników postępowania, że Państwo czytacie te akta dopiero na miejscu, na sali rozpraw”.
Bo to jest jedna z najgorszych rzeczy, jakie mogą się stać, dla wymiaru sprawiedliwości. Bo to podkopuje opinię o wymiarze sprawiedliwości. Sędzia ma być zawsze przygotowany.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
I tu drugi, bardzo ważny element: „Bardzo proszę, żebyście Państwo każdą sprawę traktowali indywidualnie. Proszę, żebyście zawsze pamiętali, że ten człowiek, którego to jest sprawa – bo nawet w istocie, jeżeli za sprawą stoi instytucja, gdzie stronami są instytucje w tej sprawie: spółki, osoby prawne czy jakiekolwiek inne – to za tą sprawą w istocie tam, w głębi, zawsze jest jakiś człowiek, który traktuje bardzo często tę sprawę jako własną. Przeżywa ją, przygotował ją, przygląda się temu, co się z tą sprawą będzie działo”. Żeby każdy miał poczucie, że rozpatrywano jego sprawę indywidualną. Mówię: „To bardzo trudne”.
Byłem, proszę Państwa, kiedyś – jako młody człowiek, jeszcze jako student – na praktykach w sądzie, w sądzie rejonowym. Widziałem ten ogrom spraw, którymi zajmują się sędziowie, w większości takich samych w wielu przypadkach – pozornie. Ale każda była sprawą indywidualną.
I mówię: „Bardzo proszę, żebyście zawsze o tym pamiętali, że każda z tych spraw jest sprawą indywidualną i że człowiek, który przychodzi i staje przed sądem, przed Wami, być może jest w sądzie jedyny raz w życiu, być może już nigdy w sądzie nie będzie”.
I po tym, jak zostanie potraktowany, takie będzie jego pojęcie o wymiarze sprawiedliwości. Z jakim odbiorem wyjdzie z tego sądu. Jak ten sąd pracował. Czy ten sąd był przygotowany, czy nie. Jak ten sąd go potraktował.
Dlatego mówię: „Bardzo proszę, żebyście Państwo zawsze traktowali wszystkich uczestników postępowania tak, żeby każdy wychodził z sądu z poczuciem, że jego godność nie została w żaden sposób naruszona”. Nieważne, kto to jest – czy to jest profesor uniwersytecki najwyższej klasy, czy to jest noblista, czy to jest zwykły człowiek niemający prawie żadnego wykształcenia. Nie ma żadnego znaczenia. Nie można dopuścić do sytuacji, w której obywatel wychodzi z sądu z poczuciem, że sąd w jakikolwiek sposób podeptał jego godność. Nawet jeżeli tym kimś jest najgorszy przestępca – on też ma prawo do zachowania swojej godności, choć wiadomo, że trzeba go ukarać, jeżeli rzeczywiście jest sprawcą i jeżeli zostanie mu to udowodnione.
I mówię młodym sędziom: „To nie chodzi o to, żebyście Państwo pozwalali, żeby uczestnicy postępowania robili w sądzie, co chcą. Nie. Granica jest bardzo wyraźna. Po to macie Państwo przepisy porządkowe i kary porządkowe, żeby tych, którzy zachowują się przed sądem w sposób, w jaki zachowywać się nie powinni, ukarać. I proszę te kary stosować z całą stanowczością. Proszę się nie wahać, bo to sąd rozstrzyga sprawę, to sąd jest wymiarem sprawiedliwości”. I obywatel ma czuć respekt wobec sądu. Ale ma zarazem mieć poczucie, że został w sposób godny potraktowany od samego początku do końca.
I tu jeden bardzo delikatny element, który się z tym wiąże – bardzo delikatny. Od razu do tego przechodzę: żeby wymiar sprawiedliwości rzeczywiście budował – w moim przekonaniu – w społeczeństwie dobrą opinię o sobie i o tym, w jaki sposób sprawiedliwość jest wymierzana w państwie. A zatem w istocie: czy państwo jest w tym znaczeniu także państwem sprawiedliwym, to ludzie muszą rozumieć, co mówią sądy.
Dlatego mówię do młodych: „Bardzo Państwa proszę, posługujecie się na co dzień Państwo językiem prawniczym, to jest Wasz język codzienny, studiowaliście na wydziałach prawa, odbyliście całe studia, bardzo często pochodzicie z domów prawniczych, rozmawiacie ze swoimi kolegami, przyjaciółmi, odbyliście Państwo aplikację, byliście cały czas szkoleni, przygotowywani, obracacie się w swoim środowisku, na co dzień rozmawiacie w języku, który jest językiem w istocie w ogromnym stopniu prawniczym, nawet ten język, którym się posługujecie w zwykłych rozmowach, używacie wyrazów, które nie są w normalnym języku zrozumiałe, bardzo często wyrazy, których używacie, w normalnym języku mają inne znaczenie”. Jest sprawa fundamentalna.
Oczywiście rozumiem, że kiedy wygłaszacie Państwo sentencję orzeczenia, ona musi być podana w języku norm prawnych i prawniczym. Ale tam, gdzie Państwo uzasadniacie orzeczenie, gdzie Państwo wyjaśniacie, dlaczego sąd tak, a nie inaczej rozstrzyga, którym dowodom sąd dał wiarę, dlaczego takie, a nie inne dowody przeprowadził, jakie fakty sąd uznał za rzeczywiście istniejące – bardzo proszę, żebyście Państwo mówili to językiem takim, który będzie zrozumiały dla każdego. Dla każdego obywatela. Proszę, żebyście Państwo nie używali języka prawniczego. Bo obywatel ma wyjść z sądu ze zrozumieniem tego, co sąd rozstrzygnął i dlaczego rozstrzygnął.
I to jest także kwestia tej godności. Czy mówiono do tego człowieka w taki sposób, że on to zrozumiał? Czy też mówiono do niego w taki sposób, że on był poza barierą? Bo nie jesteś przygotowany, bo nie jesteś wykształcony, bo się na tym nie znasz. W związku z czym tak naprawdę nie wiesz, co rozstrzygnęliśmy w twojej sprawie. To także jest kwestia elementarnego dla mnie elementu w codziennej służbie sędziowskiej i w tym, jak powinien być przez sądy kształtowany wymiar sprawiedliwości i opinia o nim.
I wreszcie, proszę Państwa, sprawa ostatnia, najtrudniejsza, której tutaj już dotykaliśmy dzisiaj. Otóż powiem Państwu tak – ja tym młodym ludziom mówię w ten sposób: „Kochani, ja Wam powiedziałem tutaj, że Prezydent już może Was tylko prosić. Bo w istocie, w moim głębokim przekonaniu – jako prawnika, jako człowieka z jakimś tam doświadczeniem życiowym, ale także jako polityka od 18 lat – politycy nic Wam nie mogą kazać i do niczego nie mogą Was zmusić. Was jako sędziów. Do niczego”.
Żaden burmistrz, wójt, prezydent miasta, premier czy inny nie zmusi sędziego do niczego. Jeżeli ten sędzia ma odrobinę kręgosłupa, jest inteligentny i się w gruncie rzeczy zastanowi nad tym, co można mu zrobić. Nic mu nie można zrobić.
Ale powiem Wam tak: „Ale wiecie, gdzie jest największe niebezpieczeństwo ulegania naciskom i wpływom? W zupełnie innych miejscach: w domu, w rodzinie, w kręgu towarzyskim, ale przede wszystkim u Was w sądzie. Kiedy przyjdzie prezes albo inny wysoki przedstawiciel, od którego w istocie zależycie ze swoją karierą i powie: »Wiecie, kolego, byłoby dla Was lepiej, gdybyście się tą sprawą zajęli, i wiecie, jak trzeba tę sprawę rozstrzygnąć«”. To jest prawdziwe niebezpieczeństwo. Bo o tym społeczeństwo nie wie, tego nie widać. To nie jest nigdzie ujawniane ani pokazywane, a od tego rzeczywiście bardzo często zależą kariery sędziowskie. I Państwo dobrze o tym wiecie, czy ktoś jest grzeczny, pokorny i robi to, co się mu mówi albo nawet nie mówi, tylko sugeruje, bo mówić nie trzeba. Wszyscy to są bardzo inteligentni ludzie. W związku z powyższym nie trzeba mówić za wiele. Wystarczy chrząknąć i pokazać palcem, a bardzo szybko zrozumieją, o co chodzi. I to jest prawdziwe niebezpieczeństwo.
I ja mówię im:
„Albo będziecie mieli, Kochani, kręgosłup i się nie ugniecie także przed takim naciskiem – domowym, towarzyskim, służbowym – i wtedy będziecie prawdziwymi sędziami, rzeczywiście z krwi i kości, którzy będą kształtowali wymiar sprawiedliwości, tak jak on powinien funkcjonować w praworządnym, demokratycznym państwie. Albo po prostu w istocie jako sędziowie jesteście skończeni.
A kto ma wątpliwości co do siebie, to znaczy, że nie nadaje się na sędziego. Żebyśmy mieli pełną jasność: nie nadaje się na sędziego. Proszę wybrać inny zawód prawniczy. Proszę zmienić, są przecież inne możliwości. Niekoniecznie trzeba być sędzią”. Tu jest podstawowe źródło nacisku.
I w istocie, jeżeli zabiegać o coś, żeby gdzieś doprowadzić do uwolnienia, możliwej likwidacji tego typu możliwości naciskania, uzależniania kariery od wewnętrznych decyzji wewnątrzkorporacyjnych, to to jest najlepszy sposób na faktyczne uwalnianie sędziów. Tak żeby nawet ci troszkę słabsi byli w stanie zachować niezawisłość. I w większości – jak tu, na tej sali, Państwo jesteście – będąc sędziami, dobrze o tym wiecie, zwłaszcza ci bardziej doświadczeni, którzy orzekali w sądach w latach 90. i orzekają dzisiaj. Dobrze Państwo o tym wiecie. To jest największy problem. Ale ja zwracam im uwagę jeszcze na jedną rzecz. A mianowicie: „Bardzo proszę, żebyście Państwo pilnowali, z kim przestajecie” – wtedy na sali jest szum.
Kiedyś od moich przyjaciół sędziów usłyszałem: „Andrzej, to, co opowiadasz, jest – wiesz – kompletnie szalone, to jest nierealne”. Ja mówię: „Słuchajcie, ja wiem. Ja wiem, że się wszyscy znamy. Ja wiem, że wszyscy razem studiowaliśmy. Ja, Andrzej Duda, Wasz kolega, niektórych z Was potem jeszcze uczyłem na uczelni, jak komuś trochę się w czasie przesunęło zakończenie studiów. Niektórzy z Was są sędziami, niektórzy są adwokatami, prokuratorami, notariuszami, komornikami. Ale bardzo proszę, żebyście uważali”. Ja również wiem, że to prawdopodobnie jest rażąca niesprawiedliwość w 99 przypadkach na 100, że ludzie mówią: „No, ten sędzia to imprezuje z tymi adwokatami. Ten sędzia to imprezuje z tymi prokuratorami. To potem, jak oni stają na sali, to wiecie – ręka rękę myje”. Państwo wiecie, że ludzie tak mówią. No ludzie tak po prostu mówią.
Ja mówię: „I to jest problem. Bo, oczywiście, ludzie – mówię – w 99 przypadkach na 100 nie mają racji, bo to nie wpływa. Ale jest to problem dla wymiaru sprawiedliwości, dla budowania opinii o wymiarze sprawiedliwości. A w związku z czym – dla budowania również praworządnego państwa. Więc bardzo proszę, żebyście na to uważali – mówię. – Po prostu proszę, żebyście na to uważali. Po prostu starajcie się tego unikać. Ja wiem, że to jest trudne, ale, Kochani, nie każdy musi być sędzią. Nie każdy musi być sędzią”. To nie jest problem adwokata, że on się spotyka z sędzią. To nie jest problem radcy prawnego, komornika czy notariusza, że on się spotyka z sędzią czy prokuratorem. To jest problem sędziego i prokuratora. To są wyjątkowe zawody – związane z immunitetem, ze stanem spoczynku.
Ja mówię: „Proszę Państwa, stan spoczynku sędziów Sądu Najwyższego jest wyższy niż uposażenie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Uposażenie – nie emerytura Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Niż emerytura jest wyższy dwa razy. Dwa razy!”.
Czy polskie państwo nie docenia sędziów? Naprawdę? Kto ma w Polsce takie uposażenie po zakończeniu swojej pracy zawodowej? Jest to wyjątkowe potraktowanie. Są też wyjątkowe wymagania. To nie jest tak, że są tylko uprawnienia i przywileje. Są też i obowiązki.
I w moim osobistym przekonaniu to należy do obowiązków, że trzeba uważać, żeby, proszę Państwa, takich rozmów jak te, które pojawiły się w internecie, tutaj nagrane – między innymi z udziałem jednego z sędziów Sądu Najwyższego – nie było. I żeby one nie gorszyły i nie bulwersowały ludzi, i nie rozbijały w pył opinii o wymiarze sprawiedliwości w Polsce. I o sędziach.
I druga rzecz, proszę Państwa – jeszcze gorsza. Mówię im: „Kochani, i musicie uważać, gdzie chodzicie”. Bo nie ma tak naprawdę gorszej sytuacji, niż jeżeli gdzieś się pojawiają zdjęcia sędziego, który bawi się na wydarzeniu z ludźmi, którzy są oskarżeni o bardzo poważne przestępstwa – gangsterami, różnego rodzaju gospodarczymi przestępcami. A – niestety – takie rzeczy się zdarzają. Muszę Państwu z przykrością powiedzieć, że sam takie fotografie swego czasu widziałem. Nie buduje to opinii. Po prostu jest tak, że wobec sędziego są stawiane szczególne wymagania. To nie jest tylko sfera przywilejów. To jest także sfera obowiązków.
I tu jest rzecz szczególna, bo to Państwo powinniście te obowiązki egzekwować. To nie Prezydent te obowiązki może wyegzekwować. Ja mogę tylko powiedzieć, poprosić. Przyjdzie następny Prezydent, mam nadzieję, że będzie robił to samo. Ale wyegzekwować to możecie tylko Państwo – wewnętrznie – w ramach swojego własnego środowiska, które poważnie tę sprawę musi traktować. Nie ma innego wyjścia. I o to Państwa proszę de facto na zakończenie swojej służby prezydenckiej. Bo ja za dziesięć miesięcy odejdę z urzędu i może to jest dla mnie ostatnia sposobność, żeby mówić do sędziów Sądu Najwyższego i do najważniejszych przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości w Polsce.
To jest fundamentalnie ważne, żeby sądownictwo dyscyplinarne było rzeczywiście sądownictwem dyscyplinarnym, a nie żartem w poczuciu większości społeczeństwa – grupą, która usprawiedliwi wszystko. Sofistyka prawnicza po prostu, wykładnia, interpretacja – i super. Jesteśmy w stanie wypucować każdego, powiedzieć: „No nie, skoro się nie przyznaje, to nie można nic zrobić. No bo przecież, a no on nie może się przyznać, bo gdyby się przyznał, toby uznał, tak? Nie może ustąpić z urzędu, no nie, absolutnie nie. Bo to by oznaczało, że się przyznaje. To nie szkodzi, nie przeszkadza nam to, że mamy między sobą człowieka, o którym wiemy, że nigdy nie powinien był być sędzią”. To też gorszy ludzi. I chcę, żebyście Państwo to wiedzieli ode mnie jako też normalnego człowieka – jak mówię: nigdy nie byłem sędzią.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
I wreszcie rzecz ostatnia, którą mówię tym młodym ludziom jako pierwszą. „Proszę Państwa, proszę się nie śmiać – mówię – proszę, żebyście przestrzegali prawa”. Oni się uśmiechają. Ja mówię: „Proszę Państwa, tak, proszę, żebyście przestrzegali prawa. Żebyście nie przechodzili poza przejściem dla pieszych, jeżeli taka możliwość jest. Żeby nie było tak, że sędzia wychodzi ze sklepu…”. Jest też przecież zwykłym człowiekiem; tak, ma rodzinę, dom, sąsiadów, rodziców, dzieci odbiera z przedszkola, ze szkoły, idzie na zakupy. Problem tylko polega na tym, że z reguły wszyscy wiedzą, że jest sędzią, zwłaszcza w mniejszych ośrodkach miejskich, na osiedlu, w obrębie tych kilku czy kilkunastu ulic. Bardzo wielu ludzi w mieście doskonale wie, że to jest sędzia. Nie kłaniają się, bo uważają, że ich i tak nie rozpoznaje, nie zna ich. Ale oni wiedzą, że to jest sędzia. I patrzą.
20 metrów do przejścia dla pieszych przechodzimy przez ulicę, nie oglądając się na nic. Parkujemy samochód w miejscu, gdzie jest to niedozwolone. Przekraczamy prędkość i pokazujemy policjantom legitymację sędziowską. Może i tak im się nie będzie chciało wypisywać tych wszystkich papierów – z reguły tak jest; machają ręką i puszczają. Tylko potem ten policjant wraca na posterunek i mówi: „Znowu, wiecie, zatrzymałem tego sędziego naszego, wiecie którego. Tym razem o 20 przekroczył. Tym razem wyprzedzał na podwójnej ciągłej”. Uśmiechają się policjanci – dobra, drobna sprawa. Ale w podświadomości zostaje: nawet sędzia nie przestrzega prawa. I potem przychodzi do orzekania, stoi taki człowiek, który popełnił jakieś wykroczenie czy przestępstwo, patrzy, myśli sobie w duchu: „No, sam takie robi wykroczenia – bo powiedzmy, że sprawa wykroczenia trafia do sądu, tak?, bo się nie zgodził z mandatem – sam popełnia takie wykroczenia, a teraz będzie tutaj orzekał wobec mnie”.
Czy to buduje, proszę Państwa, opinię o wymiarze sprawiedliwości? Tak, to są szczególne wymagania, które stawia się sędziom. Tak, zgadzam się, tak – to jest trudne, uciążliwe; tak – w bardzo wielu przypadkach, zwłaszcza jeżeli czasem są różne takie sytuacje, w których przepisy wydają się nieżyciowe. Ale są. I po prostu wymiar sprawiedliwości, ludzie wymiaru sprawiedliwości powinni przestrzegać prawa. Powinni żyć praworządnie. Powinni żyć praworządnie.
I wreszcie ostatnia rzecz, proszę Państwa, o której tutaj już było też wspomniane w moim referacie. Polityka. Otóż powiem Państwu krótko: nie mam prawa wiedzieć jako obywatel Andrzej Duda, jakie są poglądy polityczne sędziego. Nie mam prawa tego wiedzieć. Nie mam prawa wiedzieć, czy sędzia jest za aborcją, czy jest przeciw aborcji, jakiej partii sprzyja – nie mam prawa tego wiedzieć. Czy jest za religią w szkole, czy jest przeciw religii w szkole – nie mam prawa tego wiedzieć. Czy lubi tego polityka, czy tamtego polityka; czy tego polityka uważa za dobrego, właściwego, patriotycznego, czy tamtego – nie mam prawa tego wiedzieć. Bo nie mam prawa znaleźć się w sytuacji i nie może polskie państwo dopuszczać, żebym ja się znalazł w sytuacji, że staję przed sądem i struchlałem. Bo sądem jest sędzia, który wielokrotnie krytycznie wypowiadał się na temat poglądów, które ja wyznaję i których ja na przykład bronię – i wiem, że jest radykalny w tym zakresie. I się nie wyłączył. Nie mam prawa tego wiedzieć.
Oczywiście każdy z Państwa ma swoje poglądy i każdy z Państwa ma pełne prawa obywatelskie w zakresie dawania wyrazu tym poglądom politycznym przy urnie wyborczej. To Państwo jesteście także tymi obywatelami, którzy mają pełne prawo współdecydowania o kształtowaniu władz Rzeczypospolitej, a w istocie o kształtowaniu Rzeczypospolitej. Ale to tam sędzia ma dawać wyraz swoim poglądom, przekonaniom i tam ma o nie walczyć, a nie w telewizji, nie na sali sądowej, nie w gazetach i nie chodząc na różnego rodzaju polityczne demonstracje czy pisząc różnego rodzaju polityczne apele – czysto polityczne apele.
Bo apel, o którym Państwu powiedziałem, w którym sędziowie piszą, że coś jest niekonstytucyjne, jeżeli chodzi o rozwiązania prawne obowiązujące w Rzeczypospolitej, ale nikt z nich tego nie zaskarżył ani nie postulowali o zaskarżenie tego, a są takie możliwości – także w Państwa środowisku – to jest apel czysto polityczny. To nie ma nic wspólnego z wymiarem prawniczym. Jeżeli ktoś chce się bawić w politykę – zapraszam.
Proszę Państwa, są wybory, partie polityczne, można wystartować, tylko trzeba zdjąć łańcuch sędziowski, togę, złożyć urząd i nie patrzeć na obywateli ex cathedra , tylko zejść do nich i poddać się pod ich ocenę. I wtedy można politykować z pełną odpowiedzialnością również tego, że obywatele powiedzą ci: „Nie, kochany”. „Panie Prezydencie Andrzeju Dudo, drugi raz Pan Prezydentem nie będzie, bo mnie się Pan nie podoba i uważam, że nie działa Pan tak, jak Pan powinien działać w moim osobistym przekonaniu, nie zagłosuję na Pana”. I gdyby Prezydent Andrzej Duda, kandydując ponownie, nie uzyskał ponad 50 proc. ważnie oddanych głosów, nie byłby Prezydentem na drugą kadencję. Co by to oznaczało? Można byłoby powiedzieć: „Został przez swoich współobywateli, wyborców ukarany za to, że nie działał tak, jak ich zdaniem powinien działać”. Sędziego tak się ukarać nie da, bo sędzia jest karany przez swoje środowisko. Obywatele nie są w stanie ukarać sędziego.
Więc prosiłbym gorąco – bo tylko prosić Prezydent może sędziów – żeby środowisko sędziowskie nie akceptowało tego, że są sędziowie, którzy bawią się w politykę. Jeżeli chcą zająć się polityką, to bardzo serdecznie zapraszamy do polityki. To są bardzo inteligentni ludzie o wielkiej wiedzy, bardzo się przydadzą w wielu obszarach polskiej sceny politycznej, w procesach legislacyjnych, w pracy nad różnymi rozwiązaniami, bardzo często są niezwykle elokwentni. Ale bardzo proszę zajmować się tym tam, gdzie tego miejsce, czyli w polityce – na zasadach walki politycznej i na zasadach poddania się pod demokratyczną decyzję wyborców.
I tak jak powiedziałem na końcu swojego wystąpienia: proszę Państwa, dziesięć miesięcy mi zostało i zapewniam Państwa, że sędziów, których nominowałem, będę bronił do upadłego. Do upadłego. Nie oddam ani jednego. Ani pół nawet.
I nie pozwolę mówić, że są jakimiś innymi sędziami, niż ci, którzy orzekali jeszcze w PRL–u – z całym szacunkiem – i potem orzekali dalej. Zwłaszcza ci, którzy należeli do PZPR, poddawali się pod przewodnią rolę partii, a w statucie tej partii było napisane, że się wykonuje polecenia partyjne. Nie pozwolę, żeby ci sędziowie, których ja nominowałem, byli traktowani choćby w najmniejszym stopniu gorzej niż tamci. A zwłaszcza niedobrze mi się robi, kiedy słyszę, że to właśnie tacy się wypowiadają na ich temat. Bo to są – w moim przekonaniu – absolutnie uczciwi ludzie, którzy z najlepszą wolą chcą w Polsce wykonywać wymiar sprawiedliwości.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Przyglądałem się każdemu z nich.
I – jak Państwo wiecie – dałem sporo odmów nominacji sędziowskiej. Właśnie dlatego, że rozważam każdą kandydaturę. I właśnie dlatego, że uważam, że jestem odpowiedzialny – czy współodpowiedzialny – za kształtowanie wymiaru sprawiedliwości w Polsce poprzez tę decyzję.
Tego kiedyś nauczył mnie Prezydent Lech Kaczyński. I uważam, że miał stuprocentową rację. Stuprocentową. To jest odpowiedzialność Prezydenta. I dlatego będę ich bronił do samego końca. Oczywiście mając te narzędzia konstytucyjne, którymi dysponuje Prezydent Rzeczypospolitej. A potem będę ich bronił jako ten, który jeszcze jest politykiem i może się wypowiedzieć. Bo – jak Państwo wiecie doskonale – jest próba dosłownie dokonania w tej chwili zamachu na wymiar sprawiedliwości i de facto zachwiania wielu życiowych spraw obywateli. Jest to całkowita nieodpowiedzialność z powodu jakichś ambicji utraty wpływów pewnej wpływowej grupki przede wszystkim – Państwo wiecie jakiej.
Dziękuję bardzo.