Speech during the ceremony of awarding decorations on the 38th anniversary of the introduction of martial law.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed a decoration ceremony at the Presidential Palace on the 38th anniversary of Poland's 1981 martial law declaration, honoring those who resisted communist rule.
- Main themes
- Martial law anniversary, communist regime oppression, Solidarity movement, Polish freedom struggle, victims of martial law, state enslavement, democratic freedoms, historical memory, Iron Curtain, Jaruzelski regime, decorated honorees
- Duration
- ~18 min
- Words
- 2,123
- Sentences
- 94
- Readability
- 57
- Grade
- 10.7
- Syntax
- 3.19
- Vocabulary
- 2.02
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other94 sentences in 20 paragraphs
Honorable Ministers, Honorable Commanders, Honorable Rector, with the Authorities of the School, Most Honorable Ladies and Gentlemen who have come to today’s ceremony, but above all, Most Honorable Gentlemen, Most Honorable Ladies and Gentlemen Honorees, thanks to whom this ceremony today has such an important and solemn character!
Thank you for honoring us with your presence at the Presidential Palace. Today is a special day – the 38th anniversary of the declaration of martial law. On December 13, 1981, as Poles have said for these 38 years, as most still say today – the 38th anniversary of the outbreak of the Jaruzelski-Polish war, that is, the declaration of war by Wojciech Jaruzelski and the communist regime – one could say – against the rest of Polish society. Because if we take into account that the "Solidarity" movement, in its official part, had 10 million members at that time, and considering that only adults could belong to it, one can boldly say that – since it was these people to whom war was declared, it was indeed a declaration of war against the entire Polish society. – if we add to this whole families, if we also add all those who were not members of "Solidarity," but were supporters of what "Solidarity" wanted for Poland and for Poles.
And of course, it wanted better working conditions, better pay conditions, but among many demands – as we well remember – there were also demands for freedom: freedom of speech, freedom of assembly, freedom of association. And those that today characterize, constitute the foundation of a truly democratic state. Without which there simply is no democratic state today, and which was precisely what was wanted after more than 30 years of communist rule in Poland. They simply wanted a free Poland back. The boldest spoke of breaking free from the omnipotence of the Soviet Union, of breaking free from behind the "iron curtain." These were the bravest, those whose expectations, dreams reached the farthest. At this basic level, these were indeed demands of a socio-economic nature, but also demands of a freedom nature. That ordinary, everyday freedom. They demanded truth, they demanded honesty in public life – all of which people still long for today and about which it is said that either the state is honest, or without that, the state is not honest.
Today we commemorate the memory of that dramatic event, which cast a shadow over the entire 1980s, which – let’s not deceive ourselves – certainly set us back in state development. If "Solidarity" could have won then, if it could have continued the process of change in the Republic, many difficult moments in our history would probably not have occurred. That was brutally interrupted. Historians discuss, of course, the reasons for the declaration of martial law, there are often those who try to whitewash its authors, its perpetrators.
However, we generally have no doubt: martial law was simply an attempt at the final enslavement of the Poles, to push our society and nation off the path to freedom. An attempt to tighten the noose around our necks, to tighten the chains with which we had been bound since 1945, despite all attempts, often bloody, like the struggle of the Unyielding Soldiers, to break free again to a free Poland. That did not succeed. Martial law was yet another tragic example of how terribly we fell after World War II.
A very difficult time, a time that unfortunately was not free from victims. The communist authorities did not hesitate to kill people – whether to interrupt the pursuit of freedom, or to intimidate others – simply to murder them.
That happened in the Wujek mine, right after the declaration of martial law, when during the pacification of the mine, special militia units killed, murdered – that must be clearly stated – unarmed miners, ordinary working people. That happened many times. And later, those who study the history of martial law and the subsequent, still communist Poland, the actions of the communist Security Service and the militia, speak of probably around 100 victims of that regime. Among them is mentioned, among others, a student of the Warsaw XI High School named Mikołaj Rej, Emil Barchański, with whom I had the great honor and pleasure to meet this morning. Just to embrace her. After 37 years, because he died on June 3, 1982, she still experiences the death of her son and still cannot come to terms with it. The death of a son who was probably the youngest victim of martial law and the youngest victim of that terrible time.
And he died like many others like him, sometimes just a little older, murdered by unknown – as they were then referred to – perpetrators. That black time, when part of the Poles, whether trusting or those who made life decisions about choosing a career path, were set against others. There was a terrible saying, with sarcasm, joking. I remember it as a boy who was 10 years old then, it was repeated in our elementary school: "Join the militia, you will become a person." Everyone knew exactly what that meant: "you will become" against those who want freedom, against those who protest, and you will beat them with truncheons. As we know, there were cases where people were simply murdered. Just like Blessed Father Jerzy was murdered and many other priests.
That time, December 13, 1981, that black time became black from those internments, from that moment when they knocked on doors, taking away people from "Solidarity" in the early morning – because they were still not the opposition, they acted legally, in fact, they only became an underground opposition from the moment "Solidarity" was banned, when they were interned, imprisoned, torn from their homes, when it was unknown whether they would return at all and when they would return – if at all. When it was unknown where they were. I speak of this also based on the memory of my wife and her family, when her father was taken away. That was undoubtedly the most terrible time in the recent history of the Republic. The most dramatic and most traumatic.
There is supposedly no clarity as to where that strike came from – from the young cadets, students of the Higher Fire Service School. Was it because some information leaked that such a time was approaching and that preparations were underway and there was a danger that, as a result, the cadets could also be used to fight against the people?
Or perhaps the young boys then "felt it in their bones," looking at the reality surrounding them, that something like that could happen? Also looking at the changes that were taking place in the regulations in force at that time. Maybe so, maybe otherwise. It is difficult today, at least for me, to ascertain that. I have asked about it a few times recently, but in truth, no one could answer that question. One thing is certain: on November 25, young students, young adepts of fire service, future officers, as everyone hoped, for which everyone studied and served, said: no, we will not continue our studies if you make us a higher school subordinate to the Ministry of Internal Affairs and under its jurisdiction, and not an ordinary Polish university. We will not be subordinate to that, because for us it probably means the militarization or perhaps "milicization" of the school.
They rebelled very sharply. For the people's power, it was supposedly a shock that [they said] this by boys, often coming from the people, often after service in the Volunteer Fire Brigade, whose dream was to become firefighters, to serve people, because that is the mission of a firefighter and that is their greatest dream. A firefighter decides to serve another person: to save their life, health, and property. That is their greatest message, their life mission and their pride. That is why they proudly wear the uniform, proudly go to serve and are ready at any time of day or night, whether called by a service call in any form, or by the proverbial fire siren, to spring up and run at the risk of their lives, fulfilling their duty.
These boys said: No. In that direction yes, but not against the people. We did not choose to serve for that, that is not our conviction, our belief, no matter what happens, to stand against the people. We will never allow ourselves to be set up like that in life nor will we allow ourselves to be prepared to be set up like that.
And hence there was this violent process, very uniform and very unequivocal. As I said, certainly shocking. That is why such brutal means were used. That is why on that December 2, pacification was carried out by special units. A special militia unit was sent against the students, unarmed of course. Certainly physically well-prepared, because after all, it was a school that trained future officers of the State Fire Service, but certainly such means were not required as those that were undertaken.
You persevered to the end, to the very end. I read a moment ago your accounts, perhaps not even memories, but a few words spoken from today’s perspective. One thing was repeated everywhere: I do not regret and have never regretted that at that time I did not decide to sign the loyalty declaration in order to be admitted to the newly established school. I know that it had a strong impact on my life, I have no doubt about that, but I have never regretted it and do not regret it. I dreamed of becoming a firefighter, life took a different turn, maybe I would have retired earlier today, I would probably have a better life, better pay, but at least I remained myself. I returned home, where my family welcomed me with pride and always supported me, because I grew up in a home where independent Poland was always the priority.
This can be left without comment. I bow my head, on behalf of the Republic, before you, your parents, for that upbringing, because a twenty- or twenty-something-year-old boy is not yet a person with a fully formed mentality, with a fully formed worldview. This is a person who has come from a home that shaped him, and as the home shaped him, such he most often is.
I bow, therefore, before your homes, your parents, before the upbringing they gave you, and I bow before you for your attitude. Just as I told each of you: for that courage, steadfastness, and heroism, thanks to which we live today in a free Poland. Yes, we often hear: so little has been said about this. So rarely is the rebellion of the young cadets of the fire service from Żoliborz mentioned. Little, it is true, but it has been heard of. I have no doubt that all such events, which spread especially in the community – the community of Polish firefighters, both professional and volunteers – they built a certain attitude among people, became an example, which ultimately led us to today’s free Poland. I have no doubt that all the honors awarded to you today are for the fact that today we have – thanks to that courage, heroism, and act of steadfastness – a free Poland. Regained once again, fully independent. For that, I thank you from the bottom of my heart.
I can only bow my head with regret on its behalf that 38 years have passed since that moment; that it did not have to take 38 years, maybe it would have been enough if it had taken 8. Unfortunately, it was not enough. I do not want to discuss this, I do not want to comment. I can only say one thing: I sincerely thank the Rector and the current leadership of the Main School of Fire Service for the room of memory that is there, and which recalls those days, for this memory that is passed on to students today, for this rhythm of pride in predecessors who contributed to a free Poland. This memory is preserved and being preserved in the school, and they are proud that they had such students. Just as Poland is proud that it had such cadets. And how Poland is proud that it has such men who – I believe very deeply – raised their sons and daughters in this way and are raising their grandchildren today.
I thank you all from the bottom of my heart for that, also on behalf of my generation, the ten-year-olds then.
Long live free Poland! Honor and glory to the heroes!
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Szanowni Panowie Ministrowie, Szanowni Panowie Komendanci, Szanowny Panie Rektorze, z Władzami Szkoły, Wielce Szanowni Państwo przybyli na dzisiejszą uroczystość, ale przede wszystkim Wielce Szanowni Panowie, Wielce Szanowni Państwo Odznaczeni, dzięki którym ta uroczystość dzisiaj ma tak ważny i tak podniosły charakter!
Dziękuję, że zechcieliście Państwo nas zaszczycić przybyciem do Pałacu Prezydenckiego. Jest dzisiaj szczególny dzień – 38. rocznica ogłoszenia stanu wojennego. 13 grudnia 1981 roku, jak mówili przez te 38 lat Polacy, jak mówią w większości do dzisiaj – 38. rocznica wywołania wojny jaruzelsko-polskiej, to znaczy wypowiedzenia wojny przez Wojciecha Jaruzelskiego i komunistyczny reżim – można powiedzieć – całej reszcie polskiego społeczeństwa. Bo jeżeli weźmiemy pod uwagę, że choćby tylko ruch „Solidarności” w swojej części oficjalnej miał wtedy 10 mln członków, to biorąc pod uwagę, że mogły do niego należeć tylko osoby dorosłe, śmiało można mówić, że – jako, że tak naprawdę to tym ludziom wypowiedziano wtedy wojnę, to w istocie wypowiedziano wojnę całemu polskiemu społeczeństwu. – jeżeli doda się do tego całe rodziny, jeżeli doda się także wszystkich tych, którzy nie byli wprawdzie członkami „Solidarności”, ale byli zwolennikami tego, czego „Solidarność” dla Polski i dla Polaków chciała.
A oczywiście chciała lepszych warunków pracy, lepszych warunków płacy, ale wśród wielu postulatów – jak dobrze pamiętamy – były także postulaty wolnościowe: wolności słowa, wolności zgromadzeń, wolności zrzeszania się. I tych, które dzisiaj znamionują, stanowią fundament rzeczywiście demokratycznego państwa. Bez których po prostu nie ma dzisiaj demokratycznego państwa, i którego właśnie wtedy powszechnie, po ponad 30 latach ustroju komunistycznego w Polsce, chciano. Chciano po prostu z powrotem wolnej Polski. Ci najbardziej śmiali mówili o uniezależnieniu się spod wszechwładzy Związku Sowieckiego, o wyrwaniu się zza „żelaznej kurtyny”. To byli ci najodważniejsi, ci, których oczekiwania, marzenia sięgały najdalej. W tej podstawowej warstwie były to rzeczywiście te postulaty o charakterze socjalno-bytowym, ale także postulaty o charakterze wolnościowym. Tej wolności zwykłej, dnia codziennego. Żądano prawdy, żądano uczciwości w życiu publicznym – tego wszystkiego, czego przecież do dzisiaj ludzie tak bardzo pragną i o czym mówi się, że albo państwo jest uczciwe, albo bez tego państwo nie jest uczciwe.
Obchodzimy dzisiaj pamięć tamtego dramatycznego wydarzenia, które położyło się cieniem na całych latach 80., które – co tu się oszukiwać – cofnęło nas na pewno w państwowym rozwoju. Gdyby „Solidarność” mogła wtedy zwyciężyć, gdyby dalej mogła prowadzić proces zmian Rzeczypospolitej, wiele trudnych dla nas momentów dziejowych pewnie by się nie zdarzyło. To zostało brutalnie przerwane. Dyskutują oczywiście historycy, dyskutuje się w przestrzeni publicznej, jakie były przyczyny wywołania stanu wojennego, często są tacy, którzy próbują wybielać jego autorów, jego sprawców.
Jednak generalnie nie mamy wątpliwości: stan wojenny to była po prostu próba ostatecznego zniewolenia Polaków, zepchnięcia naszego społeczeństwa i narodu z drogi ku wolności. Próba zaciągnięcia garoty na szyi, zaciśnięcia łańcuchów, którymi byliśmy pętani od 1945 roku, mimo wszystkich prób, często krwawych, tak jak walka Żołnierzy Niezłomnych, o to, by się wyrwać znów do wolnej Polski. To się nie udawało. Stan wojenny był kolejnym tragicznym przykładem, w jak straszliwe popadaliśmy, po II wojnie światowej, losy.
Bardzo trudny czas, czas, który niestety nie był również wolny od ofiar. Władza komunistyczna nie wahała się przed tym, aby ludzi zabić – czy po to, aby przerwać wolnościowe dążenie, czy po to, żeby zastraszyć innych – po prostu zwyczajnie ich zamordować.
Tak się stało w kopalni Wujek, zaraz po ogłoszeniu stanu wojennego, kiedy w trakcie pacyfikacji kopalni specjalne oddziały milicji zabiły, zamordowały – tak trzeba to jasno nazwać – nieuzbrojonych w żadną przecież broń palną górników, zwykłych ludzi pracy. Tak się stało wiele razy. I później ci, którzy badają dzieje stanu wojennego i późniejsze, cały czas jeszcze komunistycznej Polski, działań komunistycznej Służby Bezpieczeństwa i milicji, mówił o prawdopodobnie około 100 ofiarach tamtego reżimu. Wśród nich wymienia się m.in. wówczas ucznia warszawskiego XI Liceum im. Mikołaja Reja, Emila Barchańskiego, z którego mamą miałem wielki zaszczyt i przyjemność spotkać się dzisiaj rano. Po to, żeby ją po prostu uścisnąć. Po 37 latach, bo on zginął 3 czerwca 1982 roku, cały czas przeżywa śmierć syna i cały czas nie może się z nią pogodzić. Śmierć syna, który był prawdopodobnie najmłodszą ofiarą stanu wojennego i najmłodszą ofiarą tamtego strasznego czasu.
A zginął tak, jak wielu jemu podobnych, czasem tylko trochę starszych, zamordowany przez nieznanych – jak to wówczas określano – sprawców. Tamten czarny czas, kiedy część Polaków, czy to ufającą, czy to taką, która podjęła decyzje życiowe o wyborze drogi służbowej, zawodowej, ustawiano przeciwko drugim. Było takie straszne powiedzenie, z przekąsem, żartobliwe. Pamiętam je jako chłopiec, który miał wtedy 10 lat, powtarzano je u nas w szkole podstawowej: „Wstąp do milicji, wyjdziesz na ludzi”. Wszyscy wiedzieli dokładnie, co to oznacza: „wyjdziesz” na tych, którzy chcą wolności, na tych, którzy protestują, i będziesz ich okładał pałami. Jak wiemy, były przypadki, że po prostu ludzi mordowano. Tak jak zamordowano błogosławionego księdza Jerzego i wielu innych księży.
Tamten czas, 13 grudnia 1981 r., czarny czas stał się czarny od tych internowań, od tamtej chwili, kiedy walono do drzwi, zabierano nad ranem ludzi „Solidarności” – bo przecież jeszcze nie opozycji, oni działali legalnie, tak naprawdę opozycją podziemną stali się dopiero od momentu, kiedy zdelegalizowano „Solidarność”, kiedy ich internowano, uwięziono, wydarto ich z domów, kiedy nie wiadomo było, czy w ogóle wrócą i kiedy wrócą – jeśli już. Kiedy nie wiadomo było, gdzie są. Mówię o tym także na podstawie pamięci mojej żony i jej rodziny, kiedy zabrano tatę. To był z całą pewnością najstraszniejszy czas w ostatnich dziejach Rzeczypospolitej. Najbardziej dramatyczny i najbardziej traumatyczny.
Nie ma podobno jasności co do tego, skąd dokładnie wziął się tamten strajk – młodych podchorążych, studentów Wyższej Oficerskiej Szkoły Pożarniczej. Czy dlatego, że gdzieś przeciekła informacja, że zbliża się taki właśnie czas i że są ku temu przygotowania i jest niebezpieczeństwo, że w związku z tym również podchorążowie mogą zostać wykorzystani do walki przeciwko ludziom.
Czy może młodzi wtedy chłopcy „przez skórę” poczuli, patrząc na otaczającą ich rzeczywistość, że może się zdarzyć coś takiego? Patrząc także na zmiany, które następowały w obowiązujących wtedy przepisach. Może tak, może inaczej. Trudno dzisiaj, a w każdym razie mnie trudno tego dociec. Pytałem o to ostatnio kilka razy, ale tak naprawdę nikt na to pytanie nie umiał mi odpowiedzieć. Jedno jest pewne: 25 listopada młodzi studenci, młodzi adepci sztuki pożarniczej, przyszli oficerowie, taką przecież wszyscy mieli nadzieję, ku temu wszyscy się uczyli i służyli, powiedzieli: nie, nie będziemy kontynuowali nauki, jeśli uczynicie z nas szkołę wyższą podległą Ministerstwu Spraw Wewnętrznych i będącą w jego gestii, a nie zwykłą polską uczelnię. Nie będziemy podlegali temu, bo dla nas to prawdopodobnie oznacza militaryzację czy może „milicyzację” szkoły.
Zbuntowali się bardzo ostro. Dla władzy ludowej rzekomo był to szok, że [powiedzieli] to chłopcy, bardzo często pochodzący z ludu, często po służbie w Ochotniczej Straży Pożarnej, których marzeniem życia było zostać strażakiem, po to, żeby służyć ludziom, bo przecież taka jest misja strażaka i takie jest jego największe marzenie. Strażak decyduje się na służbę drugiemu człowiekowi: na ratowanie jego życia, zdrowia i mienia. To jest jego największe przesłanie, życiowa misja i jego duma. Dlatego z dumą nosi mundur, z dumą idzie służyć i jest gotowy o każdej porze dnia i nocy, czy to wzywany przez wezwanie służbowe w jakiejkolwiek postaci, czy to przez przysłowiową syrenę strażacką, zerwać się i biec z narażeniem życia, wykonując swój obowiązek.
Ci właśnie chłopcy powiedzieli: Nie. W tę stronę tak, ale nie przeciwko ludziom. Nie po to decydowaliśmy się na służbę, nie takie jest nasze przekonanie, nasze przeświadczenie, choćby nie wiem, co się działo, żeby stawać przeciwko ludziom. Nie pozwolimy się tak ustawić nigdy w życiu ani nawet nie pozwolimy przygotować się do tego, żeby tak się ustawiać.
I stąd był ten gwałtowny proces, bardzo jednolity i bardzo jednoznaczny. Tak jak powiedziałem, z pewnością szokujący. To dlatego użyto tak brutalnych środków. To dlatego tamtego 2 grudnia dopuszczono się pacyfikacji poprzez oddziały specjalne. Oddział specjalny milicji został wysłany na studentów, nieuzbrojonych oczywiście. Na pewno fizycznie dobrze przygotowanych, bo jakby nie było, była to szkoła, która szkoliła przyszłych oficerów Państwowej Straży Pożarnej, ale z całą pewnością nie wymagało to aż takich środków, jakie zostały przedsięwzięte.
Wytrwaliście Panowie do końca, do samego końca. Czytałem przed momentem Panów, może nawet nie wspomnienia, co parę słów wypowiadanych z dzisiejszej perspektywy. Wszędzie powtarzało się jedno: Nie żałuję i nigdy nie żałowałem tego, że w tamtym czasie nie zdecydowałem się na podpisanie deklaracji lojalności po to, żeby do nowo powstałej szkoły móc zostać dopuszczonym. Wiem, że bardzo mocno wpłynęło to na moje życie, nie mam co do tego żadnych wątpliwości, ale nigdy tego nie żałowałem i nie żałuję. Marzyłem o tym, żeby zostać strażakiem, życie potoczyło się inaczej, może miałbym dzisiaj wcześniej emeryturę, pewnie miałbym lepsze życie, lepsze wynagrodzenie, ale przynajmniej pozostałem sobą. Wróciłem do domu, gdzie rodzina przyjęła mnie z dumą i zawsze mnie wspierała, bo wychowałem się w domu, w którym niepodległa Polska zawsze była na pierwszym miejscu.
Można to pozostawić bez komentarza. Chylę czoła, w imieniu Rzeczypospolitej, przed Panów, Państwa rodzicami, za to wychowanie, bo dwudziesto- czy dwudziestoparoletni chłopak to nie jest jeszcze człowiek o w pełni ukształtowanej mentalności, o w pełni własnym poglądzie na świat. To jest człowiek, który wyszedł z domu, który go ukształtował i tak, jak go dom ukształtował, taki najczęściej on jest.
Chylę więc czoła przed Waszymi domami, Waszymi rodzicami, przed tym wychowaniem, które Wam dali i chylę czoła przed Panami za Waszą postawę. Tak, jak każdemu z Panów i z Państwa powiedziałem: za tamtą odwagę, niezłomność i bohaterstwo, dzięki którym dzisiaj żyjemy w wolnej Polsce. Tak, wielokrotnie słyszymy: tak mało się na ten temat mówiło. Tak rzadko się wspomina o tamtej żoliborskiej rebelii młodych podchorążych straży pożarnej. Mało, to prawda, ale się o niej słyszało. Nie mam wątpliwości, że wszystkie takie zdarzenia, które rozchodziły się zwłaszcza w środowisku – środowisku polskich strażaków, i tych zawodowych, i ochotników – one budowały określoną postawę ludzi, stawały się przykładem, co w efekcie doprowadziło nas do dzisiejszej wolnej Polski. Nie mam wątpliwości, że wszystkie dzisiejsze odznaczenia, które zostały Panom i Państwu przyznane, są za to, że dzisiaj mamy – dzięki tamtej odwadze, bohaterstwu, czynowi niezłomności – wolną Polskę. Odzyskaną na powrót, w pełni niepodległą. Za to właśnie z całego serca dziękuję.
Mogę tylko w jej imieniu z przykrością pochylić głowę, że aż 38 lat minęło od tamtego momentu; że przecież nie musiało minąć aż 38, może wystarczyłoby, gdyby minęło 8. Niestety, nie wystarczyło. Nie chcę na ten temat dyskutować, nie chcę komentować. Mogę tylko powiedzieć jedno: bardzo serdecznie dziękuję Panu Rektorowi i dzisiejszemu kierownictwu Szkoły Głównej Służby Pożarniczej za izbę pamięci, która tam jest, i która o tamtych dniach wspomina, za tę pamięć, która jest przekazywana dzisiaj studentom, za ten ryt dumy z poprzedników, którzy przyczynili się do wolnej polski. Jest w szkole ta pamięć utrwalona i utrwalana, i oni są z tego dumni, że mieli takich studentów. Tak, jak Polska jest dumna, że miała takich podchorążych. I jak Polska jest dumna, że ma takich mężczyzn, którzy – wierzę w to bardzo głęboko – tak wychowali swoich synów i swoje córki i tak wychowują dzisiaj swoje wnuki.
Z całego serca Panom za to dziękuję, także w imieniu mojego pokolenia, dziesięciolatków wtedy.
Niech żyje wolna Polska! Cześć i chwała bohaterom!