- Context
- Duda addressed media during a concluding day of his official state visit to Armenia in November 2024, summarizing key political and economic meetings in Yerevan.
- Main themes
- Polish-Armenian relations, economic cooperation, security issues, Armenia-Azerbaijan peace process, Polish exports to Armenia, Warsaw Stock Exchange investment, hybrid attacks and border security, Russian aggression against Ukraine, EU stabilization mission in Armenia, bilateral political visits
- Duration
- ~43 min
- Words
- 5,166
- Sentences
- 255
- Readability
- 49
- Grade
- 11.3
- Syntax
- 3.09
- Vocabulary
- 2.01
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other255 sentences in 70 paragraphs
Hello everyone!
Today we continue, but at the same time conclude our visit – the visit of the Polish delegation with my wife and me – to Armenia. It has been a very interesting visit, the culmination of which – one can boldly say – took place yesterday, when the most important political meetings were held.
We started the day with a meeting – of course – with the President, from very interesting discussions. Then we visited the stock exchange here in Yerevan, that is, the Armenian stock exchange. Importantly, this was not by chance – because the Warsaw stock exchange is the majority shareholder of the local stock company. And this is very good news, as the stock exchange here is developing remarkably. It was a great decision made some time ago by the President of the Warsaw stock exchange, Dr. Marek Dietl. A very profitable investment for Poland, for the Polish stock exchange. Not only in purely financial terms, but also in terms of our presence here, in this region of the world. Gaining experiences here, and above all building the brand of Poland as a solid and very credible partner also in the field of capital market activities. A very good meeting. Also very interesting for me.
Next, there was a meeting with the Prime Minister, with the Speaker of Parliament – and, of course, we discussed the most important topics. It is obvious that primarily two issues dominated these meetings. First of all, of course – Polish-Armenian relations, building these relations. Both political ones – as you know, this is the President's official visit, so political issues come to the forefront here. I invited the President of Armenia to make an official visit to Poland. I hope that in 2025 the President will come. I also hope that along with this visit, a Polish-Armenian business forum can take place in Warsaw or elsewhere – depending on where the parties decide – to tighten these ties.
Because the second topic was indeed economic issues, the connections between our countries, expanding mutual offerings, increasing relations, increasing Polish exports here to Armenia, various goods, starting from modern technologies, renewable energy sources to the export from our agri-food industry – also extremely important for us. But we also discussed, ladies and gentlemen, the participation of Polish companies in various tenders taking place here in Armenia. Armenia is currently developing dynamically. It is planning a whole range of investments. I hope that Poland will be increasingly present here in this regard as well.
The second of the most important topics was security issues, broadly understood. We – of course – talked about security in our part of Europe, about Russian aggression against Ukraine, about the situation on our eastern border. The eastern border in the broadest sense of the word – that is, both about defending our border and the European Union's border against hybrid attacks from Belarus. But also – of course – about protecting the eastern border in the broadest sense of the word, that is, both in the part of the border with Belarus and also with Ukraine. Because we discussed this in the context of protecting Armenia's border, preparing Armenian border services for this task, for its execution. Because the obvious conflict here, in this part of the world, related to security is the relations between Armenia and Azerbaijan – very difficult.
I remind you that two weeks ago I was in Baku. There was a world climate conference COP29 taking place. But above all, on the sidelines of this conference, I had a one-on-one meeting with President Aliyev – the President of Azerbaijan – and among other things, we discussed these issues of relations with Armenia. I told the President then that I was going on an official visit to Armenia, and I kindly asked him to present his point of view on these conflict issues that have been resolved here recently. Fortunately, this peace process – one can say: resolving these conflict issues – is progressing. It is very difficult. These are centuries-old – one can say – relations between Azerbaijanis and Armenians and the issues here of places where the population, different ethnic groups lived. So very complicated issues, to which, of course, the contemporary geopolitical situation also adds complexity. But this peace process is progressing. And – as I said – I talked about this in Azerbaijan.
Yesterday we talked a lot about this topic with all the most important leaders here in Armenia – with the President, with the Prime Minister, also with the Speaker of Parliament. This was indeed the topic that dominated our discussions here, looking from a local perspective. I also mentioned this in the context that there is a European Union mission present here, which has a stabilizing task, which aims to seek an agreement between the parties to this conflict, while also observing what is happening in this conflict area, in the border and borderland area.
And just a moment ago, I had a meeting with our representatives who participate in this mission. This mission also includes representatives from our country, as it is a European Union mission in Armenia. I talked to them about the situation, about how it is proceeding. We were also in the field, where I met with the head of the entire European mission EUMA, Mr. Markus Ritter, who oversees the execution of these tasks. Our Polish representative, the main one here within this mission, is Polish diplomat Mr. Marek Kuberski. He also participated in our meeting in the field, right near the border. There, I was shown what the situation looks like, how the border posts are laid out – more precisely: the border fortifications of individual countries, border services, and military.
The situation there is indeed such – it is visible – quite tense, looking at the number of especially new fortifications that have been built recently. There are also minefields. Generally, these are very difficult and tense issues. And the task is being carried out continuously. Not easy, because the mission carries out this task over a thousand kilometers of the border between Armenia and Azerbaijan, so it is a task – one can say – enormous, which is carried out by over a hundred people who are part of this mission. But they are indeed trying to maintain a constant control over these areas. And one can say that the mission is achieving some successes, at least in terms of calming the situation.
Because it clearly follows from the comparison of what was before the arrival of the mission or at the moment of the mission's arrival, and what we have now, that in many places where we had to deal with constant shelling – primarily shelling of infrastructure, because it did not directly threaten the population, but simply various types of shelling served to destroy infrastructure – these shellings ceased due to the constant arrival of European Union representatives in these places. So even from this perspective alone, one can say that the mission is achieving success.
This mission will continue, as the European Union recently extended its mandate for the years 2025–2027. We are participating in this mission, considering the issue of increasing the number of our representatives in this mission, and I talked with our mission members – as we smiled: missionaries; although, of course, it is a completely civilian mission – and they reported to me how their daily work looks, what the characteristics of life here in Armenia are, especially in these border areas, how the situation of relations between Armenians and Azerbaijanis looks. We had a long discussion.
I will also have one more meeting with the Prime Minister today. A less formal one. We will have a meal together. And it will certainly be an opportunity to discuss these issues – primarily security issues, but also the relations between our countries, especially these economic relations.
For me, a very important goal: I wanted that following the Warsaw stock exchange – which here gives us a very good testimony and which has significantly contributed to the revival and growth of the importance of the Armenian stock exchange in this part of Europe and the world – that following this, representatives of other Polish sectors would also come here, so that we would be more present here.
I hope that what we are doing here in these days, all these meetings we have held… We also had a meeting with representatives of Armenian think tanks, primarily those working here in Yerevan, but not only. Yesterday a large meeting, a long meeting, where there was also a very interesting exchange of views and comments on the international situation. Above all, on this security situation and what is happening here, in this part of the world.
I can confidently say that it has been a very interesting visit. I also hope that looking to the future, the visit will also be fruitful for actually stimulating relations between Poland and Armenia. And also – I hope – we will contribute to greater stabilization of the situation in this region, perhaps also to resolving some conflict issues, because we talked about that too.
Journalists' questions
Mr. President, good day, I would like to ask how much the relations with Russia differ from those with the European Union in economic terms. Is the influence of Russia visible on the local economy, on local stock companies?
Ladies and gentlemen, this is a situation that – of course – has its regional specificity here, right? Please remember that this is an area that, first of all, for many decades during the existence of the Soviet Union, Armenia, but also Azerbaijan, and what is here around – apart from, of course, Iran and Turkey, which are also neighbors – were Soviet republics. Therefore, this Russian influence is obvious.
It has a layered character. I would even say that at times it has an ethnic or social character. These are people who live here because at one time their families settled here, although they were from completely different parts of the Soviet Union. These are marriages, these are language issues, customs, etc., etc. So these Russian influences here, in this part of Europe, in this region are something natural.
Please also remember that Russian troops are still present here in Armenia, which some decades ago remained here at the invitation of the authorities of the already independent Armenia, supporting Armenia. Recently, the paths between Russia and Armenia have diverged somewhat, because Armenia wants to get closer to the European Union, and this trend in the actions of the current Armenian authorities is very visible.
We talked a lot about this from the perspective of Poland taking over the presidency of the Council of the European Union from January 1, 2025 – about how to bring Armenia closer to the European Union, about visa issues for Armenian citizens regarding European Union countries, and those issues. Here we promised Armenia support in this regard, so that it could obtain these positive decisions as soon as possible.
We maintain – of course – all the time that we are absolutely supporters of the open door policy in the European Union, that is, that if any country, any society, any nation has ambitions to join the European Union, wants to carry out this process of joining the European Union, and therefore to carry out the necessary, and often difficult reforms, we believe that the European Union should be open to this and should support it. And we will seek this support for Armenia.
However – of course – these Russian influences are there, although I repeat: Russia has been looking at Armenia with great disapproval recently, because Armenia has indeed turned decisively towards the European Union, wants to tighten its relations with European Union countries. And this is a trend very visible in Armenian politics in recent years.
Mr. President, you mentioned this EU mission, that it has been extended for the coming years. Do you see after these discussions – both with the leader of Armenia and earlier with the leader of Azerbaijan – that there is a chance for a permanent suspension of this conflict, for its resolution? A positive end to this long-standing issue?
Ladies and gentlemen, there are problems here. They are – as I said – very complex, they have a sometimes centuries-old character, related precisely to ethnic issues: where which parts of the community settled. There are such enclaves in the mountains. Because please remember that this is largely a very mountainous area. So there are individual villages that are inhabited mostly by Armenians or mostly by Azerbaijanis. These are extremely difficult issues.
The most important ones right now are – first of all – establishing a detailed border between Armenia and Azerbaijan after the wars that took place in 2020 and 2023, the last clashes [then] occurred. Ultimately – one can say – political control over Nagorno-Karabakh has been taken over by Azerbaijan. Over 100,000 Armenians had to flee from that area and today they are refugees here in Armenia, which is also an additional problem for Armenia. Because something needs to be done with 100,000 people.
This is not a large country, it is not a large community. There are just under 3 million inhabitants. Therefore, when 100,000 arrive, it is indeed a huge burden. Especially for a country that is still developing, like Armenia. So here we also provide assistance as a country of the European Union, to help somehow accommodate these refugees here, on the spot.
The border is being established through negotiations. Part of this border has already been determined. Currently, the process of establishing the next section of the border is ongoing. From my conversations with both President Aliyev in Azerbaijan and here in Armenia, there is cautious optimism. This means I assume that the parties believe it can be done. That since the first section has been established, the subsequent sections will also be determined.
There is a problem regarding discussions about the legal provisions in the Armenian constitution. Azerbaijan raises certain doubts about the sovereignty issues and territorial recognition enshrined in the Armenian constitution. So these are delicate matters that are currently the subject of legal debate between the parties.
The most important, pressing issue is the question of the Azerbaijani exclave in Nakhchivan, which is separated from the main part of Azerbaijan. It concerns the establishment of free communication between these two parts of Azerbaijan. This is currently a very serious issue that is the subject of the most significant discussions. It can be said that this is probably the most contentious point in the peace talks right now: how to ultimately ensure that, on the one hand, Azerbaijanis traveling from the exclave to the main part of Azerbaijan feel safe; and on the other hand, that Armenians do not feel that the territorial integrity of Armenia is being violated. This is currently the most crucial issue for negotiation.
We have presented certain proposals here, but this is currently of a, so to speak, negotiating nature. Therefore, allow me not to discuss the details here. I hope that a solution will be found and that both countries will regain peace and tranquility, and above all, that the societies will regain it.
Mr. President, a question about the Polish presidential campaign. A post promoting Dr. Karol Nawrocki for the position of President of our country was published on social media from the IPN account. The question concerns whether presidential candidates should use all possible communication tools, including those that guarantee them these state positions.
Ladies and gentlemen, I will say this: of course, these are always delicate matters. I will say right away: I have not seen that post, so I will not comment on it at all, because I am unable to assess it. There can be various interpretations, so please allow me to free myself from that.
However, please remember that the individuals who have currently entered – actually already, let’s say, semi-officially, as they have been nominated by political parties for this presidential race – so far all hold very important state functions, right? Dr. Karol Nawrocki is indeed the head of the Institute of National Remembrance, but Mr. Rafał Trzaskowski is the Mayor of Warsaw, and Mr. Szymon Hołownia is the Marshal of the Sejm. Therefore, of course, such a question would need to be asked of all candidates: what do they intend to do with the positions they hold?
You know, we have various questionable decisions from the State Electoral Commission recently regarding the mixing of the current functioning of political parties, various institutions, and bodies of the Polish state with conducting an electoral campaign. These controversies primarily currently affect Law and Justice, which has had its funding from the state budget revoked by the State Electoral Commission.
You know, I remember very well how, at the beginning of my presidential service, back in 2015, my wife decided – already being the First Lady – to go to Kraków and chose to take the train. She went to the Central Station in Warsaw. There, suddenly, there was a commotion, a huge number of journalists. She was completely surprised because she did not know what was happening around her. And the journalists suddenly turned to her.
But it turned out that they were not waiting for my wife at all; they were waiting for the Prime Minister – then Ewa Kopacz – along with the entire government, who was just boarding an Intercity train to go to one of the cities to carry out a government mission that was taking place during the parliamentary campaign being conducted at that time by the Civic Platform.
I am curious whether the Civic Platform paid from its electoral budget for the trip of members of the Civic Platform, as well as the government, who claimed they were carrying out a government mission. And in fact, ladies and gentlemen, what they were doing was known to everyone. So they were simply conducting an electoral campaign. There were no special doubts about that; let’s not be naive.
Therefore, as I said, these are very difficult issues to assess. And it is likely that during this electoral campaign, when it officially begins – because I would like to point out that it is not officially underway yet; it is not yet underway, mind you; Marshal Szymon Hołownia has only announced it for January, but he has only announced it, it is not yet happening – then you will probably discuss this topic, and the State Electoral Commission may also take a stance on these matters.
Mr. President, today there will be a vote in the Sejm on the motion to reject the civic project regarding the CPK. It will take place in the evening hours of Polish time. I would like to ask what you expect from this vote. And in this context, I would like to ask for your assessment of the proposal by Dr. Karol Nawrocki, who said today that if this project is rejected, it will be – if he were President – his first presidential project, his first presidential initiative.
I primarily hope, ladies and gentlemen, that this bill will not be rejected, because we have been discussing it for a long time, actually since the moment in 2023 when Donald Tusk's government was formed. I have been appealing from the very beginning for the continuation of these most important – I would say, historical – projects for Poland.
And this is not just a matter of the aspirations we have as Poles regarding our state and its possibilities. But it is also simply a matter of future jobs, developmental opportunities for Poland, the development of the communication, transport, and infrastructure network in Poland. So there are many very important issues. I will not even mention the window to the world, the possibility for us to fly from our country to all corners of the world.
And if there are to be transfer centers for people from other countries, why shouldn’t they be in our country? Why shouldn’t we be the beneficiaries of their presence, even if only temporarily, when they go shopping or sit in bars, restaurants, or simply leave their money with us? Other countries profit from such matters. They also profit from us when we transfer in Frankfurt, Amsterdam, London Heathrow, or other European airports. So I do not understand why we could not have an airport that is also a transfer point for others – and thus profit from it.
I believe that, first of all, we can afford it. Secondly, I believe that we should simply reap the benefits from it. Thirdly, it is a strategic issue that the largest planes can land here, that we have large logistics and transshipment centers, so that we can accommodate a large number of big planes in case military supplies need to come to Poland as quickly as possible and in the largest quantities.
You know that I have discussed these issues several times with generals, primarily with generals of the United States Army. They all confirmed to me that the establishment of such a strategic airport in Poland, a large airport, is absolutely fundamental. And I have no doubt that this should be realized.
The question is: who and why is blocking it? Or: who and why is acting to delay it as much as possible? Because I have no doubt that at least actions aimed at delaying this – through various obstructive actions – have been continuously carried out for a year.
I would like this matter to move forward, for us to implement it, for us to build it, for the talk about expanding the capabilities of Chopin Airport in Warsaw to stop, so that planes fly just above residential blocks; to further increase traffic at this airport, which already has very limited capabilities, if only due to the times of day and night when planes can operate in this area. Because it is increasingly in the city center, Warsaw is expanding. And it is very good that it is expanding.
Therefore, an airport is needed outside of Warsaw, relatively close to Warsaw, that will be free from such burdens, that can truly be a large, strategic airport. This bill aims for that. And I hope that at least showing goodwill for the realization of this investment – by not rejecting this project – will happen today in the Sejm.
Because, as I said, this is not just a matter of aspirations; although this issue is important to us. It is also a matter of the development of the Republic. It is also a matter of our security – strategic security, strategic communication capabilities.
Mr. President, there is a breakthrough – such a signal of a breakthrough – regarding the exhumation of the victims of the Volhynia massacre, the genocide in Volhynia. The question is whether we can speak of a success for the Polish and Ukrainian foreign ministries? And a second question on this topic: what should be the role of the head of the IPN? Should Karol Nawrocki immediately go to Ukraine? And what actions, in your opinion, should he take there on the ground?
Ladies and gentlemen, we can only speak of success when the exhumation process – the search and exhumation – actually begins. Because these are first search actions, then there are exhumations. Then we can talk about success. This success – like every success – will probably have many fathers.
I can tell you this: I have been discussing this topic quietly, without making a big media fuss, primarily with President Volodymyr Zelensky for some time now, steadily and systematically. These are difficult issues. But I hope that by acting calmly and consistently, we will achieve them.
I draw your attention to the fact that there has already been some progress in this area, as search work was conducted not so long ago. It was conducted with varying success, but without interference from the Ukrainian authorities, without hindering our search teams. I hope that this work can continue.
I can say this: I look with satisfaction at the recent official statements from the Ukrainian side. I hope that the process will continue and that it will contribute to calming the situation and resolving these important historical issues.
I repeat once again: above all, I know that my compatriots, that Poles who once lost their loved ones, murdered in Volhynia and elsewhere, simply want to have graves of their loved ones, want to know the places of their burial, want to be able to go and simply pray, light a proverbial candle.
Mr. President, which of the presented candidates for President is currently closest to you? And will you give any of the candidates – of course, already in the campaign – your official support?
Ladies and gentlemen, I will say this: the President of the Republic of Poland is not one to give official support to any of the candidates. I can say this: as a citizen of the Republic of Poland, I will do everything in my power – if my health allows – to go to the elections and personally participate in them, to cast my vote simply, as is the right of every citizen who has active voting rights.
However, ladies and gentlemen, I already said yesterday what I think about this. As for the issues related to historical policy, the question of a certain patriotic perspective on important issues for the Republic, it is probably clear to you – especially when you observe the patriotic ceremonies in which I have participated in recent years – that practically at all these ceremonies, the President of the Institute of National Remembrance was present. Today, the President of the Institute of National Remembrance is Dr. Karol Nawrocki. And from this point of view, his approach to these matters is close to me. I said that yesterday, right? That he is certainly someone who, in this sense, is close to my heart.
But I repeat once again: there is also a candidate from the Confederation. I will want to hear what, above all, the gentlemen – for now, we primarily have gentlemen, but if there are ladies, then them as well – have to say about important Polish matters. Because, ladies and gentlemen, I will repeat the fundamental issue once again: it is not about whether someone is good-looking or perhaps less good-looking, because that is always a matter of judgment – because it is always a matter of judgment. There are tastes and preferences, right? One person is appealing to one, another to another, and so on. This can be assessed differently.
Please look at what the candidates are saying. I ask you very much. What do they commit to? How do they want to conduct Polish affairs? Which Polish issues do they mention as important to them, and how do they formulate these important topics for themselves from a substantive perspective? Because that is primarily the most important thing. How will Polish policy be conducted and in what direction will Polish policy be conducted – in matters of security, in matters of patriotic policy, and in matters of systemic policy – in the coming years by the President of the Republic of Poland? Please take this into account above all. Because it is of fundamental importance.
Of course, it is important whether the President – whether a woman or a man – looks this way or that, whether better or worse. But that can be taken care of. However, if someone has their own views – and the President can only be an adult, serious person, as one must be at least 35 years old, so these are always serious individuals – they are unlikely to change their views. Therefore, what they say today can be assumed to be what they will also say in the future. It is a matter of credibility.
Mr. President, I will just briefly ask about a fundamental issue. Because today in the Sejm there will also be important matters concerning a topic close to you – security. The government will allocate over 3 billion to develop ammunition production capabilities, including the large-caliber ammunition that you have also spoken about many times. Not only you, but the issue of Ukraine shows that this 155 mm caliber is needed. How do you assess the government's actions?
Ladies and gentlemen, of course, we evaluate each law that comes to the President separately and we consider each one. We assess it both from the perspective of its purpose and from the substantive perspective, both in terms of its legislative preparation and in terms of what it contains.
However, I can generally say that – I think no one has any doubts, as I have always assured – all these issues aimed at strengthening the security of the Republic, and strengthening the security of the Republic today also means developing our production capabilities and, above all, quantitative capabilities, including regarding ammunition, I certainly support such projects and such ideas. I have also assured your Minister of National Defense, Deputy Prime Minister Władysław Kosiniak-Kamysz, because I spoke with him about this matter.
I do not see a problem here. As long as there are no unacceptable issues in such legislative solutions, then – of course – I will be in favor. Because as I said, I strive to implement the same security policy that I have been pursuing all along. And I am pleased – because I have observed so far – that the current government has continued the policy that was implemented by its predecessors.
Mr. President, do you not have the impression that the actions of the Civic Coalition and the politicians currently in power, just before the presidential elections, aim to strengthen the candidate, Rafał Trzaskowski? If we are talking here about the exhumation of the victims of the Volhynia massacre, about the Central Communication Port.
Mr. Editor, Ladies and Gentlemen, I will say this: I am the President of the Republic of Poland. Of course, elections are underway, that is clear. I said: we do not even formally have a campaign yet, but – as we can see – in fact, it is already happening.
If during this time the ruling party implements good issues for Poland, if good laws for Poland are created that will enable the development of Poland, that will strengthen our security, I – of course – will support them and I will always support such actions. And this is absolutely a fundamental issue for me. I will be very pleased if such legislative solutions are implemented that will strengthen Poland, that will enhance our security, that will strengthen our economic, technological, and infrastructural potential. I have no problem with that.
Thank you very much.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Witam Państwa bardzo serdecznie!
Właśnie dzisiaj kontynuujemy, ale i zarazem kończymy naszą wizytę – wizytę polskiej delegacji razem ze mną i moją małżonką – w Armenii. Wizytę bardzo ciekawą, której kulminacja – śmiało można powiedzieć – miała miejsce wczoraj, kiedy odbyły się najważniejsze spotkania polityczne.
Rozpoczęliśmy ten dzień od spotkania – oczywiście – z Panem Prezydentem, od bardzo ciekawych rozmów. Potem była wizyta na giełdzie tutaj, w Erywaniu, czyli na giełdzie armeńskiej. Co bardzo ważne, nie przez przypadek – dlatego że warszawska giełda jest większościowym udziałowcem tutejszej spółki giełdowej. I to jest bardzo dobra informacja, bo tutaj ta giełda rozwija się znakomicie. To była świetna decyzja podjęta kiedyś przez Prezesa warszawskiej giełdy, Pana dr. Marka Dietla. Bardzo zyskowna inwestycja dla Polski, dla polskiej giełdy. Nie tylko pod względem czysto finansowym, ale także i pod względem naszej obecności tutaj, w tym regionie świata. Zdobywania także i tutaj doświadczeń, a przede wszystkim budowania marki Polski jako solidnego i bardzo wiarygodnego partnera także w zakresie działalności na rynkach kapitałowych. Bardzo dobre spotkanie. Także dla mnie bardzo ciekawe.
Następnie było spotkanie z Panem Premierem, z Przewodniczącym Parlamentu – i, oczywiście, dyskutowaliśmy te najważniejsze tematy. Oczywistą sprawą jest, że przede wszystkim dwie kwestie zdominowały te spotkania. Po pierwsze, oczywiście – relacje polsko–armeńskie, budowanie tych relacji. Zarówno tych politycznych – wiadomo, to jest wizyta Prezydenta, oficjalna, więc kwestie polityczne wychodzą tutaj na pierwszy plan. Ja zaprosiłem Prezydenta Armenii do złożenia oficjalnej wizyty w Polsce. Mam nadzieję, że jeszcze w 2025 roku Pan Prezydent przyjedzie. Mam też nadzieję, że razem z tą wizytą będzie mogło się odbyć w Warszawie albo w innym miejscu – w zależności od tego, gdzie zdecydują strony – także i forum biznesowe polsko–ormiańskie po to, żeby można było zacieśnić te więzi.
Bo drugim tematem właśnie były kwestie gospodarcze, związki pomiędzy naszymi państwami, poszerzanie wzajemnej oferty, zwiększanie relacji, zwiększanie polskiego eksportu tutaj, do Armenii, różnego rodzaju towarów, poczynając od kwestii nowoczesnych technologii, odnawialnych źródeł energii aż do kwestii eksportu z naszego przemysłu rolno–spożywczego – także dla nas niezwykle istotnej. Ale rozmawialiśmy, proszę Państwa, również i o udziale polskich spółek w różnego rodzaju przetargach, które mają miejsce tutaj, w Armenii. Armenia dynamicznie w tej chwili się rozwija. Planuje cały szereg inwestycji. Mam nadzieję, że Polska będzie tutaj coraz bardziej także i w tym względzie obecna.
Ten drugi z najważniejszych tematów to były kwestie bezpieczeństwa, te szeroko pojęte. My – oczywiście – mówiliśmy o bezpieczeństwie w naszej części Europy, o rosyjskiej agresji na Ukrainę, o sytuacji na naszej wschodniej granicy. Wschodniej granicy w szerokim tego słowa znaczeniu – to znaczy zarówno o obronie granicy naszej i Unii Europejskiej przed hybrydowymi atakami ze strony Białorusi. Ale także – oczywiście – o ochronie granicy wschodniej w szerokim tego słowa znaczeniu, czyli zarówno w części granicy z Białorusią, jak i również z Ukrainą. Bo mówiliśmy to w aspekcie tutaj ochrony granicy Armenii, przygotowania armeńskich służb granicznych do tego zadania, do jego wykonywania. Bo oczywisty konflikt tutaj, w tej części świata, związany z bezpieczeństwem to relacje pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem – bardzo trudne.
Przypominam, że dwa tygodnie temu byłem w Baku . Tam odbywała się światowa konferencja klimatyczna COP29. Ale przede wszystkim na marginesie tej konferencji ja miałem spotkanie w cztery oczy z Panem Prezydentem Alijewem – z Prezydentem Azerbejdżanu – i między innymi o tych kwestiach relacji z Armenią rozmawialiśmy. Ja wtedy mówiłem Panu Prezydentowi, że wybieram się z oficjalną wizytą do Armenii, że bardzo proszę, żeby mi przedstawił swój punkt widzenia na te kwestie konfliktowe, które są w ostatnim czasie tutaj rozwiązywane. Na szczęście ten proces pokojowy – można powiedzieć: rozwiązywania tych kwestii konfliktowych – on postępuje. Jest bardzo trudny. To są wielosetletnie – można powiedzieć – relacje pomiędzy Azerami a Ormianami i kwestie tutaj miejsc, w których mieszkała ludność, różne grupy etniczne. Więc bardzo skomplikowane zagadnienia, na które nakłada się – oczywiście – również i współczesna sytuacja geopolityczna. Ale ten proces pokojowy postępuje. I – tak jak mówię – rozmawiałem o tym w Azerbejdżanie.
Wczoraj bardzo dużo mówiliśmy na ten temat także ze wszystkimi najważniejszymi przywódcami tutaj, w Armenii – więc z Panem Prezydentem, z Panem Premierem, również z Przewodniczącym Parlamentu. To był ten temat, który rzeczywiście zdominował tutaj, patrząc z punktu widzenia miejscowego, nasze rozmowy. Mówiłem o tym także i w tym kontekście, że tutaj obecna jest misja Unii Europejskiej, która ma zadanie stabilizacyjne, która ma zadanie szukać porozumienia pomiędzy stronami tego konfliktu, a zarazem prowadzić obserwację tego, co dzieje się w tym obszarze konfliktowym, w obszarze granicznym i przygranicznym.
I dzisiaj właśnie przed momentem miałem spotkanie z naszymi reprezentantami, którzy uczestniczą w tej misji. W tej misji są także i przedstawiciele naszego kraju, jako że jest to misja Unii Europejskiej w Armenii. I rozmawiałem z nimi na temat sytuacji, na temat tego, w jaki sposób to się odbywa. Byliśmy także i w terenie, gdzie spotkałem się z szefem całej tej misji europejskiej EUMA, czyli Panem Markusem Ritterem, który kieruje całością wykonywania tych zadań. Naszym, polskim przedstawicielem, głównym tutaj w ramach tej misji jest polski dyplomata, Pan Marek Kuberski. Także on uczestniczył w tym naszym spotkaniu w terenie, właśnie blisko granicy. Tam pokazywano mi, jak wygląda sytuacja, jak rozłożone są posterunki graniczne – a ściślej mówiąc: umocnienia graniczne poszczególnych państw, służb granicznych i wojsk.
Sytuacja jest tam rzeczywiście taka – widać to – dosyć napięta, patrząc po ilości zwłaszcza nowych umocnień, które zostały zbudowane w ostatnim czasie. Tam też są pola minowe. Generalnie są to bardzo trudne kwestie i nabrzmiałe. I tam cały czas jest to zadanie realizowane. Niełatwe, bo misja realizuje to zadanie na przestrzeni tysiąca kilometrów granicy Armenii z Azerbejdżanem, więc jest to zadanie – można powiedzieć – ogromne, które jest wykonywane przez ponad sto osób będących częścią tej misji. Ale rzeczywiście starają się oni tutaj utrzymywać stałą jak gdyby kontrolę nad tymi terenami. I można powiedzieć, że misja przynosi pewne sukcesy chociażby w postaci uspokojenia sytuacji.
Bo jednoznacznie wynika z porównania tego, co było przed przybyciem misji czy w momencie przybycia misji, a tego, co mamy teraz, że w wielu miejscach tam, gdzie mieliśmy do czynienia ze stałymi ostrzałami – przede wszystkim ostrzałami infrastruktury, bo to nie tyle bezpośrednio zagrażało ludności, co po prostu różnego rodzaju ostrzały służyły niszczeniu infrastruktury – te ostrzały ustały na skutek właśnie stałego przybywania w te miejsca przedstawicieli Unii Europejskiej. Więc choćby od tej strony tylko patrząc, można powiedzieć, że misja odnosi sukces.
Ta misja będzie trwała, bo Unia Europejska przedłużyła ostatnio jej mandat na lata 2025–2027. My bierzemy udział w tej misji, rozważamy kwestię zwiększenia ilościowego liczby naszych przedstawicieli w tej misji i właśnie z tymi naszymi członkami misji – jak to się uśmiechaliśmy: misjonarzami; choć, oczywiście, jest to misja całkowicie cywilna – rozmawiałem i zdawali mi relację, jak wygląda ich codzienna praca, jak wygląda też pewna charakterystyka życia tutaj, w Armenii, zwłaszcza właśnie na tych terenach przygranicznych, jak wygląda sytuacja tych relacji pomiędzy Ormianami a Azerami. Mieliśmy długą dyskusję.
Jeszcze dzisiaj będę miał jedno spotkanie z Premierem. Już takie mniej formalne. Zjemy razem posiłek. I też na pewno będzie to sposobność do tego, by o tych kwestiach – przede wszystkim kwestiach bezpieczeństwa, ale także i relacji pomiędzy naszymi krajami, właśnie tych relacji gospodarczych – rozmawiać.
Dla mnie cel bardzo ważny: chciałem, żeby w ślad za giełdą warszawską – która tutaj wystawia nam bardzo dobre świadectwo i która tutaj w istotny sposób przyczyniła się do ożywienia i wzrostu znaczenia giełdy armeńskiej w tej części Europy i świata – żeby w ślad za tym poszli też przedstawiciele innych polskich branż, żebyśmy byli tutaj bardziej obecni.
Mam nadzieję, że to, co robimy tutaj w tych dniach, wszystkie te spotkania, które odbyliśmy… Mieliśmy też spotkanie z przedstawicielami ormiańskich think tanków , przede wszystkim tych pracujących tutaj, w Erywaniu, ale nie tylko. Wczoraj duże spotkanie, długie spotkanie, gdzie była też bardzo ciekawa wymiana poglądów i uwag na temat sytuacji międzynarodowej. Przede wszystkim tej sytuacji bezpieczeństwa i tego, co dzieje się tutaj, w tej części świata.
Mogę śmiało powiedzieć, że bardzo ciekawa wizyta. Mam też nadzieję, że patrząc w przyszłość, wizyta będzie również owocna dla rzeczywiście takiego pobudzenia relacji Polski z Armenią. A także – mam nadzieję – przyczynimy się do większej stabilizacji sytuacji w tym regionie, być może też do rozwiązania jakichś kwestii konfliktowych, bo też o tym mówiliśmy.
Pytania dziennikarzy
Panie Prezydencie, dzień dobry, chciałbym zapytać o to, jak bardzo relacje z Rosją odbiegają od tych relacji z Unią Europejską pod kątem gospodarczym. Czy wpływ Rosji widać na tutejszą gospodarkę, na tutejsze spółki giełdowe?
Proszę Państwa, to jest sytuacja, która – oczywiście – ma swoją tutaj regionalną specyfikę, tak? Proszę pamiętać, że to jest taki teren, który, po pierwsze, przez wiele dziesięcioleci istnienia Związku Sowieckiego Armenia, ale także i Azerbejdżan, i to, co tutaj wokół – poza, oczywiście, Iranem i Turcją, które też są sąsiadami – to były republiki sowieckie. W związku z powyższym ten wpływ rosyjski jest oczywisty.
On ma taki charakter piętrowy. Ja bym wręcz powiedział, że momentami ma taki charakter etniczny czy społeczny. To są ludzie, którzy tutaj mieszkają, bo swego czasu ich rodziny tutaj się osiedliły, choć byli z zupełnie innych części Związku Sowieckiego. To są małżeństwa, to są kwestie językowe, obyczajów itd., itd. Więc te wpływy rosyjskie tutaj, w tej części Europy, w tym regionie są czymś naturalnym.
Proszę też pamiętać, że cały czas jeszcze tutaj, w Armenii, są obecne rosyjskie wojska, które kiedyś tam, przed kilkoma dziesiątkami lat pozostały tutaj na zaproszenie w zasadzie władz już niepodległej Armenii, tutaj wspierały Armenię. W ostatnim czasie te drogi pomiędzy Rosją a Armenią nieco się rozchodzą, dlatego że Armenia chce zbliżyć się do Unii Europejskiej i ta tendencja w działaniach obecnych władz Armenii jest bardzo widoczna.
O tym też bardzo dużo rozmawialiśmy z punktu widzenia objęcia przez Polskę prezydencji w Radzie Unii Europejskiej od 1 stycznia 2025 roku – o tym, jak właśnie zbliżać Armenię do Unii Europejskiej, o kwestiach wizowych dla obywateli Armenii, jeżeli chodzi o kraje Unii Europejskiej, i tych zagadnieniach. Tutaj obiecywaliśmy Armenii wsparcie w tym zakresie, aby jak najszybciej te pozytywne decyzje uzyskała.
My podtrzymujemy – oczywiście – cały czas to, że jesteśmy absolutnie zwolennikami polityki otwartych drzwi w Unii Europejskiej, czyli tego, żeby jeżeli jakieś państwo, jakieś społeczeństwo, jakiś naród ma ambicje przystąpienia do Unii Europejskiej, chce realizować ten proces przystępowania do Unii Europejskiej, a w związku z tym przeprowadzenia koniecznych, a bardzo często trudnych reform, to uważamy, że Unia Europejska powinna być na to otwarta i powinna tutaj wspierać. I my będziemy o to wsparcie dla Armenii zabiegali.
Natomiast – oczywiście – te wpływy rosyjskie są, choć powtarzam: Rosja z dużą dezaprobatą patrzy w ostatnim czasie na Armenię, bo Armenia rzeczywiście zwróciła się zdecydowanie w kierunku Unii Europejskiej, chce zacieśniać swoje relacje z krajami Unii Europejskiej. I to jest tendencja bardzo w polityce armeńskiej ostatnich lat widoczna.
Panie Prezydencie, Pan powiedział o tej misji unijnej, o tym, że jest przedłużona na kolejne lata. Czy Pan widzi po tych rozmowach – i właśnie z przywódcą Armenii, ale też wcześniej z przywódcą Azerbejdżanu – że jest jakaś szansa na rzeczywiście takie już na stałe zawieszenie tego konfliktu, rozwiązanie go? Taki pozytywny koniec tej zaszłości sprzed wielu, wielu lat?
Proszę Państwa, tutaj są problemy. One są – tak jak powiedziałem – bardzo złożone, one mają charakter nieraz wielosetletni, związany właśnie z kwestiami etnicznymi: gdzie zamieszkały które części społeczności. Tu są takie enklawy w górach. Bo proszę pamiętać, że to w ogromnej części jest teren bardzo górzysty. Więc tutaj są pojedyncze wioski, które są zamieszkane w większości przez Ormian albo w większości przez Azerów. Są to niezwykle trudne kwestie.
Tymi najważniejszymi jest w tej chwili – po pierwsze – ustalenie szczegółowej granicy pomiędzy Armenią a Azerbejdżanem po wojnach, które miały miejsce w 2020 i w 2023 roku, ostatnie starcia [wtedy] były. Ostatecznie – można powiedzieć – panowanie w sensie politycznym nad Górnym Karabachem zostało przejęte przez Azerbejdżan. Ponad 100 tys. Ormian musiało uchodzić po prostu z tamtego obszaru i dzisiaj są to uchodźcy tutaj, w Armenii, co też jest dodatkowym problemem dla Armenii. Bo trzeba coś zrobić ze 100 tys. ludzi.
To nie jest wielki kraj, to nie jest wielka społeczność. Tu jest niecałe 3 mln mieszkańców. W związku z powyższym jak przybywa 100 tys., to jest to rzeczywiście ogromnie odczuwalne obciążenie. Zwłaszcza dla kraju, który jest na dorobku cały czas, tak jak Armenia. Więc tutaj też niesiemy pomoc jako kraj Unii Europejskiej, żeby pomóc jakoś zagospodarować się tym uchodźcom tutaj, na miejscu.
Ale granica jest ustalana w toku negocjacji. Część tej granicy już została ustalona. W tej chwili trwa proces ustalania kolejnego odcinka granicy. Przy czym z mojej rozmowy zarówno z Panem Prezydentem Alijewem w Azerbejdżanie, jak i tutaj, w Armenii, wynika ostrożny optymizm. To znaczy zakładam, że strony uważają, że to się da zrobić. Że skoro udało się ten pierwszy odcinek ustalić, to te kolejne odcinki też będą ustalone.
Jest tam problem dyskusji na temat zapisów prawnych w konstytucji Armenii. Azerbejdżan podnosi tutaj pewne wątpliwości co do wpisanych w konstytucji Armenii kwestii suwerennościowych i kwestii uznania terytorialnego. Więc to są takie delikatne zagadnienia, które są przedmiotem takiej prawniczej polemiki w tej chwili pomiędzy stronami.
Najważniejszym, najbardziej palącym problemem jest kwestia eksklawy azerskiej w Nachiczewanie, która jest oddzielona od zasadniczej części Azerbejdżanu. I chodzi o kwestię ustalenia swobodnej komunikacji pomiędzy tymi dwoma częściami Azerbejdżanu. To jest w tej chwili bardzo poważna kwestia, nad którą trwają największe dyskusje. Jest to – można śmiało powiedzieć – chyba najbardziej zapalny w tej chwili punkt w tych rozmowach pokojowych: jak ustalić ostatecznie to, żeby – z jednej strony – Azerowie podróżujący z eksklawy do zasadniczej części Azerbejdżanu czuli się bezpiecznie; a z drugiej strony – żeby Ormianie nie mieli poczucia naruszania integralności terytorialnej Armenii. To jest w tej chwili kwestia taka najbardziej istotna do negocjacji.
Myśmy tutaj przedstawili pewne propozycje, ale to ma charakter w tej chwili – że tak powiem – negocjacyjny. W związku z powyższym pozwolicie Państwo, że nie będę tutaj opowiadał szczegółów. Mam nadzieję, że znajdzie się rozwiązanie i że oba kraje przez to odzyskają pokój i spokój, a przede wszystkim [odzyskają je] społeczeństwa.
Panie Prezydencie, pytanie o polską kampanię prezydencką. W mediach społecznościowych z konta IPN został opublikowany post, który promuje dr. Karola Nawrockiego na stanowisko Prezydenta naszego kraju. I pytanie dotyczy tego, czy kandydaci na Prezydenta powinni używać wszelkich możliwych narzędzi do komunikacji, w tym te, które gwarantują im te posady państwowe.
Szanowni Państwo, ja powiem w ten sposób: oczywiście to są zawsze delikatne kwestie. Ja powiem od razu: ja nie widziałem tego posta, w związku z czym na jego temat w ogóle nie będę się wypowiadał, bo nie jestem w stanie w ogóle go ocenić. To mogą być różne interpretacje, więc proszę pozwolić, że uwolnię się od tego.
Natomiast proszę pamiętać o tym, że osoby, które w tej chwili stanęły – właściwie już, powiedzmy, półoficjalnie, bo zgłoszone przez partie polityczne do tego prezydenckiego wyścigu – jak do tej pory wszyscy pełnią jakieś bardzo ważne funkcje państwowe, tak? Pan dr Karol Nawrocki jest rzeczywiście szefem Instytutu Pamięci Narodowej, ale Pan Rafał Trzaskowski jest Prezydentem Warszawy, a Pan Szymon Hołownia jest Marszałkiem Sejmu. W związku z czym – oczywiście – takie pytanie trzeba byłoby zadać wszystkim kandydatom: co mają zamiar zrobić z funkcjami, które piastują?
Wiecie Państwo, my mamy różne budzące wątpliwości przede wszystkim decyzje ze strony Państwowej Komisji Wyborczej w ostatnim czasie dotyczące mieszania kwestii bieżącego funkcjonowania partii politycznych, różnego rodzaju instytucji, organów polskiego państwa a realizowania kampanii wyborczej. Te kontrowersje przede wszystkim na razie uderzają w Prawo i Sprawiedliwość, któremu Państwowa Komisja Wyborcza odebrała finansowanie z budżetu państwa.
Wiecie Państwo, ja doskonale pamiętam, jak swojego czasu na początku mojej prezydenckiej służby, jeszcze w 2015 roku, moja żona postanowiła – już będąc Pierwszą Damą – jechać do Krakowa i zdecydowała się wybrać pociąg. Pojechała na Dworzec Centralny w Warszawie. Tam nagle zamieszanie, ogromna liczba dziennikarzy. Była kompletnie zaskoczona, bo nie wiedziała, co się dzieje wokół niej. I dziennikarze nagle się do niej zwrócili.
Ale w istocie okazało się, że wcale nie czekali na moją żonę, tylko czekali na Panią Premier – jeszcze wówczas Ewę Kopacz – razem z całym rządem, która właśnie wsiadała do pociągu Intercity i jechała do jednego z miast po to, żeby realizować misję rządową, która odbywała się w trakcie kampanii parlamentarnej realizowanej wtedy przez Platformę Obywatelską.
Ja jestem ciekawy, czy Platforma Obywatelska ze swojego budżetu wyborczego płaciła wtedy za wyjazd członków Platformy Obywatelskiej, a zarazem rządu, którzy twierdzili, że realizują misję rządową. A tak naprawdę – proszę Państwa – co realizowali, to każdy wiedział. Więc po prostu robili kampanię wyborczą. Co do tego nie było specjalnych wątpliwości, nie bądźmy naiwni.
W związku z powyższym – wiecie Państwo – to są bardzo trudne do oceny kwestie. I pewnie jest tak, że w trakcie tej kampanii wyborczej, kiedy ona się już oficjalnie rozpocznie – bo zwracam uwagę, że oficjalnie jeszcze się nie toczy; nie toczy się jeszcze, uwaga; Pan Marszałek Szymon Hołownia zapowiedział ją dopiero na styczeń, ale tylko zapowiedział, nie ma jej na razie jeszcze – wtedy pewnie będziecie Państwo na ten temat dyskutowali i Państwowa Komisja Wyborcza być może wtedy też zabierze głos w tych sprawach.
Panie Prezydencie, dziś w Sejmie będzie głosowanie nad wnioskiem odrzucenia obywatelskiego projektu w sprawie CPK. Będzie to w godzinach wieczornych polskiego czasu. Chciałabym zapytać, czego się Pan spodziewa po tym głosowaniu. I w tym kontekście zapytać o ocenę propozycji dr. Karola Nawrockiego, który powiedział dziś, że jeżeli ten projekt zostanie odrzucony, to będzie to – jeżeli zostałby Prezydentem – jego pierwszy prezydencki projekt, jego pierwsza prezydencka inicjatywa.
Ja mam przede wszystkim – proszę Państwa – nadzieję, że nie zostanie ten projekt ustawy odrzucony, bo dyskutujemy o tym od dłuższego czasu, właściwie od momentu w 2023 roku, kiedy sformował się rząd Donalda Tuska. Ja cały czas od samego początku apeluję o kontynuację tych najważniejszych – powiedziałbym, dziejowych – dla Polski projektów.
I to nie jest tylko kwestia aspiracji, jakie mamy my, Polacy, co do naszego państwa i co do jego możliwości. Ale to jest po prostu także i kwestia miejsc pracy na przyszłość, możliwości rozwojowych Polski, rozwoju sieci komunikacyjnej, transportowej, infrastruktury w Polsce. Więc tych zagadnień bardzo ważnych jest [wiele]. Ja już nie wspomnę o oknie na świat, o możliwości tego, żebyśmy mogli z naszego kraju latać we wszystkie zakątki świata.
I żeby – jeżeli gdzieś mają być centra przesiadkowe dla ludzi z innych krajów – to dlaczego one nie mają być u nas? Dlaczego to nie my mamy być beneficjantami ich obecności, choćby tylko chwilowej, kiedy pójdą na jakieś zakupy czy usiądą w barach, restauracjach, czy po prostu w jakiś sposób zostawią u nas swoje pieniądze. Inne kraje na takich kwestiach zarabiają. Zarabiają też na nas, kiedy my się przesiadamy czy we Frankfurcie, czy w Amsterdamie, czy w Londynie na Heathrow, czy na innych lotniskach europejskich. Więc nie rozumiem, dlaczego my nie moglibyśmy mieć takiego portu lotniczego, który jest także dla innych portem przesiadkowym – i dzięki temu na tym zarabiać.
Uważam, że – po pierwsze – nas na to stać. Po drugie – uważam, że powinniśmy po prostu czerpać z tego zyski. Po trzecie – to kwestia strategiczna, żeby największe samoloty mogły u nas lądować, żebyśmy mieli duże centra logistyczne, przeładunkowe, żebyśmy w razie czego mogli przyjąć dużą liczbę wielkich samolotów, chociażby po to, żeby do Polski przyszły posiłki wojskowe jak najszybciej w jak największej ilości.
Wiecie Państwo o tym, że ja rozmawiałem o tych kwestiach szereg razy z generałami, przede wszystkim z generałami armii Stanów Zjednoczonych. Wszyscy mi potwierdzali, że powstanie takiego strategicznego lotniska w Polsce, wielkiego lotniska to jest absolutnie fundamentalna kwestia. I nie mam wątpliwości, że powinno to być zrealizowane.
Pytanie: kto i dlaczego to blokuje? Albo: kto i dlaczego działa tak, żeby w jak największy sposób to opóźnić? Bo ja nie mam wątpliwości, że przynajmniej działanie zmierzające do jak największego opóźnienia tego – poprzez różnego rodzaju działania hamujące – jest nieprzerwanie od roku realizowane.
Ja bym chciał, żeby ta sprawa ruszyła, żebyśmy to realizowali, żebyśmy to budowali, żeby przestano opowiadać o powiększaniu możliwości lotniska Chopina w Warszawie, żeby tuż nad blokami mieszkalnymi latały samoloty; żeby jeszcze zwiększać ruch na tym lotnisku, które i tak ma swoje bardzo ograniczone możliwości, choćby ze względu na pory dnia i nocy operowania w ogóle samolotów w tym obszarze. Bo to jest środek miasta coraz bardziej, Warszawa się rozrasta. I bardzo dobrze, że się rozrasta.
Dlatego potrzebne jest lotnisko poza Warszawą, stosunkowo niedaleko od Warszawy, które będzie wolne od tego typu obciążeń, które będzie mogło być rzeczywiście wielkim, strategicznym lotniskiem. Ten projekt ustawy do tego zmierza. I mam nadzieję, że choćby pokazanie dobrej woli realizacji tej inwestycji – poprzez nieodrzucanie tego projektu – nastąpi dzisiaj w Sejmie.
Bo – tak jak powiedziałem – to nie jest tylko kwestia aspiracji; choć ta kwestia jest dla nas ważna. To jest także kwestia rozwoju Rzeczypospolitej. To jest także kwestia naszego bezpieczeństwa – bezpieczeństwa strategicznego, strategicznych możliwości komunikacji.
Panie Prezydencie, jest przełom – taki sygnał o przełomie – w sprawie ekshumacji ofiar zbrodni wołyńskiej, ludobójstwa na Wołyniu. Pytanie, czy możemy mówić o sukcesie polskiego i ukraińskiego MSZ–etu? I drugie pytanie w tym temacie: jaka powinna być rola szefa IPN–u? Czy Karol Nawrocki powinien niezwłocznie udać się na Ukrainę? I jakie – Pana zdaniem – działania tam, na miejscu, powinien podjąć?
Proszę Państwa, o sukcesie to będzie można mówić wtedy, kiedy proces ekshumacji – poszukiwawczy i ekshumacyjny – rzeczywiście się rozpocznie. Bo to są najpierw działania poszukiwawcze, potem to są ekshumacje. Wtedy będzie można mówić o sukcesie. Sukces ten – jak zawsze każdy sukces – będzie miał pewnie wielu ojców.
Ja mogę Państwu powiedzieć tak: ja bez rozgłosu, bardzo spokojnie, bez robienia wokół tego wielkiej wrzawy medialnej rozmawiam na ten temat przede wszystkim z Prezydentem Wołodymyrem Zełenskim od jakiegoś czasu stale i systematycznie. To są trudne kwestie. Ale mam nadzieję, że działając spokojnie i konsekwentnie, je zrealizujemy.
Ja Państwu zwracam uwagę na to, że już pewien postęp w tym zakresie był, bo te prace poszukiwawcze były prowadzone nie tak dawno temu. Z różnym skutkiem były prowadzone, ale bez ingerencji ze strony władz ukraińskich, bez przeszkadzania naszym ekipom poszukiwawczym. Mam nadzieję, że te prace będą mogły być nadal realizowane.
Mogę powiedzieć tak: z satysfakcją patrzę na te ostatnie wypowiedzi oficjalne strony ukraińskiej. Mam nadzieję, że proces będzie się dalej toczył i że to się będzie przyczyniało do uspokojenia też sytuacji, załatwienia tych ważnych kwestii historycznych.
Powtarzam jeszcze raz: przede wszystkim wiem, że moi rodacy, że Polacy, którzy utracili kiedyś swoich bliskich, zamordowanych na Wołyniu i w innych miejscach, chcą po prostu mieć mogiły swoich bliskich, chcą znać miejsca ich pochówku, chcą móc pojechać i po prostu pomodlić się, zapalić przysłowiowy znicz.
Panie Prezydencie, który z zaprezentowanych kandydatów na Prezydenta jest Panu w tej chwili najbliższy? I czy udzieli Pan któremuś z kandydatów – oczywiście już w kampanii – oficjalnego poparcia?
Proszę Państwa, ja powiem tak: Prezydent Rzeczypospolitej nie jest od udzielania oficjalnego poparcia żadnemu z kandydatów. Mogę powiedzieć tak: jako obywatel Rzeczypospolitej zrobię wszystko, co w mojej mocy – jeżeli tylko zdrowie pozwoli – żeby pójść na wybory i wziąć w nich osobiście udział, oddać głos po prostu, tak jak to przysługuje każdemu obywatelowi, który ma czynne prawo wyborcze.
Natomiast – proszę Państwa – ja powiedziałem już wczoraj swoje na ten temat. Jeżeli chodzi o te kwestie związane z polityką historyczną, kwestie pewnego patriotycznego spojrzenia na ważne dla Rzeczypospolitej zagadnienia, to jest chyba dla Państwa sprawą jasną – choćby wtedy, kiedy obserwujecie uroczystości patriotyczne, w których w ostatnim czasie, w ciągu ostatnich lat brałem udział – że praktycznie na wszystkich tych uroczystościach był Prezes Instytutu Pamięci Narodowej. Dzisiaj tym Prezesem Instytutu Pamięci Narodowej jest Pan dr Karol Nawrocki. I w związku z tym jakby z tego punktu widzenia on i jego podejście do tych spraw jest mi bliskie. Ja wczoraj to powiedziałem, tak? Że to jest z całą pewnością ktoś, kto w tym sensie właśnie jest bliski mojemu sercu.
Ale powtarzam jeszcze raz: jest też kandydat Konfederacji. Będę chciał usłyszeć, co przede wszystkim panowie – na razie mamy panów przede wszystkim, ale jeżeli będą, to także i panie – mają do powiedzenia na temat ważnych polskich spraw. Bo – proszę Państwa – ja jeszcze raz powtórzę kwestię fundamentalną: to nie chodzi o to, czy ktoś jest ładny, czy ktoś jest może mniej ładny, bo to jest zawsze kwestia ocenna – bo to jest zawsze kwestia ocenna. Są gusta i guściki, prawda, tak? Jeden się podoba – czy jedna się podoba – temu, druga tamtemu itd., itd. To można różnie oceniać.
Proszę spojrzeć na to, co mówią kandydatki i kandydaci. Ja bardzo o to proszę. Do czego się zobowiązują? Jak chcą prowadzić polskie sprawy? Które polskie sprawy wymieniają jako te, które są dla nich ważne, i w jaki sposób formułują te ważne dla siebie tematy od strony merytorycznej? Bo to jest przede wszystkim najważniejsze. Jak będzie prowadzona polska polityka i w jakim kierunku będzie prowadzona polska polityka – i w kwestiach bezpieczeństwa, i w kwestiach polityki patriotycznej, i w kwestiach polityki też ustrojowej – w ciągu najbliższych lat przez Prezydenta Rzeczypospolitej? Proszę, żeby przede wszystkim to brać pod uwagę. Bo to ma znaczenie fundamentalne.
Oczywiście ważne jest, czy Prezydent – czy to kobieta, czy mężczyzna – wygląda tak czy inaczej, czy lepiej, czy gorzej. Ale o to można zadbać. Natomiast jeżeli ktoś ma swoje poglądy – a Prezydentem może być wyłącznie osoba dorosła, poważna, bo trzeba mieć ukończone 35 lat, więc to są zawsze już osoby poważne – to raczej swojego poglądu nie zmieni. W związku z tym to, co mówi dzisiaj, można zakładać, że będzie mówiła również w przyszłości. To kwestia wiarygodności.
Panie Prezydencie, zapytam tylko króciutko o fundamentalną kwestię. Bo dzisiaj na Sejmie będą też ważne rzeczy dotyczące Pana też bliskiego tematu – bezpieczeństwa. Rząd przekaże ponad 3 mld na to, żeby rozbudowywać kompetencje amunicyjne do produkcji m.in. tej amunicji wielkokalibrowej, o której Pan też wiele razy mówił. Nie tylko Pan, ale też kwestia Ukrainy pokazuje, że potrzebny jest ten 155 mm kaliber. Jak Pan ocenia te działania rządu?
Proszę Państwa, oczywiście, że każdą ustawę, która przyjdzie do Prezydenta, oceniamy odrębnie i nad każdą się pochylamy. Oceniamy ją i z punktu widzenia celowościowego, i z punktu widzenia merytorycznego, zarówno jeżeli chodzi o jej przygotowanie legislacyjne, jak i jeżeli chodzi o to, co ona w sobie zawiera.
Natomiast ogólnie mogę powiedzieć, że – chyba nikt nie ma wątpliwości, bo zawsze o tym zapewniałem – te wszystkie kwestie, które zmierzają do umacniania bezpieczeństwa Rzeczypospolitej, a to umacnianie bezpieczeństwa Rzeczypospolitej dzisiaj to również i rozwijanie naszych możliwości produkcyjnych i przede wszystkim ilościowych, jeżeli chodzi także o amunicję, to ja oczywiście takie projekty i taką myśl popieram. I o tym też zapewniałem Pana Ministra Obrony Narodowej, Wicepremiera Władysława Kosiniaka–Kamysza, bo rozmawiałem z nim na ten temat.
Ja tutaj problemu nie widzę. Jeżeli tylko nie będzie jakichś zagadnień nie do przyjęcia w takich rozwiązaniach ustawowych, legislacyjnych, to – oczywiście – że ja będę za. Bo tak jak powiedziałem, staram się w zakresie przede wszystkim polityki bezpieczeństwa realizować taką politykę, jaką realizowałem cały czas. I cieszę się – bo obserwowałem do tej pory – że obecny rząd w miarę tę politykę, która była realizowana przez poprzedników, kontynuował.
Panie Prezydencie, nie ma Pan wrażenia, że te działania Koalicji Obywatelskiej i polityków rządzących teraz właśnie, przed wyborami prezydenckimi, mają na celu wzmocnienie kandydata, Rafała Trzaskowskiego? Jeśli mówimy tutaj o ekshumacji ofiar rzezi wołyńskiej, o CPK.
Panie Redaktorze, Szanowni Państwo, ja powiem tak: ja jestem Prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej. Oczywiście wybory się toczą, to jest jasne. Powiedziałem: kampanii nawet jeszcze formalnie nie mamy, ale – jak widzimy – w gruncie rzeczy ona już jest.
Jeżeli w tym czasie rządzący będą realizowali kwestie dobre dla Polski, będą powstawały dobre dla Polski ustawy, które będą umożliwiały rozwój Polski, które będą umacniały nasze bezpieczeństwo, ja – oczywiście – będę je popierał i będę popierał zawsze takie działania. I to jest dla mnie absolutnie kwestia fundamentalna. Ja będę bardzo zadowolony, jeżeli będą realizowane takie rozwiązania ustawowe, legislacyjne, które będą Polskę umacniały, które będą umacniały nasze bezpieczeństwo, które będą wzmacniały nasz potencjał gospodarczy, technologiczny, infrastrukturalny. Nie mam z tym problemu.
Dziękuję bardzo.
_______________________________________________
WIĘCEJ O WIZYCIE PARY PREZYDENCKIEJ W ARMENII:
