President at the Arraiolos Forum: Open doors are fundamental for the survival of the EU.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed the Arraiolos Group forum of EU non-executive presidents in September 2017, speaking on market economy and social cohesion in Europe.
- Main themes
- Social market economy, equal opportunities, European Union cohesion, economic inequality, social programs, labor market regulation, post-communist transition, standard of living, worker protections, economic governance, societal stability, EU as economic model
- Duration
- ~24 min
- Words
- 2,860
- Sentences
- 120
- Readability
- 49
- Grade
- 12.1
- Syntax
- 3.17
- Vocabulary
- 1.95
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other120 sentences in 24 paragraphs
Madam President, Excellency,
Dear Presidents,
Esteemed Presidents!
First of all, I would like to sincerely thank you for the invitation and for the excellent organization of this next meeting of the Arraiolos Group. And I thank you for the very interesting topic of today’s discussion. Because although – I must admit – I am not an economist, we are actually discussing the market economy and how it influences and shapes society. This is undoubtedly an important topic not only for today’s European Union, not only for our countries – it is also important for the future of the European Union.
I will put forward a thesis that may electrify some: generally, we have nothing to complain about, things are really quite good, we are one of the wealthier regions of the world, and the standard of living here, in Europe, in the European Union – on average – is much higher than in many other places in the world. Why? Because all our countries either have or are moving towards an economic system that, with wise governance, ensures prosperity. I am talking here about the social market economy, about a system that took shape after World War II, and one of the best examples of its implementation is Germany, which has already been mentioned here. The President of Greece mentioned in his speech that in Germany, practically from the very beginning, after World War II, when the economy and the state began to rebuild, social programs were also included, which I call programs for equal opportunities.
Because they work when they truly equalize opportunities by creating conditions for someone to further develop on their own. Because we do not want to create and implement programs that can be used without giving anything back to society, without giving anything back to the state – that is, not working, not paying taxes, relying solely on what the state gives you. We want the social program to help a person in a difficult situation so that they can get out of that situation – as we say – get back on their feet, that is – I don’t know if this is said elsewhere, but in Poland, we say – to give them a fishing rod, not necessarily a fish. Let them catch the fish themselves later with that rod.
And in this regard, one must say this: without a doubt, a form of societal and economic development that relies solely on a blind focus on economic growth without considering social costs is fatal, because it has nothing to do with a market economy.
I remember, Ladies and Gentlemen, how almost 10 years ago I was in one of the countries of the former Eastern Bloc, which was trying to emerge from its post-communist backwardness, and at that moment it was clearly poorly governed. One could observe the following phenomenon, which was striking when one literally found themselves on the street: about 5-7 percent were super-luxury cars of the most famous European brands – the best models of BMW, Mercedes, Porsche. And next to them, the rest consisted of crumbling cars produced in the Soviet Union. There were no others – there simply were no mid-range cars that the vast majority of citizens in the European Union and elsewhere in the world, where the standard of living is relatively high, drive. What did this mean? For me, the conclusion was simple: there is a dramatic social divide. There is a group of extremely wealthy people and the rest of society, which lives essentially – one could say – from paycheck to paycheck, barely making ends meet, barely able to survive, because if they could, they would live differently.
And here the European Union, with its example of a well-functioning market economy, represents – in my opinion – an extraordinary magnet. It is our task to lead the economy in such a way – we, as leaders of states, we, as those who are in contact with our governments and, to a lesser or greater extent, have an influence on their functioning, perhaps not in a decision-making capacity, but nonetheless in terms of ongoing contact, often within the same convictions, the same political background – this is our great obligation. We need a state that, utilizing its economic potential through various specialized agencies and social programs, pursues a policy of equal opportunities. Thus, it creates conditions for improving the economic situation of those most in need. And those who need help are not left to fend for themselves. This is extremely important.
It is simply about creating in our countries such principles that, for example, by regulating the labor market, will ensure that the interests of workers are protected. That it will not be possible to employ workers in such a way that they are not subject to labor law, but to other regulations, and therefore will not have the protections arising from labor law. That social, pension, or other benefits will not be paid for them – depending on what system is in place in a given country. It is simply about ensuring that a person has a sense of stability and security in their functioning.
Why do I emphasize this so strongly? Because I want to say a few words about my personal experience from my country – the experience of the last 8 years, during which I have participated in the development of Poland not only as an ordinary citizen but also as a politician, who even being in opposition, always has some influence on the ongoing development of affairs, or at least sees political processes very closely and is able to assess them. In Poland, things have taken a turn for the worse over the last 9 years – just as it happened at one point at the beginning of the 90s. A gigantic mistake was made then – I am talking about the early 90s – with one decision, the Deputy Prime Minister abolished all State Agricultural Enterprises literally overnight. This led to an absolute catastrophe in the countryside. Entire large rural areas in Poland fell into poverty. Extracting them from this through certain market mechanisms, through the takeover of land for use by various entities took many years. Currently, the situation is under control and has significantly improved, but there are still areas where one can see the ruins of what was functioning and what was destroyed and abandoned overnight as part of market liberalization.
Such a method – simply experimenting on living social tissue – is something that cannot be agreed upon at all, because such a type of liberal economy leads to the collapse of societies. Fortunately, we emerged from that, but in the last 8 years we have experienced a story that, while not on the same scale, is very similar. The government, in order to emerge from the crisis that came in 2008, focused absolutely on GDP results. GDP growth was the primary element that was emphasized. The consequence of this was such – to put it very simply – that there was a general disinterest in the situation of social strata that were not – let’s call it – the strata of economic success of the last twenty-some years, since 1989, when the market economy began in Poland.
The result was that, in essence, pension and disability benefits were not significantly increased. Wages – on average – especially in less complicated, less specialized jobs, hardly increased at all. This led to a visible divide between large cities and smaller centers, between different social groups. It simply began to be visible. The most visible was where people could not sustain themselves from tourism, where there was no large industry, in smaller towns, for example, in the northeast of Poland.
I must tell you that some cases were truly dramatic and drastic. Because if you see a town where essentially all the shops in the market are closed and have boarded-up windows because no one wants to rent them, and when you ask people: “Where is the youth?” and you hear: “They left” – you realize that the situation is indeed bad and that the method of combating unemployment was simply that the European Union opened borders, and thus people could go abroad to work.
Therefore, one of the most important elements of my program, when I was running for the office of President of the Republic, was to firmly establish the issue of creating a system of equal opportunities, raising the standard of living – in short: creating a chance. Of course, it was clear to us that this required intervention from the state and that it was a task for the state authorities. Because of course the economy will develop, of course it must be market-based, of course you cannot force entrepreneurs to raise wages, that cannot be done – it must be dictated by market conditions, which is probably obvious to all of you. However, we simply came to the conclusion that Poland needed, for the first time, a truly serious program – we initially called it “social,” but then we moved away from that social element, heading towards simply a pro-family program. We concluded that we must provide very strong and clear support to families raising children.
Here, there were two reasons. First, families raising children were in the most difficult situation, and we had many children who, according to European Union standards, lived in poverty. Moreover, we needed a demographic impulse because Poland’s demographic situation began to become difficult, and for several good years, the growth was already negative. Therefore, we stated that if we need a demographic impulse, and the program is to have such a character, we must move away from the social element, that is, we cannot call it a social program and we cannot create it in the manner of a social program – it must be a program for everyone. It may be better for some, but it must be a program for everyone. And that is why we decided that we would pay 500 zł per month, which is about 120 euros, for each child in the family, on average starting from the second child, and in families that are poorer – to put it simply – that have lower incomes, we would pay this money from the first child. But we would pay it to every family – even to one that earns, for example, 100,000 euros a month. To every family!
There was a lot of controversy around this. First of all, there is an ongoing debate, voices are raised about whether these funds should be paid to wealthy families, those living at a very high level even by average European Union standards. There is still a discussion about whether it should be paid to every family from the first child. But the biggest critics of the program said that the money would be poorly spent, that people would not know how to handle it, that it would not be spent on children. Ladies and gentlemen, I do not know how it is in countries wealthier than Poland, how the use of such aid funds looks there, but I can say that we conducted very thorough research in Poland – precisely on how these funds are used. I can provide you with the results of this research. Almost 43 percent is used for food and clothing; 34.2 percent is spent on expenses related to fulfilling the school obligations of children, that is, in short – on school education; 32 percent is spent on extracurricular education and additional activities for children, including language classes and other developmental activities; 11 percent of respondents declared that they allocate these funds for their pleasures or hobbies and entertainment.
I had long discussions about this, especially when we were introducing this program – it was in April 2016, just as the Olympic Games were approaching, critics were shouting that people were going to stores and buying large LCD televisions with the money from the 500+ program. And I believe that if there is a large family that has never had such a television and the children have complexes because of it, or if a child has never had a smartphone – then let the parents buy that smartphone for them, so they are not the only child in the class without a smartphone. So they do not have to explain to their peers that they do not have a smartphone because they do not want one. Because no one will believe them anyway.
This is a system of equal opportunities, which also involves psychological support – it is extremely important. And that is why – in my opinion – we must always remember this. Of course, we monitor the way these funds are spent. In cases where they are spent poorly, there is administrative intervention, the funds are suspended, for example, if someone is abusing a child – if we have that established, at that moment the funds are blocked, so there is state control. But it is extremely important that we implement such systems. They are implemented in various ways in many countries of the European Union. But I think that generally, it is a way out of developmental backwardness. Just as we – I do not hesitate to say – for 50 years stuck behind the Iron Curtain, today we need to emerge from this developmental backwardness. And some means must be sought.
I must tell you that I have great satisfaction with this program because in many discussions, I said that this money would not be wasted and that it would return to the economy. And today, the results of the Polish economy show that they are returning. We have GDP growth – we planned for 3.2 percent, and it turns out that it is currently estimated by rating agencies at even 4 percent. So this money is returning to the economy. Consumption has significantly increased – people are simply spending this money. First, there was a drastic increase in consumption, now we are slowly seeing an increase in savings, which is also very much needed.
So it is clear that this program, which theoretically is a support program, is in effect also a support program for the economy. Because people simply spend that money. There is no situation where they stash it under the pillow and it does not work. It works for the economy, and in some part it returns to the state in the form of taxes, indirect taxes – and that is extremely important.
We must keep an eye on such things, primarily on the backbone of the social market economy, so that it does not deviate too much. It must be an economy that is a mixed element – on one hand, it has liberal elements, but on the other hand, it also has strong social elements. This is enormously important because the economic center of gravity in the world is clearly shifting beyond Europe. Right now, the Asia-Pacific region is producing about 40 percent of the world's Gross Domestic Product, and Europe must find a way to ensure that its position is not systematically weakened. Why am I saying this? Because I have recently emphasized this issue very strongly several times. Ladies and gentlemen, we are currently at the stage of Brexit, right? This is undoubtedly a significant weakening for the European Union. Because the great European economy, which is the British economy, is leaving, and the consequences of all this are difficult for us to predict today, and above all, we have a clear demonstration that the great European project has lost its attractiveness, since one of the great European societies has said "no" to this project.
But I believe that there is a fundamental issue for the survival of the European Union ‒ if this does not happen today, the Union will disintegrate: open doors of the European Union. We, ladies and gentlemen – in my conviction – in the perspective of years or decades need new countries in the European Union so that we remain competitive. If we are optimists – and I am an optimist – we assume that world economies will develop, and our great European economy must also develop. We need countries that today – perhaps to a great extent – aspire to join the European Union. However, we must keep repeating to them: "The doors of the European Union are open. If you meet the criteria, you will be accepted into the European Union." Because only in this way can we build its potential. If we close ourselves off, the Union will probably disintegrate, and we will all lose out on that. Because if we are to produce, and we want to produce, we must have markets for our goods. And our markets will not be enough. That is why this balance is so necessary for us: to support, but at the same time, to expect. And it is a matter of whether we will govern well. This is our – in my conviction – great task.
Thank you very much.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Szanowna Pani Prezydent, Ekscelencjo,
Szanowne Panie Prezydent,
Szanowni Panowie Prezydenci!
Przede wszystkim bardzo serdecznie dziękuję za zaproszenie i za doskonałe zorganizowanie tego kolejnego spotkania Grupy Państw Arraiolos. I dziękuję za bardzo interesujący temat dzisiejszej dyskusji. Bo chociaż – przyznam się – nie jestem ekonomistą, dyskutujemy właściwie o gospodarce rynkowej i o tym, w jaki sposób wpływa ona na społeczeństwo i je kształtuje. Jest to temat niewątpliwie ważny nie tylko dla dzisiejszej Unii Europejskiej, nie tylko dla naszych państw ‒ on jest ważny także dla przyszłości Unii Europejskiej.
Postawię tezę, która może niektórych zelektryzuje: generalnie nie mamy na co narzekać, jest naprawdę nieźle, jesteśmy jednym z bogatszych rejonów świata i poziom życia u nas, w Europie, w Unii Europejskiej ‒ patrząc średnio ‒ jest dużo wyższy niż w bardzo wielu innych miejscach na świecie. Dlaczego? Dlatego że wszystkie nasze kraje albo mają, albo zdążają w kierunku systemu gospodarczego, który przy mądrym rządzeniu zapewnia dobrobyt. Mówię tutaj o społecznej gospodarce rynkowej, o ustroju, który ukształtował się po II wojnie światowej i którego jednym z najlepszych przykładów realizacji są Niemcy, o których była już tutaj mowa. Pan Prezydent Grecji wspominał w swoim wystąpieniu, że w Niemczech właściwie od samego początku, po II wojnie światowej, gdy gospodarka i państwo zaczęły się odbudowywać, włączone zostały także te programy, które nazywamy socjalnymi, a ja je nazywam programami wyrównywania szans.
Bo one działają wtedy, gdy rzeczywiście wyrównują szanse poprzez stworzenie warunków do tego, aby ktoś mógł się dalej rozwijać sam. Bo nie chcemy przecież tworzyć i realizować programów, z których będzie można korzystać, nie dając nic społeczeństwu, nie dając nic państwu – czyli nie pracując, nie płacąc podatków, utrzymując się wyłącznie z tego, co da ci państwo. Chcemy, żeby program socjalny pomagał człowiekowi w trudnej sytuacji po to, by z tej sytuacji wyszedł ‒ jak mówimy – stanął na nogi, czyli – nie wiem, czy tak mówi się gdzie indziej, ale w Polsce się mówi – żeby dać mu wędkę, a niekoniecznie rybę. Rybę niech sobie później na tę wędkę złowi już sam.
I w związku z tym trzeba powiedzieć jedno: z całą pewnością fatalna jest taka forma rozwoju społeczeństwa oraz gospodarki, która opiera się wyłącznie na ślepym wpatrywaniu we wzrost gospodarczy bez uwzględnienia kosztów społecznych, bo ona nie ma nic wspólnego z gospodarką rynkową.
Pamiętam, Szanowni Państwo, jak już prawie 10 lat temu byłem w jednym z krajów dawnego bloku wschodniego, który próbował się wydobyć z tego postkomunistycznego zapóźnienia, a był w tamtym momencie ewidentnie źle rządzony. Można było tam zaobserwować następujące zjawisko, które rzucało się w oczy w momencie, gdy człowiek dosłownie znalazł się na ulicy: ok. 5-7 proc. stanowiły superluksusowe samochody najbardziej znanych europejskich marek ‒ najlepsze modele BMW, Mercedesa, Porsche. A obok nich resztę stanowiły rozsypujące się auta wyprodukowane w Związku Radzieckim. Innych nie było ‒ po prostu nie było samochodów klasy średniej, którymi porusza się zdecydowana większość obywateli w krajach Unii Europejskiej i gdzie indziej na świecie, gdzie poziom życia jest w miarę wysoki. Co to oznaczało? Dla mnie wniosek był prosty: istnieje dramatyczne rozwarstwienie społeczne. Jest grupa ludzi niezwykle zamożnych i cała reszta społeczeństwa, która żyje w zasadzie – można powiedzieć – od pierwszego do pierwszego, czyli ledwo wiąże koniec z końcem, ledwo jest w stanie przetrwać, bo przecież gdyby mogli, żyliby inaczej.
I tutaj Unia Europejska właśnie z tym swoim przykładem dobrze funkcjonującej gospodarki rynkowej stanowi ‒ według mnie ‒ niezwykły magnes. To jest nasze zadanie, żeby w taki sposób prowadzić gospodarkę – my, jako przywódcy państw, my, jako ci, którzy są w kontakcie z naszymi rządami i jednak w mniejszym czy większym stopniu mamy wpływ na ich funkcjonowanie, może nie na zasadzie decyzyjnej, ale jednak na zasadzie bieżącego kontaktu, bardzo często w ramach tych samych przekonań, tego samego pochodzenia politycznego – to jest nasz wielki obowiązek. Potrzebujemy państwa, które wykorzystując swój potencjał gospodarczy poprzez różnego rodzaju wyspecjalizowane agendy i programy społeczne, prowadzi właśnie politykę wyrównywania szans. A zatem stwarza warunki do poprawy sytuacji ekonomicznej tych najbardziej potrzebujących. I osoby, które potrzebują, nie są pozostawiane samym sobie. To niezwykle ważne.
Chodzi po prostu o stworzenie w naszych państwach takich zasad, które choćby np. regulując rynek pracy, będą prowadziły do tego, że zostanie zabezpieczony interes pracowników. Że nie będzie można zatrudniać pracowników w takiej formule, gdzie nie będą oni podlegali przepisom prawa pracy, tylko innym przepisom, a w związku z tym nie będą mieli ochrony wynikającej z prawa pracy. Że nie będą za nich odprowadzane świadczenia społeczne, emerytalne czy inne ‒ w zależności od tego, jaki system w danym kraju obowiązuje. Chodzi po prostu o to, aby człowiek miał poczucie stabilizacji i bezpieczeństwa swojego funkcjonowania.
Dlaczego tak mocno to akcentuję? Dlatego że chcę powiedzieć parę słów o swoim osobistym doświadczeniu z mojego kraju – doświadczeniu właśnie tych ostatnich 8 lat, gdy w jakimś sensie uczestniczę w rozwoju Polski nie tylko jako zwykły obywatel, ale także jako polityk, który nawet będąc w opozycji, zawsze ma jakiś wpływ na bieżący rozwój spraw, a przynajmniej widzi procesy polityczne z bardzo bliska i jest w stanie je ocenić. W Polsce sprawy w ciągu ostatnich 9 lat zaczęły przybierać zły obrót ‒ tak jak w pewnym momencie stało się to na początku lat 90. Został wtedy popełniony gigantyczny błąd – mówię o początku lat 90. – jedną decyzją wicepremiera zlikwidowano wszystkie Państwowe Gospodarstwa Rolne dosłownie z dnia na dzień. Doprowadziło to do absolutnej katastrofy na wsi. W nędzę popadły całe wielkie obszary wiejskie w Polsce. Wydobycie ich z tego poprzez pewne mechanizmy rynkowe, poprzez przejmowanie ziemi w użytek przez różnego rodzaju podmioty trwało długie lata. Obecnie sytuacja jest opanowana i znacząco się poprawiła, ale cały czas są jeszcze rejony, gdzie można obejrzeć ruiny tego, co było, funkcjonowało, a co z dnia na dzień zostało zniszczone i porzucone w ramach liberalizacji rynku.
Tego typu metoda – po prostu eksperymenty na żywej tkance społecznej – jest czymś, z czym absolutnie nie można się zgodzić, bo taki rodzaj gospodarki liberalnej prowadzi do upadku społeczeństw. My na szczęście z tego wyszliśmy, ale w ostatnich 8 latach zdarzyła się nam historia już nie w takiej skali, ale bardzo podobna. Otóż rząd, żeby wydobyć się z kryzysu, który przyszedł w roku 2008, nastawił się absolutnie na wynik PKB. Wzrost PKB to był podstawowy element, na który zwracano uwagę. Skutek tego był taki – mówiąc w bardzo dużym uproszczeniu ‒ że przestano się generalnie interesować sytuacją, w jakiej znajdują się warstwy społeczne, które nie były – nazwijmy to – warstwami sukcesu ekonomicznego ostatnich dwudziestu paru lat, od 1989 roku, gdy w Polsce rozpoczęła się gospodarka rynkowa.
Skutek był taki, że w zasadzie nie podwyższano w istotnym stopniu świadczeń emerytalnych i rentowych. Wynagrodzenia ‒ w dużym uśrednieniu ‒ zwłaszcza przy tych mniej skomplikowanych pracach, mniej specjalistycznych prawie że nie wzrastały. To doprowadziło do widocznego rozwarstwienia pomiędzy wielkimi miastami a mniejszymi ośrodkami, pomiędzy poszczególnymi grupami społecznymi. Ono po prostu zaczęło być widoczne. Najbardziej widoczne było tam, gdzie ludzie nie byli w stanie utrzymywać się z turystyki, gdzie nie było wielkiego przemysłu, w mniejszych miastach, np. na północnym wschodzie Polski.
Muszę Państwu powiedzieć, że niektóre przypadki były naprawdę dramatyczne i drastyczne. Bo jeżeli widzi się miasteczko, w którym na rynku w zasadzie wszystkie sklepy są nieczynne i mają zabite dyktą okna, dlatego że nikt nie chce ich wynająć, a gdy pytasz ludzi: „Gdzie jest młodzież?”, i słyszysz: „Wyjechała” ‒ to dostrzegasz, że sytuacja rzeczywiście jest zła i że metodą na walkę z bezrobociem było po prostu to, że Unia Europejska otwarła granice i w związku z tym można wyjechać gdzieś do pracy.
Dlatego jednym z najważniejszych dla mnie elementów programowych, gdy starałem się o urząd Prezydenta Rzeczypospolitej, było twarde postawienie sprawy właśnie stworzenia systemu wyrównania szans, podniesienia poziomu życia – krótko mówiąc: stworzenia szansy. Oczywiście jasne dla nas było, że to wymaga interwencji ze strony państwa i że jest to zadanie dla władz państwowych. Bo oczywiście gospodarka będzie się rozwijała, oczywiście ona musi być rynkowa, oczywiście nie wymusi się na przedsiębiorcach wzrostu płac, tego się nie da zrobić – to muszą wymusić warunki rynkowe, dla wszystkich z Państwa jest to chyba oczywiste. Natomiast my po prostu doszliśmy do wniosku, że potrzebny jest w Polsce po raz pierwszy rzeczywiście poważny program – mówiliśmy początkowo „socjalny”, ale potem odeszliśmy od tego elementu socjalnego, idąc w kierunku po prostu programu prorodzinnego. Doszliśmy do wniosku, że musimy udzielić bardzo mocnego i wyrazistego wsparcia rodzinom wychowującym dzieci.
Tutaj przyczyny były dwie. Po pierwsze, to rodziny wychowujące dzieci były w najtrudniejszej sytuacji i mieliśmy dużo dzieci, które według standardów Unii Europejskiej żyły w ubóstwie. A poza tym potrzebowaliśmy impulsu demograficznego, dlatego że sytuacja demograficzna Polski zaczęła się robić trudna i przyrost przez kilka dobrych lat już był ujemny. W związku z tym stwierdziliśmy, że jeżeli potrzebujemy impulsu demograficznego, a program ma mieć taki charakter, to musimy odejść od elementu socjalnego, tzn. nie możemy go nazwać programem socjalnym i nie możemy go stworzyć na modłę programu socjalnego ‒ to musi być program dla wszystkich. Może być lepszy dla niektórych, ale musi być programem dla wszystkich. I dlatego zdecydowaliśmy się, że będziemy wypłacali 500 zł miesięcznie, czyli ok. 120 euro, na dziecko w rodzinie, przeciętnie poczynając od drugiego dziecka, a w rodzinach, które są biedniejsze – mówiąc krótko – które osiągają niższe dochody, będziemy wypłacali te pieniądze od pierwszego dziecka. Ale będziemy je wypłacali każdej rodzinie – nawet takiej, która zarabia np. 100 tys. euro miesięcznie. Każdej!
Było wokół tego bardzo dużo kontrowersji. Po pierwsze cały czas trwa debata, są podnoszone głosy, czy powinno się wypłacać te pieniądze rodzinom zamożnym, takim, które żyją nawet na bardzo wysokim poziomie jak na średnie standardy Unii Europejskiej. Cały czas toczy się dyskusja, czy nie powinno być wypłacane każdej rodzinie już od pierwszego dziecka. Ale najwięksi krytycy programu mówili, że pieniądze zostaną źle wydane, że ludzie nie będą umieli sobie z nimi poradzić, że one nie będą przeznaczone na dzieci. Proszę Państwa, nie wiem, jak jest w krajach zamożniejszych od Polski, jak tam wygląda wykorzystanie tego typu środków pomocowych, ale mogę powiedzieć, że przeprowadziliśmy w Polsce bardzo wnikliwe badania ‒ właśnie w jaki sposób te środki są wykorzystywane. Mogę Państwu podać wyniki tych badań. Prawie 43 proc. jest wykorzystywane na żywność i ubrania; na opłaty związane z wykonywaniem obowiązku szkolnego przez dzieci, czyli krótko mówiąc ‒ z edukacją szkolną, jest wydawane 34,2 proc.; na edukację pozaszkolną i zajęcia dodatkowe dla dzieci, w tym zajęcia językowe i inne zajęcia rozwijające, jest wydawane 32 proc.; 11 proc. ankietowanych zadeklarowało, że przeznacza te środki na swoje przyjemności czy hobby i rozrywkę.
Miałem na ten temat długie dyskusje, zwłaszcza gdy wprowadzaliśmy ten program – to było w kwietniu 2016 roku, akurat zbliżały się wtedy igrzyska olimpijskie, krytycy krzyczeli, że ludzie idą do sklepów, kupują wielkie telewizory LCD właśnie za te pieniądze z programu 500+. A ja uważam, że jeżeli jest rodzina wielodzietna, która nigdy nie miała takiego telewizora i te dzieci miały przez to kompleksy, albo dziecko nigdy nie miało smartfona – to niech rodzice mu ten smartfon kupią, żeby ono nie było jedynym dzieckiem w klasie, które smartfona nie ma. Żeby nie musiało się tłumaczyć kolegom, że nie ma smartfona, dlatego że nie chce go mieć. Bo i tak nikt mu w to nie uwierzy.
To jest system wyrównywania szans, który polega także na podbudowaniu psychicznym ‒ on jest niesłychanie ważny. I dlatego ‒ według mnie ‒ cały czas musimy o tym pamiętać. Oczywiście my kontrolujemy sposób wydatkowania tych środków. W przypadku gdy wydawane są w fatalnie, wówczas jest interwencja administracyjna, środki zostają wstrzymane, np. jeżeli ktoś znęca się nad dzieckiem – jeżeli mamy to stwierdzone, w tym momencie następuje blokada środków, więc kontrola ze strony państwa jest. Ale to niezwykle ważne, byśmy tego typu systemy realizowali. One są na różne sposoby realizowane w bardzo wielu państwach Unii Europejskiej. Ale myślę, że generalnie jest to sposób wychodzenia z zapóźnienia rozwojowego. Tak jak my – nie waham się tego powiedzieć – przez 50 lat tkwiący za żelazną kurtyną, dzisiaj potrzebujemy z tego zapóźnienia rozwojowego wyjść. I jakiegoś środka trzeba szukać.
Muszę Państwu powiedzieć, że mam wielką satysfakcję z tego programu, bo w wielu dyskusjach mówiłem, że te pieniądze nie zostaną zmarnowane i one wrócą do gospodarki. I dzisiaj wyniki gospodarki Polski pokazują, że one wracają. Mamy wzrost PKB ‒ planowaliśmy na 3,2 proc., a okazuje się, że szacowany w tej chwili jest przez agencje ratingowe nawet na 4 proc. Więc te pieniądze wracają do gospodarki. Konsumpcja znacząco nam wzrosła – po prostu ludzie te pieniądze wydają. Najpierw był drastyczny wzrost konsumpcji, teraz mamy powoli wzrost oszczędności, co też jest nam bardzo potrzebne.
A więc widać, że ten program, który teoretycznie jest programem pomocowym, jest w efekcie także programem pomocowym dla gospodarki. Bo ludzie po prostu wydają te pieniądze. Nie ma takiej sytuacji, że zaszywają je w poduszce i one nie pracują. One pracują dla gospodarki, w jakiejś części wracają do państwa w formie podatków, podatków pośrednich – i to jest niezwykle ważne.
Musimy takich rzeczy pilnować, przede wszystkim tego kręgosłupa społecznej gospodarki rynkowej, żeby za bardzo się nie odchylał. To musi być gospodarka, która jest elementem mieszanym – z jednej strony ma elementy liberalne, ale z drugiej strony ma też silne elementy socjalne. To ogromnie ważne, bo gospodarczy środek ciężkości świata ewidentnie przesuwa się poza Europę. Już teraz region Azji i Pacyfiku wypracowuje ok. 40 proc. światowego Produktu Krajowego Brutto i Europa musi znaleźć sposób, aby jej pozycja nie była systematycznie osłabiana. Dlaczego o tym mówię? Bo ostatnio akcentowałem tę kwestię kilkakrotnie bardzo mocno. Szanowni Państwo, jesteśmy w tej chwili na etapie brexitu, tak? To bez wątpienia duże osłabienie dla Unii Europejskiej. Bo wielka gospodarka europejska, jaką jest gospodarka brytyjska, odchodzi, bo skutki tego wszystkiego są dla nas trudne dzisiaj do przewidzenia, a przede wszystkim mamy ewidentną demonstrację, że wielki projekt europejski stracił na atrakcyjności, skoro jedno z wielkich europejskich społeczeństw powiedziało temu projektowi „nie”.
Ale uważam, że jest rzecz fundamentalna dla przetrwania Unii Europejskiej ‒ jeżeli dzisiaj tego nie będzie, to Unia się rozpadnie: otwarte drzwi Unii Europejskiej. My, proszę Państwa – w moim przekonaniu – w perspektywie lat czy dziesięcioleci potrzebujemy nowych państw w Unii Europejskiej po to, byśmy cały czas byli konkurencyjni. Jeżeli jesteśmy optymistami – a ja jestem optymistą – to zakładamy, że gospodarki światowe będą się rozwijały, i nasza wielka gospodarka europejska też musi się rozwijać. Potrzebujemy państw, które dzisiaj – być może dalece – ale do Unii Europejskiej aspirują. Jednak ciągle musimy im powtarzać: „Drzwi Unii Europejskiej są otwarte. Jeżeli spełnicie kryteria, zostaniecie do Unii Europejskiej przyjęci”. Bo tylko w ten sposób możemy budować jej potencjał. Jeżeli się zamkniemy, Unia prawdopodobnie się rozpadnie, a my wszyscy na tym stracimy. Bo jeżeli będziemy produkować, a chcemy produkować, to musimy mieć rynki zbytu. I nasze rynki nie wystarczą. Dlatego tak bardzo jest nam potrzebny ten balans: byśmy wspierali, ale zarazem, byśmy oczekiwali. I to kwestia tego, czy będziemy dobrze rządzili. To jest nasze – w moim przekonaniu – wielkie zadanie.
Dziękuję bardzo.