The speech of the President of the Republic of Poland during a meeting with members of the Jewish community in Krakow.
Andrzej Duda · President of Poland
- Context
- Duda addressed members of the Jewish community at the Jewish Community Center in Krakow on February 27, 2018, amid tensions over Polish-Jewish relations.
- Main themes
- Polish-Jewish relations, shared history of Jews in Poland, Jewish community in Krakow, Holocaust and World War II legacy, rebuilding Polish-Jewish friendship, Jewish culture in Poland, Kazimierz district, POLIN Museum, recent rift in Polish-Jewish relations, Jewish contributions to Polish state
- Duration
- ~19 min
- Words
- 2,334
- Sentences
- 106
- Readability
- 54
- Grade
- 11.1
- Syntax
- 3.24
- Vocabulary
- 2.10
Translated from Polish
The broad sphere of national life a sentence belongs to. Every sentence has an Arena, so it is the denominator the other indices are read against.
Other106 sentences in 26 paragraphs
Your Excellency, Honorable Rabbi – Chief Rabbi of the Republic of Poland,
Dear Director,
Esteemed Ladies and Gentlemen!
First of all, I would like to thank you very much for the invitation and for this opportunity to meet and visit the Jewish Community Center in Krakow, which – as you know – is very close to the hearts of both my wife and myself, as we were born here, grew up here, and worked here for many long years. And in a sense, this is where the choice made by the Polish people has delegated us to Warsaw to fulfill this role – mine as the President of the Republic, my wife's as the First Lady – for the time constitutionally assigned to us.
Thank you very much, Director, for your words that the Jewish community in Poland has a future. I have spoken about this several times, as this is not the first time I have had the opportunity to meet with the Jewish community – I have also met with it in Israel. It is true that here, in Poland, and consequently all over the world – everywhere Jews have spread out, where they have sought new homes – we carry within us a thousand years of shared history here in Poland. A thousand years of living alongside each other, and you know very well that very often together, literally together – through marriages, through various kinds of blood ties. No one in Poland knows how much Jewish blood they actually have within them. Therefore, to the question "do Jews have a future in Poland?" – I answer: they do, because they are. And this is absolutely obvious to me.
Krakow is indeed a special place, and Małopolska is a special region. Here, the Jewish community lived for centuries and thrived. The district of Krakow where we are – the famous Kazimierz, known throughout Poland and beyond – is precisely the place where, since 1495, there has been a Jewish district. First in the city of Kazimierz, established here, founded by Casimir the Great, and later as a district of Krakow. There are countless traces of Jewish culture in the architecture, in fact in all aspects of this district.
I am glad that Jewish culture – social, cultural, and intellectual Jewish life – is returning here. That for almost 30 years now, it has been rebuilding here in Krakow – this brings me great joy. This also includes cultural events, such as the Jewish Culture Festival, which has absolutely become part of the fabric of Krakow, in the repertoire of regular and indeed the most important cultural events that take place in Krakow, where artists from all over the world come.
Thank you for making this happen. Thank you for what is extremely important to me – as President – that you are actively rebuilding what we have called the Republic of Friends. This is immensely important to me both as a human being and, on the other hand, as the President of the Republic. As the President who, in a sense, would like to continue the work started by President Lech Kaczyński, with whom – as you may know – I had the honor of working for over two years. I saw how he viewed Polish-Jewish relations, Jewish culture, how he greatly appreciated its value and everything that Jewish culture has woven into Polish culture. Today, many of those elements, which are actually elements of Jewish culture, we speak of as Polish culture. And this is, ladies and gentlemen, extremely significant – this is indeed the great legacy.
Of course, history has also had its ups and downs, and various situations have occurred, but generally speaking – and this is beautifully illustrated by the POLIN Museum in Warsaw, a magnificent monument to a thousand years of shared history – that the coexistence of our nations has been good, and many Jews over the centuries have made enormous contributions to the Republic. In the building of the Polish state, in the construction of its power, at times when Poland was at its strongest, in the establishment of many institutions of the Polish state – here, the contributions of the Jewish community are absolutely invaluable. This also includes many people of Polish culture – wonderful Polish poets of Jewish descent. So, a great contribution to everything we call the Republic – to how we would like the Republic to look. All of this was, of course, interrupted, as we know. Interrupted by the tragedy of the Holocaust, World War II, the Nazi occupation of Poland, the extermination camps, and the death of the Jewish community.
Recently, there has been a serious rift – I would call it – in Polish-Jewish relations. I would like to call it a rift – I do not want to say that it is a crisis, I do not want to say that it is some kind of catastrophe. Because in my opinion, it is not. I believe that we should do everything – and I assure you that I will strive as President to do everything – to clarify and resolve this matter. Because I cannot imagine a situation where this effort goes to waste – the work done by all those who want good Polish-Jewish relations, who want the relations with the Jewish community in Poland to be as good as possible, so that the Jewish community in Poland can live and develop peacefully, contributing further to the development of our country's culture. And I cannot imagine that Poland's relations with the State of Israel would deteriorate compared to what has been built over the past 30 years.
And much good has indeed been built, as you know. And my heart aches at the thought that anything of this could be squandered.
Of course, I am immensely grateful for the care of the Survivors and the Rescued, which you mentioned, Director. Thank you for taking care of the seniors – thank you for your presence. Ladies and gentlemen, the Survivors and the Rescued are extremely important to us. Thank you for this presence, as it is a testimony and a unique passage through death – from life in the Second Republic, which was indeed a life together, side by side, through death, to life again and to what is happening now. And now – I deeply believe – a rebirth is taking place. And I would like it to happen to the greatest extent possible and to signify success in Polish-Jewish relations.
Of course, the period of German occupation, the extermination camps, and the ghettos is a dramatic and terrible moment in Polish history, a horrific moment of catastrophe in the life of the Jewish community. I have no doubt that the Jewish people suffered the most during World War II; the Germans simply wanted to destroy the Jewish nation – there is no doubt about that. The Final Solution was meant to mean the destruction of the Jewish nation to the end. Poles were considered subhumans by the Germans. The Germans murdered Polish intelligentsia, they wanted to turn Poles into a nation of slaves – they also murdered Poles.
I am extremely concerned that we live in historical truth. Ladies and gentlemen, I will say this: my heart breaks when I hear someone say that in Poland we want to rewrite history. We do not want to rewrite any history. We only want the historical truth to be defended at every possible step, so that there is no defamation, so that there are no unjust, humiliating, and tearing judgments, and we know that such things do happen. The point of contention has actually become one provision proposed in the amendment to the law on the Institute of National Remembrance.
I must admit, ladies and gentlemen, that when I first became acquainted with this provision, it did not raise my great doubts – as a lawyer – when the possibility of holding accountable those conducting scientific research or creators of culture was excluded. However, completely dramatic interpretations arose for me, that in that case, those who survived, who have their testimony and who will certainly carry it in their hearts for the rest of their lives, could be punished for their testimony. Well, ladies and gentlemen, nothing worse could happen than if such a situation were to arise, that those who survived would be afraid to express their testimony – to talk about what they experienced, what they saw. To also talk about what their feelings were – because they have the right to do so. And they have the right to their assessment of the situation.
That this situation can sometimes be painful for me as a Pole? Certainly, it is painful for me when I hear that a Pole denounced a Jewish family. Certainly, it is painful for me when I hear that there were blackmailers among Poles. But, ladies and gentlemen – AMONG. One cannot say that Poles as a nation participated in the Holocaust. That is not true. In no way did the Polish state, in an institutionalized manner, participate in the Holocaust. On the contrary – it fought against the Germans. On the contrary – the Polish Underground State issued death sentences on blackmailers, on all those who committed the act of denouncing Jews.
There were Polish families – as you know – who sheltered Jews, thanks to whom they are alive today. This is simply an extremely complicated history and a time so difficult that for us, contemporary young people who were born after World War II, it is certainly hard to imagine. What could feelings have been then? What does fear mean? How far does the boundary of that fear reach? Fear of death – on both sides, because after all, Poles faced the death penalty from the Germans for sheltering and helping Jews. These are extremely difficult histories. And any generalization here is absolutely unjustified and indeed harms people.
That is why I thank you for the very calm and measured position of the representatives of the Union of Jewish Religious Communities. I thank you, Director, for the extremely balanced and very objective position that you have presented recently. This is extremely important. This is, of course, a very difficult topic – also related to memories, to history, and in a sense to the building of your State of Israel.
Because, ladies and gentlemen, when I think about why the State of Israel is so strong, so resilient, why military service in Israel is universal, why no one opposes this military service, why the Jewish state is so incredibly consistent in securing Jews around the world, in caring for their safety, why soldiers were sent without hesitation to distant countries to rescue Jews, even from a hijacked plane, where, by the way, the brother of Prime Minister Netanyahu died – why?
So that the state can defend its citizens. I am convinced that the leaders of the Jewish state decided this, seeing what happened here when the Jewish state was not there, when the Jewish state was unable to protect, and the Polish state fell and was also unable to protect its citizens – to the catastrophe that must never happen again.
We have, ladies and gentlemen, the centenary of independence. Once again, I would like to strongly emphasize: the Second Republic, which was reborn in 1918, regained independence, returned to the map, which defended itself against the Soviet onslaught in 1920, and then defended itself against the German onslaught in 1939 and unfortunately did not succeed. The cemeteries of the soldiers who fell then for Poland – in its defense, for the freedom of the citizens of the Republic – are full of graves with the Star of David, are full of defenders of the Republic of Jewish descent, boys who went to defend Poland because it was their homeland, they were Polish Jews. Poland will always be grateful for this, and this should be the foundation on which we should build mutual relations.
That a hundred years after regaining independence, and that independence from a hundred years ago – this is the blood we have shed together for a free and independent Poland. And I would like all my compatriots to always remember this – that this is indeed the Republic of Friends, because it was reborn on this friendship, this shared blood, and thanks to it. How many boys – Poles of Jewish nationality – were in the Legions? Hundreds, thousands in the Polish army. For the common Republic.
I would like to sincerely thank you once again for this meeting. I believe that we will be able to build this common Republic together. I hope that the conflict that has arisen can be resolved peacefully. Unfortunately, the situation may not be entirely favorable, as it is known that politics is intertwined in all of this, also in Israel, so of course there are various voices. Some, unfortunately – it seems – are somewhat exploiting this politically, for political fuel, but I believe that people of good will, who want to build good relations between Poland and Israel, in Polish-Jewish relations, will prevail over this situation and we will be able to resolve this matter.
I also believe in the wise ruling of the Constitutional Tribunal in this matter. I have referred these provisions to the Tribunal, hearing the voices of concern that it would be impossible for the Survivors to give testimony. I would like the Tribunal to interpret these provisions, to take a look at them, and to express its opinion on this matter. I hope that this will happen soon, and that it will additionally help to ease this and move to a phase of good, positively understood dialogue.
Once again, thank you for inviting us here, thank you for the opportunity to visit the kindergarten, and I am very pleased that the Jewish Community Center in Krakow is thriving.
Thank you.
The original Polish. The tags above are read on the English translation's sentences.
Ekscelencjo, Czcigodny Rabinie – Naczelny Rabinie Rzeczypospolitej,
Szanowny Panie Dyrektorze,
Wszyscy Szanowni Zebrani Państwo!
Przede wszystkim bardzo dziękuję za zaproszenie i za tę możliwość spotkania się i odwiedzenia Centrum Społeczności Żydowskiej w Krakowie, który – jak Państwo wiedzą – jest bardzo bliski sercu zarówno mojej żony, jak i mojemu, bo tu się urodziliśmy, tu się wychowaliśmy, tu przez całe długie lata pracowaliśmy. No i w jakimś sensie stąd ten wybór, którego dokonali Polacy, wydelegował nas do Warszawy, do pełnienia tej funkcji – mojej jako Prezydenta Rzeczypospolitej, mojej żony jako Pierwszej Damy – przez czas do tego konstytucyjnie przypisany.
ENGLISH VERSION >>>
Bardzo dziękuję, Panie Dyrektorze, za słowa, że społeczność żydowska w Polsce ma przyszłość. Mówiłem o tym kilkakrotnie, bo przecież nie pierwszy raz mam możliwość spotkania się ze społecznością żydowską – spotykałem się z nią także i w Izraelu. Jest tak, że tutaj, w Polsce, a w efekcie i na całym świecie ‒ wszędzie tam, gdzie rozjechali się Żydzi, gdzie poszukali dla siebie nowych domów – niesiemy w sobie te tysiąc lat tutaj, w Polsce, wspólnej historii. Tysiąc lat życia obok siebie, a przecież Państwo doskonale wiedzą, że bardzo często i razem, dosłownie razem – poprzez małżeństwa, poprzez różnego rodzaju więzi krwi. Nikt w Polsce nie wie, ile tak naprawdę ma w sobie krwi żydowskiej. Dlatego na pytanie „czy Żydzi mają w Polsce przyszłość?” – odpowiadam: mają, bo są. I to jest dla mnie absolutnie oczywiste.
Kraków jest faktycznie takim szczególnym miejscem, w ogóle Małopolska jest miejscem szczególnym. Tutaj społeczność żydowska żyła przez stulecia i dobrze się miała. Dzielnica Krakowa, w której jesteśmy – słynny na całą Polskę, i nie tylko, Kazimierz ‒ to właśnie miejsce, w którym od 1495 roku była dzielnica żydowska. Najpierw w mieście Kazimierz utworzonym tutaj, lokowanym przez Kazimierza Wielkiego, a później jako dzielnica Krakowa. Śladów kultury żydowskiej w architekturze, w zasadzie we wszystkich obliczach tej dzielnicy jest ogromnie wiele.
Cieszę się, że kultura żydowska ‒ życie żydowskie społeczne, kulturalne i intelektualne – tutaj wraca. Że od tych już prawie 30 lat to się tutaj, w Krakowie, odbudowuje – to dla mnie wielka radość. To również wydarzenia kulturalne, tak jak Festiwal Kultury Żydowskiej, który wtopił się już absolutnie w tkankę Krakowa, w repertuar stałych i wręcz najważniejszych wydarzeń kulturalnych, jakie w Krakowie mają miejsce, gdzie przyjeżdżają artyści z całego świata.
Dziękuję, że Państwo to realizują. Dziękuję za to, co jest dla mnie – jako Prezydenta – niezwykle ważne: że odbudowujecie swoim czynnym działaniem to, co nazwaliśmy Rzecząpospolitą Przyjaciół. Jest to dla mnie ogromnie ważne z jednej strony jako dla człowieka, ale z drugiej ‒ także jako dla Prezydenta Rzeczypospolitej. Jako dla tego Prezydenta, który w jakimś sensie chciałby kontynuować dzieło rozpoczęte, prowadzone przez pana Prezydenta Lecha Kaczyńskiego, z którym – jak Państwo może wiedzą – miałem zaszczyt pracować ponad dwa lata. Widziałem, jaki był jego stosunek do relacji polsko-żydowskich, kultury żydowskiej, jak niezwykle doceniał jej wartość i wszystko to, co kultura żydowska wplotła do kultury polskiej. Dzisiaj o wielu tych elementach, które tak naprawdę są elementami kultury żydowskiej, mówimy, że jest to kultura polska. I to jest, proszę Państwa, niezwykle istotne ‒ to jest właśnie ta wielka spuścizna.
Oczywiście w historii też różnie bywało i zdarzały się różne sytuacje, ale ogólnie można powiedzieć – i pięknie obrazuje to Muzeum POLIN w Warszawie, wspaniały pomnik tego tysiąca lat wspólnej historii – że współżycie naszych narodów układało się dobrze i bardzo wielu Żydów na przestrzeni tych stuleci położyło ogromne zasługi dla Rzeczypospolitej. W budowie polskiego państwa, w budowie jego potęgi, w czasach, gdy Polska była najsilniejsza, w budowaniu wielu instytucji polskiego państwa – tutaj zasługi społeczności żydowskiej są absolutnie nieocenione. To także wielu ludzi polskiej kultury – wspaniali polscy poeci pochodzenia żydowskiego. A więc wielki wkład we wszystko to, co nazywamy Rzecząpospolitą ‒ to, jak byśmy chcieli, żeby Rzeczpospolita wyglądała. To wszystko zostało oczywiście przerwane, jak wiemy. Przerwane tragedią Holokaustu, II wojny światowej, okupacji nazistowskich Niemiec w Polsce, obozami zagłady i śmiercią społeczności żydowskiej.
Pojawił się ostatnio poważny zgrzyt – nazwałbym to – na tym tle w relacjach polsko-żydowskich. Chciałbym to nazwać zgrzytem – nie chcę mówić, że jest to kryzys, nie chcę mówić, że jest to jakaś katastrofa. Bo moim zdaniem nie jest. Uważam, że powinniśmy czynić wszystko – i zapewniam Państwa, że będę się jako Prezydent i starał, i staram się czynić wszystko – żeby ta sprawa została wyjaśniona i zakończona. Bo nie wyobrażam sobie takiej sytuacji, że to poszło na marne – ta praca, którą wykonali wszyscy ci, którzy tych dobrych relacji polsko-żydowskich chcą, którzy chcą, żeby relacje ze społecznością żydowską w Polsce były jak najlepsze, żeby mogła społeczność żydowska w Polsce spokojnie żyć i się rozwijać, dawać kolejny wkład właśnie w rozwój kultury naszego kraju. I nie wyobrażam sobie, żeby relacje Polski z Państwem Izrael pogorszyły się w stosunku do tego, co zostało przez 30 lat zbudowane.
A zbudowanych – jak Państwo wiedzą – zostało bardzo wiele dobrych rzeczy. I serce boli na myśl o tym, że cokolwiek z tego miałoby zostać zaprzepaszczone.
Oczywiście ogromnie dziękuję za tę opiekę nad Ocalałymi i Ocalonymi, o której Pan Dyrektor wspomniał. Dziękuję, bo Pani się opiekuje seniorami – dziękuję za obecność. Proszę Państwa, Ocaleni i Ocalali dla nas są niezwykle ważni. Dziękuję za tę obecność, bo to jest takie świadectwo i takie swoiste przejście przez śmierć ‒ od życia w II Rzeczypospolitej, które było właśnie życiem razem, obok siebie, poprzez śmierć, do życia z powrotem i do tego, co dzieje się teraz. A teraz ‒ wierzę w to głęboko ‒ następuje odrodzenie. I chciałbym, żeby ono nastąpiło w stopniu jak najwyższym i żeby oznaczało sukces w relacjach polsko-żydowskich.
Oczywiście okres okupacji niemieckiej, obozów zagłady i gett to dramatyczny i straszliwy moment w polskiej historii, to straszliwy moment hekatomby w życiu społeczności żydowskiej. Nie mam wątpliwości, że naród żydowski ucierpiał w czasie II wojny światowej najbardziej, Niemcy chcieli po prostu zniszczyć naród żydowski – co do tego nie ma żadnych wątpliwości. Ostateczne rozwiązanie miało oznaczać zniszczenie narodu żydowskiego do końca. Polacy byli dla Niemców podludźmi. Niemcy mordowali polską inteligencję, chcieli uczynić z Polaków naród niewolników – mordowali też Polaków.
Niezwykle zależy mi na tym, żebyśmy żyli w prawdzie historycznej. Proszę Państwa, powiem tak: serce mi pęka, gdy słyszę, że ktoś mówi, iż w Polsce chcemy pisać historię na nowo. Żadnej historii nie chcemy pisać na nowo. Chcemy tylko, żeby prawda historyczna była broniona na każdym możliwym kroku, żeby nie było oczerniania, żeby nie było niesprawiedliwych, poniżających i rozdzierających osądów, a przecież wiemy, że takie się zdarzają. Kością niezgody stał się właściwie jeden przepis zaproponowany w Ustawie zmieniającej ustawę o Instytucie Pamięci Narodowej.
Przyznam się, proszę Państwa, że gdy zapoznawałem się z tym przepisem po raz pierwszy, nie wzbudził on moich wielkich wątpliwości – jako prawnika – wtedy gdy wykluczono możliwość odpowiedzialności osób prowadzących badania naukowe albo twórców kultury. Pojawiły się jednak zupełnie dla mnie dramatyczne interpretacje, że w takim razie będą mogły być karane z tytułu swojego świadectwa osoby, które ocalały, które to swoje świadectwo mają i które do końca życia na pewno będą nosiły je w sercu. Otóż, proszę Państwa, nic gorszego stać by się nie mogło, niż gdyby do takiej sytuacji miało dojść, że ci, którzy ocaleli, będą się bali wyrażać swoje świadectwo – opowiadać o tym, co przeżyli, co widzieli. Opowiadać też o tym, jakie były ich odczucia – bo też mają do tego prawo. I mają prawo do swojej oceny sytuacji.
Że ta sytuacja może być czasem dla mnie jako Polaka bolesna? Pewnie, że jest dla mnie bolesna, gdy słyszę, że Polak zadenuncjował żydowską rodzinę. Pewnie, że jest ona dla mnie bolesna, gdy słyszę, że wśród Polaków byli szmalcownicy. Ale, proszę Państwa – WŚRÓD. Nie można mówić, że Polacy jako naród brali udział w Holokauście. To jest nieprawda. W żaden też sposób zinstytucjonalizowany polskie państwo nie brało udziału w Holokauście. Wręcz przeciwnie – walczyło z Niemcami. Wręcz przeciwnie – Polskie Państwo Podziemne wydawało wyroki śmierci na szmalcowników, na tych wszystkich, którzy dopuszczali się właśnie zadenuncjowania Żydów.
Były polskie rodziny – jak Państwo wiedzą – które przechowywały Żydów, dzięki którym są dzisiaj ocaleni. To jest po prostu niezwykle skomplikowana historia i czas tak trudny, że nam, współcześnie żyjącym młodym ludziom, którzy urodzili się po II wojnie światowej, w ogóle trudno sobie to na pewno wyobrazić. Jakie mogły być wtedy uczucia? Co to znaczy strach? Jak daleko sięga granica tego strachu? Strachu przed śmiercią – i z jednej, i z drugiej strony, bo przecież Polakom za przechowywanie, pomaganie Żydom groziła kara śmierci ze strony niemieckiej. To są niezwykle trudne dzieje. I jakiekolwiek generalizowanie tutaj jest absolutnie nieuprawnione i właśnie krzywdzi ludzi.
Dlatego dziękuję za bardzo spokojne i stonowane stanowisko przedstawicieli Związku Gmin Wyznaniowych Żydowskich. Bardzo dziękuję Panu Dyrektorowi za niezwykle wyważone i bardzo obiektywne stanowisko, które Państwo przedstawiali w tym ostatnim czasie. To niezwykle ważne. Jest to oczywiście bardzo trudny temat – także związany ze wspomnieniami, z historią i w jakimś sensie z budową Państwa Izrael.
Bo, Szanowni Państwo, gdy myślę o tym, dlaczego państwo Izrael jest tak silne, twarde, dlaczego służba wojskowa w Izraelu jest powszechna, dlaczego nikt tej służbie wojskowej się nie sprzeciwia, dlaczego państwo żydowskie jest tak niezwykle konsekwentne w zabezpieczaniu Żydów na całym świecie, w dbaniu o ich bezpieczeństwo, dlaczego bez wahania wysyłano żołnierzy po to, by w odległych krajach ratowali Żydów choćby z porwanego samolotu, gdzie zresztą zginął brat pana premiera Netanjahu – dlaczego?
Żeby państwo umiało obronić swoich obywateli. Jestem przekonany, iż przywódcy państwa żydowskiego, zdecydowali o tym, widząc to, co się stało tutaj, gdy państwa żydowskiego nie było, gdy państwo żydowskie nie było w stanie ochronić, a państwo polskie upadło i też nie było w stanie ochronić swoich obywateli – do jakiej doszło hekatomby, do której nigdy więcej dojść nie może.
Mamy, proszę Państwa, rok 100-lecia niepodległości. Jeszcze raz chciałem bardzo mocno podkreślić: II Rzeczpospolita, która odrodziła się w 1918 roku, odzyskała niepodległość, znów wróciła na mapę, która broniła się przed nawałą sowiecką w 1920 roku, a potem broniła się przed nawałą niemiecką w 1939 roku i niestety się nie obroniła. Cmentarze żołnierzy, którzy polegli wtedy za Polskę – w jej obronie, za wolność obywateli Rzeczypospolitej – są pełne grobów z gwiazdą Dawida, są pełne obrońców Rzeczypospolitej żydowskiego pochodzenia, chłopców, którzy szli bronić Polski, bo to była ich ojczyzna, byli polskimi Żydami. Polska zawsze będzie za to wdzięczna i właśnie to powinno być tym fundamentem, na którym powinniśmy budować wzajemne relacje.
To, że sto lat od odzyskania niepodległości, i tamta niepodległość sprzed stu lat – to jest ta wspólnie przelana krew za wolną i niepodległą Polskę. I o tym chciałbym, żeby wszyscy moi rodacy zawsze pamiętali – że to jest właśnie Rzeczpospolita Przyjaciół, bo ona się na tej przyjaźni, wspólnej krwi i dzięki niej odrodziła. Ilu chłopców – Polaków narodowości żydowskiej – było w Legionach? Setki, tysiące w armii polskiej. Za wspólną Rzeczpospolitą.
Bardzo serdecznie jeszcze raz dziękuję za to spotkanie. Wierzę, że będziemy w stanie tę wspólną Rzeczpospolitą wspólnymi siłami budować. Mam nadzieję, że ten konflikt, który powstał, uda nam się spokojnie rozwiązać. Niestety, sytuacja może nie jest do końca sprzyjająca, bo wiadomo, że polityka się w to wszystko wplata, także w Izraelu, więc oczywiście są różne głosy. Niektórzy niestety – jest wrażenie – trochę wykorzystują to politycznie, dla paliwa politycznego, ale wierzę, że ludzie dobrej woli, którzy chcą budować dobre relacje pomiędzy Polską a Izraelem, w stosunkach polsko-żydowskich, zapanują nad tą sytuacją i tę sprawę uda nam się rozwiązać.
Wierzę także w mądry wyrok Trybunału Konstytucyjnego w tej sprawie. Skierowałem do Trybunału te przepisy, słysząc właśnie głosy tej obawy, że będzie niemożliwe dawanie świadectwa przez Ocalonych. Chciałbym, żeby Trybunał dokonał interpretacji tych przepisów, przyjrzał się im i wyraził na ten temat swoje zdanie. Mam nadzieję, że stanie się to niedługo, a to dodatkowo jeszcze pomoże w załagodzeniu tego i przejściu do fazy dobrego, jak najbardziej pozytywnie pojętego dialogu.
Jeszcze raz dziękuję za zaproszenie nas tutaj do Państwa, dziękuję za możliwość odwiedzenia przedszkola i cieszę się bardzo, że Centrum Społeczności Żydowskiej w Krakowie kwitnie.
Dziękuję.