Speech during the signing of the amendment to the Act on Free Legal Aid
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda signed an amendment to Poland's Free Legal Aid Act on July 30, 2018, expanding eligibility from closed categories to all citizens unable to afford paid legal assistance.
- Main themes
- Free legal aid, access to legal assistance, amendment to legal aid act, presidential legislative initiative, expansion of eligibility criteria, state-funded legal services, non-governmental organizations, legal education, justice reform, Poland
- Duration
- ~18 min
- Words
- 2,163
- Sentences
- 105
- Readability
- 41
- Grade
- 12.6
- Syntax
- 3.10
- Vocabulary
- 2.16
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other105 sentences in 32 paragraphs
Dear Minister,
Esteemed Ministers,
Honorable Chairpersons,
Distinguished Guests!
I am very pleased that we are able to conclude a certain stage today in the process of creating in Poland conditions that can be described as a friendly state. A state that reaches out to the citizen, that truly helps the citizen.
In August 2015, three years ago, the Sejm passed the Act on Free Legal Aid and Legal Education. This was a law concerning an issue that had been discussed in parliament, in the forum of non-governmental organizations, and generally among society for some time: how to ensure citizens have access to legal assistance in a relatively universal way? That is, so that those who cannot afford legal assistance from legal advisors or attorneys on a daily basis can also benefit from it, meaning those entities that, within the framework of market activities – although also within their professional corporations, acting within those entities – provide professional legal assistance.
The result of these discussions was the law of August 5, 2015, which initiated a stage of formally organized provision of free legal aid. Was it available before that moment? We must say: yes, it was – it was provided on the basis of regulations that were not detailed, for example, within the activities of deputies, senators, and councilors during their office hours. It was available – I speak from my own experience – because I myself, running a parliamentary office, provided such legal assistance. It was also provided by associations, such as Katon, which, after all – Minister – provided this legal assistance in Krakow for years, at a time when it was not regulated at all.
But the regulation meant that this legal assistance was to be formally supported by public funds – and that was the most significant element. It is to be free legal assistance financed by the Polish state. Not only provided by entities, volunteers, non-governmental organizations, but primarily it is to be financed in an organized manner from the state budget.
The law that I prepared as part of the presidential legislative initiative in cooperation with the Ministry of Justice, the Justice Institute, and in consultation with non-governmental organizations and local government entities, reflects on two years of the functioning of these provisions: where they functioned well, where there were gaps, problems, and interpretative discrepancies? For example, which caused different entities providing free legal aid in different counties to operate in different ways? As a result: where access to legal assistance was greater for citizens, and where it was lesser, precisely due to such or different interpretations of the provisions?
There were a number of such points. I thank the Minister and the Ministry of Justice for gathering these experiences and reflecting on the provisions of this law. I thank the Justice Institute for the research it conducted regarding the functioning of free legal aid. I also thank the Supreme Audit Office, which verified – simply controlled how free legal aid functions – and prepared a report that contained a number of comments, often critical. It was precisely these that allowed us to prepare certain solutions that we are proposing today.
What is, ladies and gentlemen, the main idea of this amendment? What did we primarily decide to fix? Above all, accessibility. Until now, the catalog of persons who can benefit from free legal aid is closed. The law specifies specific categories of persons to whom free legal aid can be provided. This change, this new law reverses that solution. Free legal aid will be provided to anyone who needs it and submits a declaration that they cannot afford to receive normal legal assistance on market terms from a legal advisor or attorney – in short, paid legal assistance.
If someone appears – because they are in such a life situation – and requests free legal aid at a point that provides such assistance, submits the appropriate declaration regarding their inability to access paid assistance, free legal aid will be provided to them – and that is the most significant change. There will therefore be no delineation of specific categories of entities or persons to whom this assistance can be provided. It will be provided to anyone who needs it.
What are the limitations? Here is a certain limitation that is obvious: if someone runs a business – that is, one that is inherently professional, aimed at making profits – they will not be able to expect free legal aid in the context of their business activities.
Of course, one can receive such assistance to start a business – if someone needs to obtain legal information on how, what restrictions exist, whether this business is regulated by the state or not, whether it can be conducted freely. At the outset, before they even start the business, they will be able to benefit from free legal aid. But if the business is already being conducted, such assistance will not be available.
It will also not be available at the stage of ongoing proceedings. That is, if someone is subject to proceedings or if someone is conducting some proceedings, whether before public administration bodies or primarily before courts – common, administrative, or the Supreme Court – if the proceedings are already underway, they will not be able to receive free legal aid in the sense of, for example, preparing a procedural document during the process. Why? Because such assistance can be provided on the basis of legal representation granted by the court – that is a completely different solution. So it will not qualify for free legal aid.
In other respects, one can count on free legal aid – and even more broadly than before. Because consultations in the area of customs law or foreign exchange law, which were not previously included, will not be excluded. But I repeat: provided only for individuals who are not conducting business activities in this regard.
Ladies and gentlemen, what else is changing? What are the most fundamental changes? A completely new category of assistance is being introduced, which will also be financed from public funds. Alongside free legal aid, there will also be a category that we have called free citizen counseling. What is the relationship between free legal aid and free citizen counseling?
First and foremost, free citizen counseling is much broader than just free legal aid – it is assistance to people who find themselves in difficult life situations, who are unable to cope with solving certain life problems. The law indicates which areas of social life and problems occurring in society are today most often observed by the legislator: the problem of indebtedness, that is, people who have fallen into debt; the second category is problems related to housing; and the third – related to social security.
What can one expect within the framework of citizen counseling? That one will receive, on the one hand – in a very accessible way, understandable for the average citizen, even completely unprepared in terms of education – basic legal advice given in simple words plus the possibility of assistance in handling administrative tasks or solving certain problems.
For example, if someone has serious debt with a bank – then the advisor can accompany them to the bank, discuss ways to restructure the loan repayment or carry out another banking operation, entering into a new agreement with the bank that will lead to the resolution of their problems. Such will also be the tasks of the advisors, which, of course, are not done within the framework of standard free legal advice, as it is provided on-site, at the point that provides such advice.
Ladies and gentlemen, this is primarily an opening for the functioning of non-governmental organizations. They will run the citizen counseling points, they will participate in competitions announced in this regard by local government units, by counties. They will – I hope – primarily be the ones interested in this. Is such citizen counseling currently taking place in practice? Yes, it is taking place. In a sense, such a form of counseling in various issues and problems has been known for decades through helplines.
But the point is that through regulation, financial resources from the state budget will be directly directed to providing such counseling. Therefore, it will be expressly financed from public funds. And if so, it must also be under certain control and regulation. Hence – it is written in the law, competitions will be announced, entities will apply, which will be verified to see if they have the appropriate professionals who can provide this counseling.
And of course, there will also be a formalized category of citizen advisors, who will be required not only to complete courses in this area to provide citizen advice, but they will also be required to undergo further training. Refresher courses will be conducted for them, with the training tasks being carried out by associations of non-governmental organizations that specialize in this area – and this issue is also regulated by the law.
Additionally, ladies and gentlemen, there is another new element that has not existed until now, namely – free mediation. Entities that wish to implement this law will also be able to conduct free mediation from 2020 – and this will also be one of the elements financed from public funds. What will this free mediation primarily concern, as we assume? Especially resolving disputes in a non-judicial, non-procedural manner.
And here one can say briefly: this also aims to relieve the courts. Not every case needs to go to court. Perhaps they can be resolved through mediation, which is non-judicial, which does not lead to the initiation of court proceedings, but resolves the problem. Where are such issues particularly justified and needed? In various family matters, which can be resolved in this way. In matters concerning child custody – to find a solution that will be accepted by both parents and that will allow for an amicable resolution of the existing dispute regarding custody of the child or contact with them.
And finally, the last element – educational activities. This has been regulated in the law until now, but – as it turned out – in an insufficient manner. Now the law explicitly provides that a specific part of the general pool of funds will be allocated for educational activities. And this educational activity of non-governmental organizations providing free legal aid will have to be conducted in such a way that at least once a year such an organization will be obliged to carry out an educational campaign focused on a specific topic. Why? To bring legal issues closer to citizens, to increase legal knowledge, this general knowledge, among society – so that the preparation for functioning in an increasingly professionalizing world, and thus increasingly difficult, is greater in Polish society.
These are institutions that function in Western Europe. They are already proven, they work. Moreover – as I said – many of them have also been implemented informally in our country by non-governmental organizations. Now it will be financed from public funds, and we believe that this is a solution that will be well received by citizens and that citizens will benefit from.
As I said: over two years of the functioning of this law has allowed us to identify areas where free legal aid can be provided to a much greater extent than before. This required certain changes in the laws, and we are introducing these changes today. I am extremely pleased that more of our compatriots will be able to benefit from free legal aid, that new forms of assistance to people in difficult situations will be financed by the state.
I believe that a developing modern state, in which a civil society is truly being built, should implement such forms. Primarily through non-governmental organizations. I am glad that this activity will now be able to be even better financed from public funds, also in such a way that these funds will be directed more precisely, that this assistance will be able to function better, that it will be easier for citizens to benefit from it.
Ladies and gentlemen, once again, thank you very much for your help, for all the consultations. Minister, thank you for the cooperation with the ministry. Thank you for the cooperation with the Justice Institute and with all the non-governmental organizations that expressed their opinions and also presented their own proposals. I sincerely thank the Chairpersons for the very good work in parliament – both in the Sejm and in the Senate – that there, too, non-governmental organizations and local government units were able to express themselves, convey their comments. Many of these comments were taken into account during the work.
I am pleased that we managed to prepare this law together and in agreement. I believe it will function better than before and that free legal aid – and assistance to citizens financed from public funds – will be implemented better.
Thank you.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Szanowny Panie Ministrze,
Szanowni Państwo Ministrowie,
Szanowni Panowie Przewodniczący,
Wszyscy Szanowni Państwo!
Bardzo się cieszę, że udaje nam się dzisiaj zakończyć pewien etap w procesie tworzenia w Polsce warunków, które można określać jako przyjazne państwo. Państwo, które wyciąga rękę do obywatela, które rzeczywiście pomaga obywatelowi.
W sierpniu 2015 roku, a więc trzy lata temu, Sejm uchwalił ustawę o nieodpłatnej pomocy prawnej oraz edukacji prawnej. Była to ustawa dotycząca kwestii, nad którą w parlamencie, na forum organizacji pozarządowych i ogólnie wśród społeczeństwa dyskutowano od dłuższego czasu: jak zapewnić obywatelom dostęp do pomocy prawnej w sposób w miarę powszechny? Tzn. tak, by mogły z niej skorzystać także osoby, których na co dzień nie stać na pomoc prawną ze strony radców prawnych czy adwokatów, a więc tych podmiotów, które w ramach działań o charakterze rynkowym ‒ chociaż w ramach też swoich korporacji zawodowych, działając w ramach tych podmiotów – udzielają profesjonalnej pomocy prawnej.
Efektem tych dyskusji była właśnie ustawa z 5 sierpnia 2015 roku, która rozpoczęła etap formalnego, prawnie zorganizowanego udzielania nieodpłatnej pomocy prawnej. Czy ona do tamtego momentu była? Trzeba powiedzieć: tak, była – właśnie świadczona na zasadach nieuregulowanych szczegółowo, chociażby w ramach działalności posłów, senatorów, radnych podczas ich dyżurów. Była – mówię o tym z własnego doświadczenia – bo sam, prowadząc biuro poselskie, takiej pomocy prawnej udzielałem. Była też realizowana przez stowarzyszenia, takie jak choćby Katon, które przecież – Panie Ministrze – w Krakowie również tej pomocy prawnej przez lata udzielało, w czasie gdy zupełnie nie było to uregulowane.
Ale regulacja spowodowała, że ta pomoc prawna w sposób sformalizowany miała być wspierana ze środków publicznych – i to był najistotniejszy element. Ma to być nieodpłatna pomoc prawna finansowana przez polskie państwo. Nie tylko realizowana przez podmioty, wolontariuszy, organizacje pozarządowe, ale przede wszystkim ma być finansowana w zorganizowany sposób z budżetu państwa.
Ustawa, którą przygotowałem w ramach prezydenckiej inicjatywy ustawodawczej we współpracy z Ministerstwem Sprawiedliwości, Instytutem Wymiaru Sprawiedliwości, a także w konsultacji z organizacjami pozarządowymi i podmiotami samorządowymi, stanowi pewną refleksję nad dwoma latami funkcjonowania tych przepisów: gdzie funkcjonowały dobrze, gdzie były luki, problemy i rozbieżności interpretacyjne? Które na przykład powodowały, że w różnych powiatach różne podmioty świadczące nieodpłatną pomoc prawną działały w różny sposób? W efekcie: gdzie dostęp do pomocy prawnej był dla obywatela większy, a gdzie mniejszy, właśnie poprzez taką, a nie inną interpretację przepisów?
Takich punktów był cały szereg. Dziękuję Panu Ministrowi i Ministerstwu Sprawiedliwości za zebranie także tych doświadczeń i refleksję nad przepisami tej ustawy. Dziękuję Instytutowi Wymiaru Sprawiedliwości za badania, które prowadził, jeżeli chodzi o funkcjonowanie nieodpłatnej pomocy prawnej. Dziękuję także Najwyższej Izbie Kontroli, która dokonała weryfikacji ‒ po prostu kontroli tego, jak nieodpłatna pomoc prawna funkcjonuje ‒ i sporządziła raport, w którym był cały szereg uwag, bardzo często krytycznych. Właśnie również one pozwoliły nam na przygotowanie pewnych rozwiązań, które dzisiaj proponujemy.
Jaka jest, proszę Państwa, główna myśl tej nowelizacji? Co postanowiliśmy głównie naprawić? Przede wszystkim dostępność. Do tej pory katalog osób, które mogą skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej, jest zamknięty. Ustawa wskazuje konkretne kategorie osób, którym nieodpłatna pomoc prawna może być udzielona. Ta zmiana, ta nowa ustawa powoduje odwrócenie tego rozwiązania. Otóż nieodpłatna pomoc prawna będzie udzielana każdemu, kto jej potrzebuje i złoży oświadczenie, że nie stać go na to, by otrzymać normalną pomoc prawną na zasadach rynkowych od radcy prawnego lub adwokata – czyli, krótko mówiąc, odpłatną pomoc prawną.
Jeżeli ktoś zjawi się – bo jest w takiej sytuacji życiowej – i poprosi o nieodpłatną pomoc prawną w punkcie, który taką pomoc świadczy, złoży stosowne oświadczenie dotyczące właśnie niemożności skorzystania z odpłatnej pomocy, nieodpłatna pomoc prawna zostanie mu udzielona – i to jest najistotniejsza zmiana. Nie ma zatem wydzielenia konkretnych kategorii podmiotów czy osób, którym ta pomoc może być udzielona. Będzie udzielona każdemu, kto jej potrzebuje.
Jakie są ograniczenia? Oto pewne ograniczenie, które jest oczywiste: jeżeli ktoś prowadzi działalność gospodarczą ‒ a więc taką, która z założenia jest profesjonalna, prowadzi do osiągania zysków ‒ w ramach swojej działalności nie będzie mógł oczekiwać nieodpłatnej pomocy prawnej.
Oczywiście, będzie można dostać taką pomoc na to, by zacząć, założyć działalność gospodarczą – jeżeli ktoś będzie potrzebował uzyskać informację prawniczą, w jaki sposób, jakie są obostrzenia, czy ta działalność jest reglamentowana przez państwo, czy nie, czy można ją prowadzić swobodnie. Na wstępie, zanim jeszcze rozpocznie działalność, będzie mógł skorzystać z bezpłatnej pomocy prawnej. Ale jeżeli ta działalność będzie już prowadzona, taka pomoc nie będzie przysługiwała.
Nie będzie przysługiwała także na etapie toczącego się postępowania. Tzn. jeżeli wobec kogoś prowadzone jest postępowanie czy też jeżeli ktoś prowadzi jakieś postępowanie, czy to przed organami administracji publicznej, czy przede wszystkim przed sądami – powszechnymi, administracyjnymi lub Sądem Najwyższym – jeżeli postępowanie już się toczy, to nieodpłatnej pomocy prawnej w znaczeniu np. przygotowania pisma procesowego w trakcie procesu nie będzie mógł otrzymać. Dlaczego? Dlatego że taka pomoc może być świadczona na zasadzie pomocy prawnej pełnomocnictwa procesowego z urzędu przyznawanego przez sąd – to jest zupełnie inne rozwiązanie. Więc do nieodpłatnej pomocy prawnej nie będzie się to kwalifikowało.
W pozostałym zakresie można na nieodpłatną pomoc prawną liczyć ‒ i to nawet szerzej, niż do tej pory. Bo nie będą wyłączone porady z zakresu prawa celnego czy dewizowego, których do tej pory nie było. Ale powtarzam: świadczone wyłącznie dla osób fizycznych, nieprowadzących w tym zakresie działalności gospodarczej.
Proszę Państwa, co się jeszcze zmienia? Jakie są najbardziej fundamentalne zmiany? Otóż zostaje wprowadzona zupełnie nowa kategoria pomocy, która także będzie finansowana ze środków publicznych. Obok nieodpłatnej pomocy prawnej będzie także kategoria, którą nazwaliśmy nieodpłatnym poradnictwem obywatelskim. Jaka jest relacja pomiędzy nieodpłatną pomocą prawną a nieodpłatnym poradnictwem obywatelskim?
Przede wszystkim taka, że nieodpłatne poradnictwo obywatelskie jest znacznie szersze niż tylko nieodpłatna pomoc prawna – to pomoc osobom, które znajdują się w trudnej sytuacji życiowej, nie są w stanie sobie poradzić z rozwiązaniem pewnych życiowych problemów. I ustawa wskazuje, które obszary życia społecznego oraz problemy pojawiające się w społeczeństwie są dzisiaj najczęściej obserwowane przez ustawodawcę: problem zadłużenia, a więc osoby, które popadły w długi; druga kategoria to problemy z zakresu spraw mieszkaniowych; i trzecia – z zakresu zabezpieczenia społecznego.
Na co będzie można liczyć w ramach poradnictwa obywatelskiego? Na to, że otrzyma się z jednej strony ‒ w bardzo przystępny sposób, zrozumiały dla zwykłego obywatela, nawet zupełnie nieprzygotowanego do tego w sensie wykształcenia – udzieloną w prostych słowach podstawową poradę prawną plus możliwość pomocy także w załatwieniu czynności urzędowych czy w rozwiązaniu pewnych problemów.
Np. ktoś ma poważne zadłużenie w banku ‒ wtedy doradca może z nim się udać do banku, porozmawiać na temat sposobów innego rozłożenia spłaty kredytu czy dokonania innej czynności bankowej, zawarcia nowej umowy z bankiem, która będzie prowadziła do rozwiązania jego problemów. Takie będą także zadania doradców, czego oczywiście w ramach standardowej nieodpłatnej porady prawnej się nie robi, bo ona jest udzielana na miejscu, w punkcie, który tych porad udziela.
Proszę Państwa, to jest przede wszystkim otwarcie na funkcjonowanie organizacji pozarządowych. To one będą prowadziły punkty poradnictwa obywatelskiego, to one będą startowały w konkursach ogłaszanych w tym zakresie przez jednostki samorządu terytorialnego, przez powiaty. To one – mam nadzieję – przede wszystkim będą tym zainteresowane. Czy dzisiaj w praktyce takie poradnictwo obywatelskie się odbywa? Tak, odbywa się. W jakimś sensie taką formą poradnictwa w różnych kwestiach i problemach są znane od dziesięcioleci telefony zaufania.
Ale chodzi o to, że poprzez uregulowanie będą wprost skierowane środki finansowe z budżetu państwa na udzielanie właśnie takiego poradnictwa. A więc będzie ono expressis verbis finansowane ze środków publicznych. A jeżeli tak, to musi ono się znajdować również pod pewną kontrolą i reglamentacją. Stąd ‒ zapisane jest w ustawie, będą ogłaszane konkursy, będą się zgłaszały podmioty, które będą weryfikowane, czy mają odpowiednich fachowców, którzy mogą udzielać tego poradnictwa.
I oczywiście będzie także sformalizowana kategoria doradców obywatelskich, którzy będą mieli obowiązek nie tylko ukończyć kursy w tym zakresie, by udzielać porad obywatelskich, ale będą także mieli obowiązek doszkalania się. Będą prowadzone dla nich kursy doszkalające, przy czym zadania w zakresie szkolenia będą realizowane przez stowarzyszenia organizacji pozarządowych, które specjalizują się w tym zakresie ‒ i tę kwestię także reguluje ustawa.
Do tego, proszę Państwa, dochodzi kolejny nowy element, którego do tej pory nie było, a mianowicie – nieodpłatna mediacja. Podmioty, które zechcą realizować tę ustawę, będą mogły także od 2020 roku prowadzić nieodpłatną mediację – i to także będzie jeden z elementów finansowanych ze środków publicznych. Czego przede wszystkim – jak zakładamy – ta nieodpłatna mediacja będzie dotyczyła? Zwłaszcza rozwiązywania sporów w sposób pozasądowy, pozaprocesowy.
I tu można powiedzieć krótko: to zmierza także do odciążenia sądów. Nie każda sprawa musi trafić do sądu. Być może uda się je właśnie rozwiązać poprzez mediację, która ma charakter pozasądowy, która nie prowadzi do wszczęcia postępowania sądowego, a rozwiązuje problem. Gdzie takie kwestie są szczególnie uzasadnione i potrzebne? W różnego rodzaju sprawach rodzinnych, które mogą być rozwiązywane właśnie w ten sposób. W sprawach dotyczących opieki nad dziećmi – by udało się znaleźć takie rozwiązanie, które zostanie zaakceptowane przez obydwoje rodziców i które pozwoli na polubowne uregulowanie istniejącego pomiędzy nimi sporu dotyczącego opieki nad dzieckiem czy kontaktów z nim.
I wreszcie ostatni element – działalność edukacyjna. Ona była do tej pory uregulowana w ustawie, ale ‒ jak się okazało ‒ w sposób niedostateczny. Teraz ustawa wprost przewiduje, że na działalność edukacyjną z ogólnej puli środków będzie wydzielona określona część. I ta działalność edukacyjna organizacji pozarządowych świadczących nieodpłatną pomoc prawną będzie musiała być prowadzona w ten sposób, że przynajmniej raz do roku taka organizacja będzie zobligowana do przeprowadzenia akcji edukacyjnej ukierunkowanej na określoną tematykę. Po co? By przybliżać obywatelom kwestie prawne, by powiększać wiedzę prawną, tę powszechną, wśród społeczeństwa – po to zatem, by przygotowanie do funkcjonowania w coraz bardziej profesjonalizującym się świecie, i w związku z tym coraz trudniejszym, było w polskim społeczeństwie coraz większe.
To instytucje, które funkcjonują na zachodzie Europy. One są już sprawdzone, działają. Zresztą – tak jak powiedziałem – wiele z nich także w sposób nieformalny było już u nas w kraju przez organizacje pozarządowe realizowane. Teraz będzie to finansowane ze środków publicznych i wydaje nam się, że jest to rozwiązanie, które zostanie dobrze przyjęte przez obywateli i z którego obywatele będą korzystali.
Tak jak powiedziałem: ponad dwa lata funkcjonowania tej ustawy pozwoliło określić obszary, w których nieodpłatna pomoc prawna może być realizowana w znacznie większym zakresie, niż było do tej pory. Wymagało to pewnych zmian w ustawach i te zmiany dzisiaj wprowadzamy. Ogromnie się cieszę, że więcej naszych rodaków będzie mogło skorzystać z nieodpłatnej pomocy prawnej, że będą finansowane przez państwo nowe formy pomocy ludziom, którzy znajdują się w trudnej sytuacji.
Uważam, że rozwijające się nowoczesne państwo, w którym naprawdę budowane jest społeczeństwo obywatelskie, takie formy powinno realizować. Właśnie przede wszystkim poprzez organizacje pozarządowe. Cieszę się, że ta działalność będzie mogła być teraz jeszcze lepiej finansowana ze środków publicznych, także w ten sposób, że te środki będą jeszcze celniej ukierunkowane, że ta pomoc będzie mogła lepiej funkcjonować, że obywatelom będzie łatwiej z niej korzystać.
Proszę Państwa, jeszcze raz bardzo dziękuję za pomoc, za wszelkie konsultacje. Panie Ministrze, dziękuję za współpracę z ministerstwem. Dziękuję za współpracę z Instytutem Wymiaru Sprawiedliwości oraz ze wszystkimi organizacjami pozarządowymi, które wyraziły swoją opinię i też przedstawiły własne propozycje. Serdecznie dziękuję Panom Przewodniczącym za bardzo dobrą pracę w parlamencie – i w Sejmie, i w Senacie – że także tam organizacje pozarządowe i jednostki samorządu terytorialnego mogły się wypowiedzieć, przekazać swoje uwagi. Bardzo wiele tych uwag w toku prac zostało uwzględnionych.
Cieszę się, że udało nam się wspólnie i zgodnie przygotować tę ustawę. Wierzę, że będzie ona lepiej funkcjonowała niż dotychczas i że nieodpłatna pomoc prawna ‒ i w ogóle pomoc obywatelom finansowana ze środków publicznych ‒ będzie realizowana lepiej.
Dziękuję.