President: A certain group of the judicial elite considers itself above the law.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed the General Assembly of Judges of the Constitutional Tribunal in December 2018, discussing judicial reform and Poland's implementation of a European Court ruling on the Supreme Court.
- Main themes
- Judicial accountability, Constitutional Tribunal, rule of law, Polish judiciary reform, European Court of Justice ruling, Supreme Court amendment, judicial elite above the law, constitutional identity, Polish sovereignty, EU membership obligations
- Duration
- ~18 min
- Words
- 2,131
- Sentences
- 73
- Readability
- 25
- Grade
- 16.9
- Syntax
- 3.04
- Vocabulary
- 2.29
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other73 sentences in 36 paragraphs
Esteemed Marshals of the Sejm and Senate,
Honorable Prime Minister,
Esteemed Ministers,
Honorable President,
Esteemed Judges of the Constitutional Tribunal,
Esteemed Professors,
Esteemed Counselors,
All Distinguished Guests,
All Honorable Participants of the Ceremony!
The proceedings of the General Assembly of Judges of the Constitutional Tribunal are an event whose significance transcends the context of the tasks of the Assembly defined in the law on the Tribunal. This solemn meeting of all judges of the Constitutional Tribunal is always an opportunity to emphasize the extraordinarily high position of the constitutional court in the Polish system of state organs.
For this purpose, it is worth referring to the first and most fundamental provisions of the currently applicable Constitution. Article 1 states that the Republic of Poland is the common good of all citizens. Article 2 defines the Republic as a democratic state of law realizing the principles of social justice. Both of these provisions impose on public authorities the responsibility to ensure that the law in force in the Republic is not only in accordance with the norms of the Constitution but also just and well-serving to the citizens.
When it comes to the protection of these values, particular duties rest on judges – especially those of the Constitutional Tribunal. The essence of their mission is defined by the oath of office for judges. It refers to the ideal of service to the nation and obliges the judge to stand guard over the Constitution in an impartial manner.
It should also be noted that the reference points for the judges of the Constitutional Tribunal are not only the norms of the Constitution but also the values and principles on which the fundamental law is based. This is indicated in the preamble of the Constitution, which speaks of the sovereignty regained by Poland and the possibility of democratic determination of the fate of the homeland by the sovereign, which is the nation.
Based on these axiological premises, the Constitutional Tribunal is to protect the fundamental rights and freedoms of individuals from excessive interference by the state. It is also obliged to defend the constitutional scope of action of individual authorities – so that they do not exceed their competencies. The Constitutional Tribunal also resolves the mutual relations between the two legal orders: Polish and European.
The principles shaped in the existing jurisprudence allow for the delineation of boundaries that protect – on the one hand – Polish sovereignty, the supremacy of our Constitution, and the constitutional identity of the Polish state, and on the other hand – the fulfillment by the Republic of Poland of the obligations arising from its membership in the European Union.
And here I will make a small digression referring to recent times and the rulings being made at the level of the European Union, in European institutions – more specifically: in the European institution known as the Court of Justice of the European Union – regarding Poland.
I mention this because yesterday, guided by the provisions of the Constitution, I made a decision regarding the further fate of the amendment to the law on the Supreme Court, which recently emerged from the Polish parliament and concerns the implementation of the ruling issued by the European Court.
I decided yesterday that this law has been signed – consequently, it will come into force, becoming part of the legal order in Poland. Like the Sejm and Senate, I recognized that it is necessary to implement this ruling – regardless of the ongoing discussion about whether such a ruling should have been and could have been issued by the European Court, or whether this ruling exceeds the treaty competencies of the European Court, encroaching on the organization of the judiciary, which is an internal domain of each member state.
I leave this discussion aside for now. Poland has decided to implement this ruling – the Polish authorities, I think here of the Polish parliament – I too, as President, have affixed my signature in this regard.
However, I want to address here – in the presence of the Polish Constitutional Tribunal and the distinguished lawyers and politicians gathered here – another issue, namely: the behaviors and situations that have occurred and are occurring on the margins of all these events that are also related to the European Court.
As you know, the law on the Supreme Court, which is still in force and constitutes part of the Polish legal order – because the law I signed yesterday has not yet, as far as I know, been published, and at least a moment ago it had not been published, and therefore has not yet come into force – provided for the transition of a group of judges who have reached the age of 65, I am thinking of the judges of the Supreme Court, into retirement by virtue of the provisions of the law itself. They were formulated in such a way that these judges – simply if they did not meet certain additional conditions, which were voluntary in nature, it depended on their will; if they did not make a decision, did not submit the appropriate declaration and documents – ceased to be active judges of the Supreme Court on a specified date. They became judges in retirement by virtue of the law itself. And a group of such judges indeed transitioned into retirement.
It turned out that after the ruling by the Court of Justice of the European Union – a provisional ruling, which clearly stated that Poland is obliged to take certain actions – a group of judges returned to the Supreme Court, claiming that due to the issuance of the ruling, they had become active judges. Moreover! It turns out that some of them resumed functions they previously held as active judges – I am thinking primarily of the positions of chamber presidents – and began to issue internal legal acts, orders. Among other things, one of these orders removed a judge from the possibility of adjudicating.
I think no one who knows the Polish legal system, especially the constitutional one, and knows the applicable principles has any doubt that such actions by a judge – firstly – constitute an absolute and unequivocal violation of Article 178, paragraphs 1 and 3 of the Constitution. Secondly, it violates the rights of the judge who was removed from adjudicating, arising from Article 178, paragraph 2 of the Constitution, as well as – if we look at it more broadly – without a doubt, Article 7 of the Constitution is drastically violated here, stating that all state authorities in the Republic of Poland, including courts and tribunals, operate on the basis of and within the limits of the law. I specifically mention this here, before the Constitutional Tribunal and the group of distinguished constitutionalists, to signal the dramatic situation we are facing today in Poland.
Because if significant figures of the Polish judiciary – we are talking about judges of the Supreme Court, who until recently held the positions of presidents in that court, starting from the First President of the Supreme Court, through the presidents of chambers – openly violate applicable legal and constitutional provisions, disregarding the applicable statutory provisions, we are dealing with anarchy provoked by representatives of the judiciary. I want to say this clearly and unequivocally. And I hope that Poland is still a state of law realizing the principles of social justice. Because if it is, then I ask: where in this case is social justice, equality before the law?
Please show me an ordinary citizen who could afford such behavior. Because I cannot imagine such a thing. If such behavior occurred in any workplace, the consequences would be absolutely clear – if it concerned an ordinary citizen. So we have a situation where a certain group of the judicial elite considers itself above the law and believes that Polish law does not apply to them, simply because they do not like it.
I say this in the Constitutional Tribunal because I believe that the judges of the Constitutional Tribunal – on the one hand as judges, but on the other hand in many cases also as scholars – should reflect more deeply on this problem. Because it is fundamentally a problem of the rule of law and adherence to the law in Poland. For whom can we demand adherence to the law in Poland, if not primarily from the elites, who show society how to behave, what it means to respect the law, and also respect the rules of democracy? Because the sovereign in Poland – I hope – is still the nation, which expresses its will in general elections and referendums.
The ending year has brought a number of rulings important for citizens here, in the Constitutional Tribunal, including decisions issued in proceedings conducted in the mode of constitutional complaint. They concerned, among other things: the right of an individual to know their identity and to establish relationships connecting them with other persons in the context of cases of denial of paternity; the protection of employees' personal data; the rights of a member of a housing cooperative in matters of converting the legal title to a premises into separate ownership; the protection of the rights of owners of properties used in a limited manner due to environmental protection; or the protection of information covered by business secrecy.
The examples given illustrate the importance of the decisions made by the Constitutional Tribunal, as well as its status as one of the key organs of the judiciary in Poland. Not for the first time and not for the last, I want to emphasize that the significant impact on the lives of citizens requires judges – including judges of the Constitutional Tribunal – to be particularly sensitive not only to the legal nuances of applicable or proposed provisions but also to the set of values to which such fundamental general clauses refer, such as the public interest, principles of social coexistence, or considerations of fairness.
I thank the Judges for another year of difficult, responsible, and – which I want to emphasize – irreplaceable work. Thanks to your efforts, the authority of the law and the social awareness regarding the true nature of the fundamental law are being strengthened.
It is the Constitution – as the highest-ranking collection of legal norms, and not a journalistic text of considerable generality, open to far-reaching interpretations – that should enjoy particular and universal respect. This applies primarily to representatives of all authorities – both executive, legislative, and judicial.
Therefore, it is a far-reaching abuse if representatives of the authorities who have the legal ability, and thus primarily the competencies, to refer a specific matter to the Constitutional Tribunal for examination of its compliance with the Constitution, for example, a law, raise claims in the media that we are dealing with non-compliance with the Constitution, but do not fulfill – in this case, one could even say – their constitutional obligation, which in such a situation is to refer this law for review by the Constitutional Tribunal.
We have repeatedly encountered such situations recently, when individuals such as the former First President of the Supreme Court come out and – having the authority to refer a law to the Constitutional Tribunal – raise allegations regarding constitutionality, but do not do so, do not refer it for examination by the Constitutional Tribunal. This is far from being in order, it is unfair, and it is really making public policy, rather than fulfilling an office that carries responsibility for state matters. I want to emphasize this with all my strength.
The same, by the way, has recently often applied to the Commissioner for Human Rights, and the same – I think primarily of the last year – applies to MPs, who also have the opportunity to refer any previously adopted law for review by the Constitutional Tribunal. Only in conditions of true respect for the fundamental law is it possible to invoke constitutional provisions and principles in a careful and diligent manner.
I trust that the activities of the Constitutional Tribunal in the coming years will also be an example of a competent and respectful approach to our fundamental law. I wish this to you, the Judges, the Constitutional Tribunal, all of us gathered in this hall, all our fellow citizens, and the entire Polish society.
And considering what moment of the year we are in, I also wanted to wish all of you – especially the President and judges of the Constitutional Tribunal and their loved ones – peaceful, good holidays, rest, so that next year you can take up your work with enthusiasm, fulfilling your duties to the Republic. I wish this to all of us as well.
Thank you very much.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Wielce Szanowni Panowie Marszałkowie Sejmu i Senatu,
Szanowny Panie Premierze,
Szanowni Państwo Ministrowie,
Szanowna Pani Prezes,
Wielce Szanowni Państwo Sędziowie Trybunału Konstytucyjnego,
Szanowni Państwo Profesorowie,
Szanowni Państwo Mecenasi,
Wszyscy Dostojni Przybyli Goście,
Wszyscy Czcigodni Uczestnicy Uroczystości!
Obrady Zgromadzenia Ogólnego Sędziów Trybunału Konstytucyjnego są wydarzeniem, którego doniosłość wykracza poza kontekst zadań Zgromadzenia określonych w ustawie o Trybunale. To uroczyste spotkanie wszystkich sędziów Trybunału Konstytucyjnego zawsze jest również okazją, by podkreślić niezwykle wysoką pozycję sądu konstytucyjnego w polskim systemie organów państwa.
W tym celu warto się odwołać do pierwszych i najbardziej podstawowych przepisów obecnie obowiązującej Konstytucji. Jej art. 1 stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli. Art. 2 określa Rzeczpospolitą jako demokratyczne państwo prawa urzeczywistniające zasady sprawiedliwości społecznej. Oba te przepisy nakładają na władze publiczne odpowiedzialność za to, by obowiązujące w Rzeczypospolitej prawo było nie tylko zgodne z normami Konstytucji, ale także sprawiedliwe i dobrze służące obywatelom.
Jeśli chodzi o ochronę tych wartości, to szczególne powinności spoczywają właśnie na sędziach – zwłaszcza Trybunału Konstytucyjnego. Istotę ich posłannictwa określa rota sędziowskiego ślubowania. Odwołuje się ona do ideału służby narodowi i zobowiązuje sędziego do stania na straży Konstytucji w sposób bezstronny.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Trzeba też zaznaczyć, że punktami odniesienia dla sędziów Trybunału Konstytucyjnego są nie tylko normy Konstytucji, lecz również wartości i zasady, na których ustawa zasadnicza się opiera. Wskazuje na nie preambuła Konstytucji, w której mowa o odzyskanej przez Polskę suwerenności oraz o możliwości demokratycznego stanowienia o losie ojczyzny przez suwerena, którym jest naród.
Również w oparciu o te przesłanki aksjologiczne Trybunał Konstytucyjny ma chronić podstawowe prawa i wolności jednostki przed nadmierną ingerencją ze strony państwa. Jest też zobowiązany do obrony konstytucyjnego zakresu działania poszczególnych władz – tak aby nie wykraczały one poza swoje kompetencje. Trybunał Konstytucyjny rozstrzyga także o wzajemnych relacjach dwóch porządków prawnych: polskiego i unijnego.
Ukształtowane w dotychczasowym orzecznictwie zasady pozwalają wyznaczyć granice chroniące ‒ z jednej strony ‒ polską suwerenność, nadrzędność naszej Konstytucji oraz tożsamość konstytucyjną państwa polskiego, z drugiej zaś ‒ wypełnianie przez Rzeczpospolitą Polską zobowiązań wynikających z jej członkostwa w Unii Europejskiej.
I tutaj poczynię drobną dygresję odnoszącą się do ostatnich czasów i zapadających na poziomie Unii Europejskiej, w instytucjach europejskich – a ściślej mówiąc: w instytucji europejskiej, jaką jest Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – orzeczeń dotyczących Polski.
Mówię o tym z tego względu, że wczoraj, kierując się zapisami Konstytucji, podjąłem w określonym konstytucyjnie 21-dniowym terminie decyzję co do dalszych losów nowelizacji ustawy o Sądzie Najwyższym, która wyszła nie tak dawno z polskiego parlamentu, a dotyczy wykonania właśnie orzeczenia wydanego przez Trybunał Europejski.
Podjąłem wczoraj decyzję, że ustawa ta została podpisana – w związku z tym wejdzie w życie, stanie się częścią obowiązującego w Polsce porządku prawnego. Podobnie jak Sejm i Senat uznałem, że potrzebne jest wykonanie tego orzeczenia – niezależnie od tego, że dyskutuje się, czy orzeczenie takie powinno było i mogło zostać przez Trybunał Europejski wydane, czy orzeczenie to wykracza poza traktatowe kompetencje Trybunału Europejskiego, wkraczając w organizację wymiaru sprawiedliwości, która jest wewnętrzną domeną każdego państwa członkowskiego.
Pozostawiam tę dyskusję na razie zupełnie na marginesie. Polska zdecydowała się to orzeczenie wykonać – polskie władze, myślę tutaj o polskim parlamencie ‒ ja również, jako Prezydent, złożyłem w tym aspekcie swój podpis.
Natomiast chcę tutaj ‒ w obliczu polskiego Trybunału Konstytucyjnego i zgromadzonych tu wybitnych prawników, a także i polityków ‒ podjąć inną kwestię, a mianowicie: zachowań i sytuacji, które miały i mają miejsce na marginesie tych wszystkich wydarzeń, które toczą się także w związku z Trybunałem Europejskim.
Jak Państwo wiedzą, ustawa o Sądzie Najwyższym, która jeszcze cały czas jest ustawą obowiązującą i stanowi część polskiego porządku prawnego ‒ albowiem podpisana przeze mnie wczoraj ustawa nie została jeszcze, o ile mi wiadomo, opublikowana, a przynajmniej przed chwilą nie była opublikowana, i w związku z tym nie weszła jeszcze w życie – przewidywała przejście grupy sędziów, którzy ukończyli 65. rok życia, myślę o sędziach Sądu Najwyższego, w stan spoczynku z mocy przepisów samej ustawy. Tak zostały one sformułowane, że ci sędziowie ‒ po prostu jeżeli nie spełnili pewnych dodatkowych warunków, które miały charakter woluntatywny, zależało to od ich woli; jeżeli nie podjęli decyzji, nie złożyli odpowiedniego oświadczenia i dokumentów ‒ przestawali w określonej dacie być czynnymi sędziami Sądu Najwyższego. Stawali się z mocy samej ustawy sędziami w stanie spoczynku. I grupa takich sędziów rzeczywiście w stan spoczynku przeszła.
Okazało się, że po wydaniu orzeczenia przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej – orzeczenia tymczasowego, w którym jasno i wyraźnie powiedziane było, iż zobowiązuje się Polskę do podjęcia pewnych działań – grupa sędziów powróciła do Sądu Najwyższego, uznając, że w związku z tym, że orzeczenie zostało wydane, stali się sędziami czynnymi. Mało! Okazuje się, że niektórzy z nich podjęli funkcje, które wcześniej pełnili jako czynni sędziowie – myślę przede wszystkim o funkcjach prezesów izb – i zaczęli wydawać wewnętrzne akty prawne, zarządzenia. M.in. jedno z tych zarządzeń odsuwało sędziego od możliwości orzekania.
Chyba nikt, kto zna polski system prawny, w szczególności konstytucyjny, i zna obowiązujące zasady, nie ma wątpliwości, że takie działanie sędziego – po pierwsze – stanowi absolutne i jednoznaczne złamanie art. 178 ust. 1 i 3 Konstytucji. Po drugie narusza uprawnienia sędziego, który został odsunięty od orzekania, wynikające z art. 178 ust. 2 Konstytucji, jak również – jeżeli spojrzymy na to szerzej – z całą pewnością drastycznie złamany jest tutaj art. 7 Konstytucji mówiący o tym, że wszystkie władze państwowe w Rzeczypospolitej Polskiej, w tym sądy i trybunały, działają na podstawie i w granicach prawa. Specjalnie mówię to tutaj, przed Trybunałem Konstytucyjnym i gronem wybitnych konstytucjonalistów, by zasygnalizować dramatyczną sytuację, z jaką spotykamy się dzisiaj w Polsce.
Bo jeżeli na forum publicznym znaczące postaci polskiego wymiaru sprawiedliwości – mówimy o sędziach Sądu Najwyższego, którzy do niedawna pełnili funkcje prezesów w tym sądzie, poczynając od Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego, poprzez prezesów izb – w sposób otwarty naruszają obowiązujące przepisy prawne i konstytucyjne, lekceważą obowiązujące przepisy ustawowe, to mamy do czynienia z anarchią wywoływaną przez przedstawicieli wymiaru sprawiedliwości. Chcę to jasno i wyraźnie powiedzieć. I mam nadzieję, że Polska nadal jest państwem prawa urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Bo jeżeli nim jest, to ja pytam: gdzie w tym przypadku jest sprawiedliwość społeczna, równość wobec prawa?
Proszę mi pokazać zwykłego obywatela, który mógłby sobie pozwolić na takie zachowanie. Bo ja sobie czegoś takiego nie wyobrażam. Gdyby w jakimkolwiek zakładzie pracy doszło do takich zachowań, konsekwencje tego byłyby absolutnie jednoznaczne – gdyby dotyczyło to zwykłego obywatela. Czyli mamy sytuację, w której pewna grupa elity sędziowskiej uważa się za bezkarną i za taką, której polskie prawo nie obowiązuje, tylko dlatego że im się nie podoba.
Mówię to w Trybunale Konstytucyjnym, bo uważam, że sędziowie Trybunału Konstytucyjnego ‒ z jednej strony jako sędziowie, ale z drugiej w wielu przypadkach także jako naukowcy – powinni się głębiej nad tym problemem zastanowić. Bo jest to w ogóle problem praworządności i przestrzegania prawa w Polsce. Bo od kogóż możemy wymagać przestrzegania prawa w Polsce, jak nie przede wszystkim od elit, które pokazują społeczeństwu, w jaki sposób należy się zachować, co to znaczy obwiązujące prawo, szacunek wobec niego i również szacunek wobec reguł demokracji? Albowiem suwerenem w Polsce – mam nadzieję – cały czas jest jeszcze naród, który wyraża swoją wolę w wyborach powszechnych i referendach.
Przeczytaj o zasadach pobierania zdjęć . Pobierz zdjęcie
Kończący się rok przyniósł szereg orzeczeń ważnych dla obywateli tu, w Trybunale Konstytucyjnym, w tym rozstrzygnięć wydanych w postępowaniach toczących się w trybie skargi konstytucyjnej. Dotyczyły one między innymi: prawa jednostki do poznania swojej tożsamości oraz do ustalenia relacji łączących ją z innymi osobami w kontekście spraw o zaprzeczenie ojcostwa; ochrony danych osobowych pracownika; praw członka spółdzielni mieszkaniowej w sprawach o przekształcenie tytułu prawnego do lokalu w odrębną własność; ochrony praw właścicieli nieruchomości wykorzystywanych w sposób ograniczony ze względu na ochronę środowiska; czy ochrony informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa.
Podane przykłady ilustrują wagę decyzji podejmowanych przez Trybunał Konstytucyjny, a także jego status jako jednego z kluczowych organów władzy sądowniczej w Polsce. Nie po raz pierwszy i nie ostatni pragnę podkreślić, że znaczny wpływ na życie obywateli wymaga od sędziów – w tym od sędziów Trybunału Konstytucyjnego – szczególnego wyczulenia nie tylko na niuanse prawne obowiązujących lub projektowanych przepisów, lecz również na zespół wartości, do których odsyłają tak podstawowe klauzule generalne, jak interes publiczny, zasady współżycia społecznego czy względy słuszności.
Tym bardziej dziękuję Paniom i Panom Sędziom za kolejny rok trudnej, odpowiedzialnej i – co chcę podkreślić – niezastąpionej pracy. Dzięki Państwa staraniom umacnia się autorytet prawa oraz świadomość społeczna dotycząca rzeczywistego charakteru ustawy zasadniczej.
To właśnie Konstytucja – jako najwyższy rangą zbiór norm prawnych, a nie tekst publicystyczny o znacznym stopniu ogólności, otwarty na daleko idące interpretacje – powinna się cieszyć szczególnym i powszechnym szacunkiem. Dotyczy to przede wszystkim przedstawicieli wszystkich władz – zarówno wykonawczej, ustawodawczej, jak i sądowniczej.
Dlatego jest daleko idącym nadużyciem, jeżeli właśnie przedstawiciele władz mający prawną możliwość, a więc i przede wszystkim kompetencje, by skierować określoną sprawę do Trybunału Konstytucyjnego celem zbadania zgodności z Konstytucją na przykład ustawy, podnoszą w mediach twierdzenia o tym, że mamy do czynienia z niezgodnością z Konstytucją, ale nie wykonują ‒ w tym wypadku można wręcz powiedzieć ‒ swojego konstytucyjnego obowiązku, jakim w takiej sytuacji jest skierowanie tej ustawy do kontroli przez Trybunał Konstytucyjny.
Mamy do czynienia wielokrotnie w ostatnim czasie z takimi sytuacjami, gdy takie osoby jak choćby była Pierwsza Prezes Sądu Najwyższego, wychodzą i ‒ mając uprawnienie do skierowania ustawy do Trybunału Konstytucyjnego ‒ podnoszą zarzuty dotyczące konstytucyjności, a nie czynią tego, nie kierują jej do zbadania przez Trybunał Konstytucyjny. Jest to daleko nie w porządku, jest to nieuczciwe i jest to tak naprawdę robienie publicznie polityki, a nie wykonywanie urzędu, z którym wiąże się odpowiedzialność za sprawy państwa. Chcę to z całą mocą podkreślić.
To samo zresztą w ostatnim czasie wielokrotnie dotyczy Rzecznika Praw Obywatelskich, to samo – myślę przede wszystkim o ostatnim roku – dotyczy posłów, którzy również mają możliwość skierowania do kontroli przez Trybunał Konstytucyjny każdej podjętej wcześniej ustawy. Tylko w warunkach prawdziwego poszanowania ustawy zasadniczej możliwe jest przywoływanie konstytucyjnych przepisów i zasad w sposób staranny i rzetelny.
Ufam, że działalność Trybunału Konstytucyjnego również w nadchodzących latach będzie przykładem kompetentnego i pełnego szacunku podejścia do naszej ustawy zasadniczej. Tego życzę Państwu Sędziom, Trybunałowi Konstytucyjnemu, nam wszystkim zgromadzonym na tej sali, wszystkim naszym współobywatelom, całemu polskiemu społeczeństwu.
A biorąc pod uwagę, w jakim momencie roku jesteśmy, chciałem także życzyć wszystkim Państwu – w szczególności Pani Prezes i sędziom Trybunału Konstytucyjnego oraz ich najbliższym – spokojnych, dobrych świąt, odpoczynku, tak aby w przyszłym roku mogli Państwo wziąć się z zapałem do pracy, realizując swoje obowiązki wobec Rzeczypospolitej. Tego życzę także nam wszystkim.
Dziękuję bardzo.