The President's speech at the celebrations of the National Independence Day.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed a state ceremony in Warsaw on November 11, 2023, marking the 105th anniversary of Poland's restoration of independence.
- Main themes
- Polish independence, National Independence Day, World War I armistice, national rebirth and sovereignty, Polish historical struggles and uprisings, national unity and resilience, lessons of history, sacrifice and patriotism, founding fathers of Polish independence, statehood and freedom
- Duration
- ~20 min
- Words
- 2,426
- Sentences
- 108
- Readability
- 55
- Grade
- 11.0
- Syntax
- 3.26
- Vocabulary
- 2.12
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other108 sentences in 33 paragraphs
Esteemed Madam Marshal, Honorable Marshals, Mr. Prime Minister, Distinguished Ladies and Gentlemen Ministers, Members of Parliament, Senators, European Parliamentarians, Representatives of regional and local governments, authorities of Warsaw, Honorable Ladies and Gentlemen, Excellencies Ambassadors and Members of the Diplomatic Corps, Ladies and Gentlemen Generals of the armed forces and uniformed services, Ladies and Gentlemen Officers, Non-Commissioned Officers, Soldiers, All Distinguished Guests, Esteemed Ladies and Gentlemen – all of you, Dear Countrymen at home and abroad!
November 11 is a day when the sound of cannon salutes marking a significant event from 105 years ago resonates over many countries in Europe – and beyond. A salute that, however, sounds different in most European countries, particularly in France and the Anglo-Saxon countries, and differently here, with us, in Poland, especially in Warsaw, during this ceremony. There, it is primarily a salute of remembrance; a salute of a day of memory, in which with bowed heads we recall – yes – the end of World War I.
Yes, in the Anglo-Saxon countries, in France: the victory over Germany, the Central Powers during World War I, but above all the fallen – the terrible hecatomb that World War I was for Europe, but also for the United States and Australia. Millions of victims for the first time on such a scale, in such a time in the history of the world, in such unbelievable, dramatic circumstances. A war that – when it broke out in 1914 – many rejoiced at, and which in fact, as Professor Andrzej Chwalba wrote, was Europe's suicide. It destroyed the existing order and system, forever eliminating many kingdoms and empires. It was a complete change in the image of the world as it was known until that moment.
For us, Poles, this day – November 11 – is a day of joy, a day of pride, a day of glory, a day in which we recall with emotion that after 123 years of non-existence our state, Poland, was reborn.
Yes, we also paid a great price for this as a nation. In World War I alone, fighting on different sides of the front, within different armies, half a million of our citizens – half a million Poles – perished. However, before that, we bled many times – during the Kościuszko Uprising, in the Napoleonic Wars, we bled during the November and January Uprisings. We bled – one could say – almost continuously in underground activities, in the struggle for Polishness and for Poland for a long 123 years, when it was not on the map.
We lost it through factionalism, through betrayal, through foolishness, through obstinacy, through so many of our national vices that caused Poland, from one of the largest and strongest states in Europe – that Commonwealth of Both Nations, but in fact many nations – to become a failed state, torn apart by neighboring powers; states that it had previously ruled, whose capitals it had occupied, which it had previously disregarded. They erased it from the map. This is a great lesson of history.
I hope that it is remembered not only by us, but that it will be remembered by all subsequent generations of Poles until the end of the world. Because I believe that thanks to this memory, an independent, sovereign, free Republic will exist for a long time.
Then, in 1918, the end of the war, that hecatomb, the destruction of kingdoms and empires caused that as a result of various political maneuvers our state and national liberation effort brought a wonderful, dreamed-of effect, welcomed with tears of emotion – a free, independent, sovereign state. Sometimes they say: “It was a miracle.” Not true. Of course, there was certainly great providence in it, there were 123 years of prayers, faith that Poland could be regained. But above all, there was strength – the great strength of the nation. A nation that endured, believed, fought, upheld its existence, its language in various ways; that nurtured its elites; that, when brought to its knees, rose up every time; that did not falter at the death of others; that moved forward, believing that it would regain its state.
It was thanks to those who led Polish politics then and for Poland, who steadfastly believed in this Poland. That it would return. It was part of all Polish political programs at that time. Wincenty Witos said: “There is no issue more important than Poland.” The other father of our independence, Ignacy Jan Paderewski, said: “A strong, great, free, independent Poland was the essence of my existence. Its realization is the goal of my life.” They believed in the country and abroad. They fought here, even though they did not have their own state at that time, believing that they would regain it. They succeeded.
They succeeded, although the mere restoration of Poland on the map did not mean that it would be stable, because the times were extremely turbulent, and you all know well that it took years to fight to maintain Poland, to stabilize its borders. It succeeded. Much blood was shed to ensure that it existed.
Marshal Józef Piłsudski then, after November 11, 1918, the Chief of the Polish State, the great leader of the Polish Legions during World War I, said: “Poles want independence, but they would like it to cost 2 grosze and two drops of blood. But independence is very valuable and extremely costly.” Yes.
And he also said: “Independence is not given once and for all.” Yes. It had to be fought for – and it must be remembered that one fights for it not only with weapons in hand, but also by wisely managing state affairs. And this wisdom does not only mean wise plans; this wisdom does not only mean wise thoughts and ideologies – this wisdom also means wise action, wise execution, and above all the ability to cooperate for the great common good, which is the Republic.
And this is what we must remember today – we, who know history and know what happened 21 years after 1918, when Poland was attacked and destroyed again in September 1939 by two powers.
The same ones that had actually destroyed it earlier, albeit under different authorities and in a different political shape: in 1939 – Nazi Germany and no longer Tsarist, but Soviet Russia. But in essence, the same.
The lesson of 123 years of captivity was evidently still too weak then for everyone in Poland – this Second Republic – to understand that they must build a strong state together that would be able to maintain its independence. Let the effect of this historical memory, building for 105 years, of which we are today the continuators, be our most important guide for the future when we talk about our state, our independence, our sovereignty.
We have had a fully sovereign Poland again for 34 years. Thanks again to our national stubbornness, the steadfastness of my grandparents' and parents' generation, we broke free from Soviet shackles, when – as we know very well – Poland was not fully sovereign, and one could say that it was not fully independent, since foreign troops, Soviet troops, were stationed in our country without our consent, guarding the Soviet order, which is today referred to as the Russian world.
No one needs to be told – especially today, after February 24, 2022 – who is the contemporary threat to our sovereignty and our independence.
Today we are accepting refugees from Ukraine in our country, under our roofs. They are still with us because the Russian invasion destroyed their homes, because the Russian invasion took their lands, because the Russian invasion deprived many of them of hope, and tens, hundreds of thousands of them – of loved ones. Because the Russian invasion still threatens the existence of their state.
Can we be sure that Russian imperialism will stop there – on the lands of Ukraine currently occupied by Russia? I will say it plainly: not only can we not be sure that it will stop; we can be sure that it will not stop if it is not stopped, if it is not punished. Russian imperialism will go further, it will want to seize more nations, taking away their freedom and taking away their states, taking away their sovereignty, taking away their strength and taking away their potential, using it for its own purposes, for its own interests. We, Poles, know this very well from our history.
We must do everything to ensure that this never happens to us again. We must constantly support our Ukrainian neighbors in their fight to save their state. But we must also build the strength of our [state], as our fathers of independence wanted. We must wisely implement the programs that ensure our security – energy security, which we are successfully implementing, but in which there is still a great task ahead of us regarding electricity.
We must strengthen the military security of our state, rebuild the essential potential of our army, modernize it, make it capable of defending Poland in the event of aggression from abroad, to be able to stand up to fight even against the Russian army if it wanted to come here.
But above all, it must be such that it guarantees that the Russian army will not occupy Poland, because only this – only the prospect of defeat in Poland and thus the shame and disgrace, the fall of the imperial idea – can stop Russian imperialism.
Therefore, the armament programs that we have started must be consistently completed, fully realized – both in terms of purchases and in terms of increasing the personnel potential of our army. This is a historical issue, an existential issue, and fundamental for the security of Poland, Poles, for our existence. Today we are part of the North Atlantic Alliance – that is our guarantee. Fortunately, the greatest guarantor of the strength of the Alliance is our greatest ally – the United States.
We all remember well from history that 13th point of Woodrow Wilson, President of the United States, which stated that a free Polish state should be restored – independent, sovereign, with access to the sea. It is partly thanks to this politically – that a great power, which the United States was becoming at that time, which joined World War I in its final phase and tipped the scales of its fate – that the recovery of independence became a fact. Because it was indeed a tremendous support for the idea that the fathers of independence were realizing.
Although we know very well that this also happened in the United States thanks to their efforts, including Ignacy Jan Paderewski; also thanks to the decisive actions of Polish diplomats, including Roman Dmowski. Thanks to the actions of many of those for whom the idea of regaining the Polish state was then absolutely the most important thing. Did anyone among them have more reason? No one among them really knew how the fates of politics and that great war would ultimately unfold.
Stanisław Cat-Mackiewicz later beautifully and justly said: “Both Piłsudski and Dmowski were right. One went with the Central Powers against Russia, and the other went against the Central Powers, particularly Germany, with Russia.” In fact, one was anti-Russian, the other anti-German – both were right. And thanks to the fact that both were right, and thanks to the fact that both won, the Polish state was restored. We can argue about it today, but let us remember this lesson.
Today we do not fully know who is really right in our political disputes here, in the country. The future will show this – I believe that it will be beautiful and wonderful for the Republic. Precisely thanks to our wisdom and those who will come after us to continue to lead Polish affairs.
Let us build alliances, strengthen our state. They write today: “Poland is building the second largest army in Europe.” Yes, let them write, but let Poland build it. This is a matter of our responsibility. Let us argue, let us discuss, but let in all this, independent, sovereign Poland always be the most important.
And it is independent and sovereign when we ourselves decide about it and about our most important matters, when our parliament – elected on democratic principles and working on democratic principles – makes the most important decisions for Poland, deciding about its future and its shape; when all this happens under the control and decision of the electoral and referendary choices of our compatriots, and not of other states and nations. Every time others decided for us, it ended unhappily for us.
Let us be in alliances – but wisely. Let us join international organizations and participate in them – but wisely. Let Polish interests, properly understood, always be absolutely our top priority.
But let us also always remember the words spoken by Wincenty Witos, looking at the reborn homeland. He spoke them about a large part of Polish society, about Polish peasants, today we would say – farmers, people of the Polish countryside: “Even in the most difficult moments, the Polish peasant preserved faith, preserved nationality, and preserved the land.” And that was the foundation of the existence of the state, which also thanks to this managed to be reborn. Let us always remember these foundations. In fact, they are unchanging.
As long as we have them, as long as we are a nation with all its characteristics, as long as we remember what our interest is, preserving what is ours, as long as we respect what has been the support for our ancestors and what is the support for many of us – so long we will endure and so long we will understand what it means that we are a community that has its own piece of Europe, where it can decide for itself, and how incredibly valuable that is. May this always be in our memory. May it be in the memory of our children, our grandchildren, and all subsequent generations of Poles until the end of the world. Poland has endured for over a thousand years, even if not on the map, it has always been in our hearts. May it endure for another thousand [years] – as Paderewski wished – great, strong, free, and independent.
Honor and glory to the heroes! Honor and glory to all who fell, who fought for the freedom of the Republic! Long live Poland! May God keep our Homeland in His care!
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Wielce Szanowna Pani Marszałek, Szanowni Panowie Marszałkowie, Panie Premierze, Szanowni Panie i Panowie Ministrowie, Posłowie, Senatorowie, Parlamentarzyści Europejscy, Przedstawiciele samorządów regionalnych i lokalnych, władze Warszawy, Szanowni Panie i Panowie Ekscelencje Ambasadorowie i Członkowie Korpusu Dyplomatycznego, Panie i Panowie Generałowie wojska i służb mundurowych, Panie i Panowie Oficerowie, Podoficerowie, Żołnierze, Wszyscy Dostojni Przybyli Goście, Wielce Szanowni Państwo – wszyscy, Drodzy Rodacy w kraju i poza granicami!
11 listopada to dzień, w którym nad wieloma krajami Europy – i nie tylko – unosi się huk salutu armatniego znaczącego wydarzenie sprzed 105 lat. Salutu, który jednak inaczej brzmi w większości krajów europejskich, w szczególności we Francji i krajach anglosaskich, a inaczej tutaj, u nas, w Polsce, zwłaszcza w Warszawie, w czasie tej uroczystości. Tam jest to przede wszystkim salut pamięci; salut dnia pamięci, w którym z pochylonymi głowami wspomina się – tak – zakończenie I wojny światowej.
Tak, w krajach anglosaskich, we Francji: zwycięstwo nad Niemcami, państwami centralnymi w czasie I wojny światowej, ale przede wszystkim poległych – straszliwą hekatombę, jaką dla Europy, ale także Stanów Zjednoczonych i Australii była I wojna światowa. Miliony ofiar po raz pierwszy na taką skalę, w takim czasie w dziejach świata, w tak nieprawdopodobnych, dramatycznych okolicznościach. Wojny, na którą – gdy wybuchała w 1914 roku – wielu się cieszyło, a która w istocie, jak napisał Pan Prof. Andrzej Chwalba, była samobójstwem Europy. Zburzyła dotychczasowy ład i porządek, na zawsze zlikwidowała wiele królestw i cesarstw. Była zupełną zmianą obrazu świata, jaki ówcześni znali do tamtego momentu.
ENGLISH VERSION >>
Dla nas, Polaków, ten dzień – 11 listopada – jest dniem radości, jest dniem dumy, jest dniem chwały, jest dniem, w którym ze wzruszeniem wspominamy, że po 123 latach niebytu nasze państwo, Polska, odrodziło się.
Tak, również zapłaciliśmy za to jako naród wielką cenę. W samej tylko I wojnie światowej, walcząc po różnych stronach frontu, w ramach różnych armii, zginęło pół miliona naszych obywateli – pół miliona Polaków. Wcześniej jednak krwawiliśmy się wielokrotnie – w czasie powstania kościuszkowskiego, w wojnach napoleońskich, krwawiliśmy się w czasie powstań listopadowego i styczniowego. Krwawiliśmy się – właściwie można powiedzieć – prawie że nieprzerwanie w działalności konspiracyjnej, w walce o polskość i o Polskę przez długie 123 lata, kiedy nie było jej na mapie.
Straciliśmy ją przez warcholstwo, przez zdradę, przez głupotę, przez zacietrzewienie, przez tyle naszych narodowych przywar, które spowodowały, że Polska z jednego z największych i najsilniejszych państw w Europie – tej Rzeczypospolitej Obojga Narodów, ale w istocie wielu narodów – stała się państwem upadłym, które zostało rozdarte przez sąsiednie mocarstwa; państwa, którymi wcześniej rządziła, których stolice okupowała, które wcześniej lekceważyła. To one zmazały ją z mapy. To wielka lekcja historii.
Mam nadzieję, że jest pamiętana nie tylko przez nas, ale że będzie pamiętana przez wszystkie następne pokolenia Polaków aż do końca istnienia świata. Bo wierzę w to, że dzięki także i tej pamięci tak długo będzie istniała niepodległa, suwerenna, wolna Rzeczpospolita.
Wtedy, w 1918 roku, ten koniec wojny, tamta hekatomba, to zniszczenie królestw i cesarstw spowodowały, że na skutek różnego rodzaju politycznych zabiegów nasz wysiłek państwowy i narodowowyzwoleńczy przyniósł wspaniały, wymarzony, przywitany łzami wzruszenia efekt – wolne, niepodległe, suwerenne państwo. Czasem mówią: „To był cud”. Nieprawda. Oczywiście na pewno była w tym wielka opieka Opatrzności, były w tym 123 lata modlitw, wiary w to, że Polskę uda się odzyskać. Ale przede wszystkim była siła – wielka siła narodu. Narodu, który trwał, wierzył, walczył, podtrzymywał na różne sposoby swoje istnienie, swój język; który pielęgnował swoje elity; który zwalany na kolana wstawał za każdym razem; który nie załamywał się tym, że ginęli kolejni; który szedł naprzód, wierząc w to, że odzyska swoje państwo.
To było dzięki temu, że wszyscy ci, którzy prowadzili wtedy politykę polską i ku Polsce, niezłomnie w tę Polskę wierzyli. Że ona wróci. Była częścią wszystkich wtedy polskich politycznych programów. Mówił Wincenty Witos: „Nie ma sprawy ważniejszej niż Polska”. Mówił drugi z ojców naszej niepodległości, Ignacy Jan Paderewski: „Silna, wielka, wolna, niepodległa Polska była istotą mojego istnienia. Jej urzeczywistnienie jest celem mojego życia”. Oni wierzyli w kraju i za granicą. Tutaj walczyli, choć nie mieli wtedy swojego państwa, wierzyli w to, że je odzyskają. Udało się to.
Udało się to, choć samo przywrócenie Polski na mapę nie oznaczało tego, że będzie ona stabilna, bo czasy były niezwykle niespokojne i wszyscy Państwo znakomicie wiecie, że trzeba było jeszcze przez lata walczyć o to, by tę Polskę utrzymać, by ustabilizować jej granice. Udało się. Wiele jeszcze krwi przelano po to, żeby była.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Marszałek Józef Piłsudski wtedy, po 11 listopada 1918 roku, Naczelnik Polskiego Państwa, wielki wódz Legionów Polskich w czasie I wojny światowej, mówił: „Polacy chcą niepodległości, ale pragnęliby, żeby ona kosztowała 2 grosze i dwie krople krwi. Ale niepodległość jest bardzo cenna i niezwykle kosztowna”. Tak.
I mówił też: „Niepodległość nie jest dana raz na zawsze”. Tak. Trzeba było o nią walczyć – i to trzeba było pamiętać, że walczy się o nią nie tylko z bronią w ręku, ale walczy się o nią także i mądrym prowadzeniem spraw państwowych. A ta mądrość nie oznacza tylko mądrych planów; a ta mądrość nie oznacza tylko mądrych myśli i ideologii – ta mądrość oznacza także mądre działanie, mądre wykonanie, a przede wszystkim umiejętność współdziałania dla wielkiego wspólnego dobra, jakim jest Rzeczpospolita.
I o tym dzisiaj musimy przede wszystkim pamiętać – my, którzy znamy historię i wiemy, co stało się 21 lat po 1918 roku, kiedy udało się Polskę napaść i zniszczyć we wrześniu 1939 roku znowu przez dwa mocarstwa.
Te same, które tak naprawdę zniszczyły ją wcześniej, choć pod innymi władzami i w innym kształcie ustrojowym: przez – w 1939 roku – hitlerowskie Niemcy i już nie carską, lecz sowiecką Rosję. Ale w istocie te same.
Ta lekcja 123 lat niewoli widocznie była jeszcze wtedy za słaba, by wszyscy w Polsce – tej II Rzeczypospolitej – rozumieli, że razem muszą budować silne państwo, które będzie w stanie utrzymać swoją niepodległość. Niechże efekt tej pamięci historycznej budującej się od 105 lat, której my dzisiaj jesteśmy kontynuatorami, będzie dla nas najważniejszym drogowskazem na przyszłość, gdy mówimy o naszym państwie, o naszej niepodległości, o naszej suwerenności.
Mamy Polskę w pełni suwerenną znowu od 34 lat. Dzięki znów naszej upartości narodowej, niezłomności pokolenia moich dziadków i rodziców wyrwaliśmy się spod sowieckich okowów, kiedy – jak wiemy znakomicie – Polska w pełni suwerenna nie była, a można powiedzieć, że i nie była w pełni niepodległa, skoro bez naszej woli stacjonowały w naszym kraju obce wojska, wojska sowieckie, pilnując tutaj sowieckiego ładu, który w istocie dzisiaj nazywany jest ruskim mirem.
Nie trzeba nikomu – zwłaszcza dzisiaj, po 24 lutego 2022 roku – mówić, kto jest współczesnym zagrożeniem dla naszej suwerenności i naszej niepodległości.
Dzisiaj przyjmujemy w naszym kraju, pod naszymi dachami uchodźców z Ukrainy. Cały czas u nas są, bo napaść rosyjska zniszczyła ich domy, bo napaść rosyjska zabrała ich ziemie, bo napaść rosyjska pozbawiła wielu z nich nadziei, a dziesiątki, setki tysięcy z nich – bliskich. Bo napaść rosyjska nadal zagraża egzystencji ich państwa.
Czy możemy być pewni, że imperializm rosyjski zatrzyma się tam – na okupowanych dzisiaj przez Rosję ziemiach Ukrainy? Otóż powiem wprost: nie tylko nie możemy być pewni, że się zatrzyma; możemy być pewni, że się nie zatrzyma, jeżeli nie zostanie zatrzymany, jeżeli nie zostanie skarcony. Rosyjski imperializm będzie szedł dalej, będzie chciał zagarniać kolejne narody, odbierając im ich wolność i odbierając im ich państwa, odbierając im ich suwerenność, odbierając im ich siłę i odbierając im ich potencjał, wykorzystując go dla własnych celów, dla własnych interesów. My, Polacy, znamy to znakomicie ze swojej historii.
Musimy uczynić wszystko, by nigdy więcej nie stało się to naszym udziałem. Musimy cały czas wspierać naszych ukraińskich sąsiadów w ich walce o ocalenie swojego państwa. Ale musimy także budować siłę naszego [państwa], tak jak chcieli tego ojcowie naszej niepodległości. Musimy realizować mądrze rozpoczęte programy zapewniające nam bezpieczeństwo – bezpieczeństwo energetyczne, które realizujemy z powodzeniem, ale w którego zakresie wielkie zadanie cały czas przed nami, jeżeli chodzi o energię elektryczną.
Musimy realizować umocnienie bezpieczeństwa militarnego naszego państwa, odbudowę istotnego potencjału naszej armii, jej modernizację, uczynienie jej taką, by była w stanie obronić Polskę w przypadku agresji z zewnątrz, by była w stanie stanąć do walki nawet przeciwko armii rosyjskiej, gdyby chciała tutaj przyjść.
Ale przede wszystkim by była taka, aby dawała gwarancję tego, że armia rosyjska Polski nie zajmie, bo tylko to – tylko perspektywa klęski w Polsce i w związku z tym wstydu i hańby, upadku idei imperialnej – może zatrzymać rosyjski imperializm.
Dlatego programy zbrojeniowe, które rozpoczęliśmy, muszą być konsekwentnie dokończone, w pełni zrealizowane – zarówno jeżeli chodzi o zakupy, jak również jeżeli chodzi o zwiększenie potencjału osobowego naszej armii. To jest kwestia dziejowa, kwestia egzystencjalna i fundamentalna dla bezpieczeństwa Polski, Polaków, dla naszego istnienia. Jesteśmy dzisiaj częścią Sojuszu Północnoatlantyckiego – to nasza gwarancja. Na szczęście największym gwarantem siły Sojuszu jest nasz największy sojusznik – Stany Zjednoczone.
Wszyscy znakomicie pamiętamy z historii ten 13 punkt Woodrowa Wilsona, Prezydenta Stanów Zjednoczonych, w którym było zapisane, że ma być przywrócone wolne polskie państwo – niepodległe, suwerenne, z dostępem do morza. To m.in. dzięki temu od strony politycznej – że wielkie mocarstwo, jakim wówczas stawały się Stany Zjednoczone, które włączyło się w I wojnę światową w końcowej jej fazie i przeważyło jej losy – odzyskanie niepodległości stało się faktem. Bo było to rzeczywiście ogromne wsparcie dla tej idei, którą realizowali ojcowie niepodległości.
Choć znakomicie wiemy, że stało się to w Stanach Zjednoczonych także dzięki ich zabiegom, m.in. Ignacego Jana Paderewskiego; także dzięki zdecydowanym działaniom polskich dyplomatów, również i Romana Dmowskiego. Dzięki działaniom wielu tych, dla których idea odzyskania polskiego państwa była wówczas tym, co absolutnie najważniejsze. Czy ktoś z nich miał bardziej rację? Nikt z nich tak naprawdę do końca nie zdawał sobie sprawy, jak ostatecznie pobiegną losy polityki i tamtej wielkiej wojny.
Pięknie i sprawiedliwie powiedział później Stanisław Cat–Mackiewicz: „I Piłsudski, i Dmowski mieli rację. Jeden szedł z państwami centralnymi przeciwko Rosji, a drugi szedł przeciwko państwom centralnym, w szczególności Niemcom, z Rosją”. W istocie jeden antyrosyjski, drugi antyniemiecki – obaj mieli rację. I dzięki temu, że obaj ją mieli, i dzięki temu, że obaj wygrali, odtworzyło się polskie państwo. Możemy się dzisiaj spierać, ale pamiętajmy tę lekcję.
Dziś nie wiemy tak do końca, kto naprawdę ma rację w naszych tutaj, w kraju, politycznych sporach. To pokaże dopiero przyszłość – wierzę w to, że piękna i wspaniała dla Rzeczypospolitej. Właśnie dzięki naszej mądrości i tych, którzy po nas przyjdą, by dalej prowadzić polskie sprawy.
Budujmy sojusze, umacniajmy nasze państwo. Piszą dzisiaj: „Polska buduje drugą największą armię w Europie”. Tak, niech piszą, ale niech Polska ją zbuduje. To kwestia naszej odpowiedzialności. Spierajmy się, dyskutujmy, ale niech w tym wszystkim Polska niepodległa, suwerenna zawsze będzie najważniejsza.
A niepodległa i suwerenna jest wtedy, kiedy to my sami o niej decydujemy i o naszych najważniejszych sprawach, kiedy to nasz parlament – na demokratycznych zasadach wybrany i na demokratycznych zasadach pracujący – podejmuje najważniejsze dla Polski decyzje, decydując o jej przyszłości i o jej kształcie; wtedy, kiedy to wszystko dzieje się pod kontrolą i za decyzją wyborczą i referendalną naszych rodaków, a nie innych państw i narodów. Ile razy inni o nas decydowali, tyle razy nieszczęśliwie dla nas to się kończyło.
Bądźmy w sojuszach – ale mądrze. Przystępujmy do międzynarodowych organizacji i uczestniczmy w nich – ale mądrze. Niech zawsze polski interes właściwie rozumiany będzie dla nas absolutnie na pierwszym miejscu.
Ale niech też zawsze pozostaną nam w pamięci słowa, które wypowiedział Wincenty Witos, patrząc na odradzającą się ojczyznę. Wypowiedział je o wielkiej części polskiego społeczeństwa, o polskich chłopach, dziś powiedzielibyśmy – rolnikach, ludziach polskiej wsi: „Nawet w najtrudniejszych chwilach polski chłop zachował wiarę, zachował narodowość i zachował ziemię”. I to był fundament istnienia państwa, które także i właśnie dzięki temu zdołało się odrodzić. Pamiętajmy zawsze o tych fundamentach. W istocie one są niezmienne.
Tak jak długo będziemy je mieli, tak jak długo będziemy narodem ze wszystkimi jego cechami, tak jak długo będziemy pamiętali, co to jest nasz interes, zachowując to, co nasze, tak jak długo będziemy szanowali to, co było oparciem dla naszych przodków i co jest oparciem dla wielu z nas – tak długo będziemy trwali i tak długo będziemy rozumieli, co to znaczy, że jesteśmy wspólnotą, która ma własny kawałek Europy, na którym może sama o sobie decydować, i jak niezwykle to jest cenne. Niech zawsze będzie to w naszej pamięci. Niech będzie to w pamięci naszych dzieci, naszych wnuków i wszystkich kolejnych pokoleń Polaków aż do końca świata. Polska trwa ponad tysiąc lat, nawet jeżeli nie na mapie, to cały czas w sercach. Niech trwa przez kolejne tysiące [lat] – tak jak chciał Paderewski – wielka, silna, wolna i niepodległa.
Cześć i chwała bohaterom! Cześć i chwała wszystkim, którzy polegli, którzy walczyli za wolność Rzeczypospolitej! Niech żyje Polska! Niech Pan Bóg ma w swojej opiece naszą Ojczyznę!